Israel đóng cửa lãnh sự quán Anh ở Đông Jerusalem, hạ cấp thành 'Phái bộ Anh'

Chính phủ Anh tuyên bố sẽ duy trì sự hiện diện tại Đông Jerusalem, sau khi Israel gỡ bỏ biển hiệu lãnh sự quán của nước này trong lúc quan hệ ngoại giao giữa hai bên xấu đi.

Việc gỡ biển hiệu diễn ra cùng lúc Israel thông báo 20 nhà ngoại giao Anh, trong đó có tổng lãnh sự, phải rời khỏi nước này và trở về nhà.

Ngoại trưởng Anh Ed Miliband hôm thứ Năm cho biết tòa nhà lãnh sự quán sẽ được giữ lại nhưng bị hạ cấp thành “Phái bộ Anh, Jerusalem”.

Quyết định đóng cửa lãnh sự quán của chính phủ Israel được đưa ra sau tuyên bố của Miliband hồi tháng trước rằng Anh sẽ cấm giao dịch với các khu định cư bất hợp pháp của Israel ở Bờ Tây.

Israel nói gì về việc đóng cửa lãnh sự quán?

Trong một bài đăng trên X, Ngoại trưởng Israel Gideon Saar hôm thứ Năm nhắc lại rằng “không hành động nào có thể được thực hiện chống lại Israel mà không có biện pháp trả đũa thích đáng từ phía Israel”.

Để đáp trả các lệnh trừng phạt nhắm vào các khu định cư ở Bờ Tây, Saar nêu bốn bước Israel đang thực hiện với Anh, gồm:

• Rút đại diện Anh khỏi Trung tâm Hỗ trợ Quốc tế cho Gaza
• Chấm dứt hoạt động huấn luyện lực lượng Chính quyền Palestine của Anh ở Bờ Tây
• Đóng cửa Lãnh sự quán Anh tại Jerusalem
• Cấm nhập cảnh Israel đối với 12 quan chức dân cử và các công dân Anh khác có liên quan đến “hoạt động bài Do Thái và chống Israel”

“Chúng tôi không muốn đi đến bước này, nhưng hành động của chính phủ Công đảng đã dẫn chúng tôi đến đây”, Saar viết, đồng thời cho rằng các lệnh trừng phạt và “luận điệu thù địch” về thanh lọc sắc tộc người Palestine đã buộc Israel phải hành động.

“Lãnh sự quán Anh tại Jerusalem đã kết thúc nhiệm vụ hôm nay. Tổng lãnh sự và 20 nhà ngoại giao đang kết thúc nhiệm vụ và sẽ rời Israel”, ông nói, thêm rằng dù tòa nhà thuộc sở hữu của chính phủ Anh, Israel cho phép họ duy trì một tổ công tác gồm bảy nhà ngoại giao trong tòa nhà với “phạm vi hoạt động rất hạn chế”.

Theo Ngoại trưởng Israel, quyết định này cũng dựa trên một thỏa thuận đạt được với chính phủ Anh trong đêm trước đó.

Nhưng chẳng phải Anh nói phái bộ của họ vẫn hoạt động?

Đúng vậy.

Trong một tuyên bố, Miliband nói chính phủ Anh đã “rõ ràng” rằng họ không chấp nhận quyết định đóng cửa lãnh sự quán của Israel, cơ quan đã tồn tại gần 200 năm, đồng thời nhắc lại “quan điểm lâu dài rằng Đông Jerusalem là lãnh thổ bị chiếm đóng”.

“Phái bộ Anh, Jerusalem hoạt động độc lập, và sẽ tiếp tục cung cấp các dịch vụ thiết yếu cũng như công việc của chúng tôi với người dân Palestine.

“Điều này đảm bảo chúng tôi duy trì sự hiện diện lâu dài của Anh và vai trò của Vương quốc Anh trong việc ủng hộ giải pháp hai nhà nước.

“Nếu không có thỏa thuận, chúng tôi sẽ không có bảo đảm cần thiết cho an ninh và bảo vệ nhân viên cũng như cơ sở. Do đó, Anh đã tạm thời rút một số nhân viên và gia đình để đảm bảo an toàn”, ông nói.

“Chúng tôi sẽ làm việc trong những tháng tới để xây dựng lại sự hiện diện và sẽ không có hành động đáp trả trong khi các cuộc thảo luận như vậy đang diễn ra và có triển vọng.”

“Anh kiên định với các biện pháp chúng tôi đã thực hiện ngày 8/9, cùng với cộng đồng quốc tế, nhằm ủng hộ giải pháp hai nhà nước mang lại hòa bình và an ninh cho người dân Israel và Palestine”, Miliband nói thêm.

Thông tin về hành động đáp trả việc đóng cửa lãnh sự quán, bao gồm trục xuất một nhà ngoại giao Israel cho mỗi nhà ngoại giao Anh phải rời đi, ban đầu được tờ Ynet của Israel đưa tin, dẫn một thông điệp gửi tới các quan chức Israel.

Về việc đóng cửa lãnh sự quán, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Khối thịnh vượng chung và Phát triển Anh Stephen Doughty nói với BBC Radio hôm thứ Năm rằng chính phủ Anh đang tiếp tục trao đổi với Israel về vấn đề này.

“Bạn có thể thấy những gì đã thay đổi về tên gọi, nhưng điều quan trọng là sự hiện diện vẫn còn”, ông nói.

Khi được hỏi về thông tin Anh đe trục xuất các nhà ngoại giao Israel, bộ trưởng không bình luận, nhưng nói họ đã trao đổi với Israel trong một “cuộc tranh luận chín chắn, có trách nhiệm và thực tế”.

Tường thuật từ London, phóng viên Al Jazeera Camille Nedelec cho biết việc hạ cấp lãnh sự quán đánh dấu “một điểm thấp trong quan hệ Anh - Israel”.

Vậy đó có phải là một lãnh sự quán bị hạ cấp?

Đúng vậy.

Trong khi lãnh sự quán chủ yếu hỗ trợ công dân, trong trường hợp này là công dân Anh - Palestine, thì phái bộ thường đề cập đến một đại diện ngoại giao.

Tuy nhiên, theo Vincent Fean, cựu Tổng lãnh sự Anh tại Jerusalem, việc lãnh sự quán hiện được gọi là gì không “quan trọng”.

“Cử tri Israel sẽ bỏ phiếu vào ngày 27/10 và tôi nghĩ kế hoạch của chính phủ Anh là chờ xem kết quả bầu cử và làm việc với bất kỳ chính phủ nào mà cử tri Israel chọn”, Fean nói với Al Jazeera.

“Tôi nghĩ điểm mấu chốt là Ed Miliband đã hành động đúng vào ngày 8/9, cụ thể về vấn đề E1 - ranh giới đỏ - khu định cư mà Israel đang lên kế hoạch và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich nói được thiết kế để chôn vùi giải pháp hai nhà nước”, ông nói thêm. Khu định cư E1 nhằm nối Ma’ale Adumim và các khu định cư bất hợp pháp khác của Israel với Đông Jerusalem bị chiếm đóng, chia cắt Bờ Tây làm đôi.

Lãnh sự quán Anh mở lần đầu năm 1839 nhưng đóng cửa năm 1914 khi Thế chiến thứ nhất bắt đầu. Sau đó được tái lập thành tổng lãnh sự quán năm 1948 sau khi ủy trị của Anh tại Palestine kết thúc.

Điều gì dẫn đến tình trạng này?

Quan hệ xấu đi sau quyết định của chính phủ Công đảng mới áp đặt trừng phạt đối với người định cư và các khu định cư bất hợp pháp của Israel ở Bờ Tây.

Miliband đã công bố các biện pháp và hồi tháng trước nói rằng việc nhập khẩu tất cả hàng hóa sản xuất tại các khu định cư bất hợp pháp của Israel ở Bờ Tây sẽ bị cấm.

Trong bài phát biểu, ông nói có “thanh lọc sắc tộc người Palestine ở các khu vực Bờ Tây - do những kẻ khủng bố định cư thực hiện”.

“Cơ chế trừng phạt sẽ nhắm vào các khu định cư bất hợp pháp và việc mở rộng định cư, không nhắm vào Israel”, ông nói.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ thương mại quan trọng và có giá trị với Israel trong Ranh giới Xanh chính vì chúng tôi ủng hộ giải pháp hai nhà nước, bao gồm an ninh và thịnh vượng cho Israel”, ông nói thêm.

Tuy nhiên, Israel lên án tuyên bố hồi tháng trước và gọi đó là “một loạt quyết định chống Israel của chính phủ Công đảng”.

Saar nói “những cáo buộc đưa ra hôm nay bởi Ngoại trưởng chính phủ Công đảng tại Quốc hội Anh là những lời dối trá trắng trợn”, và nêu bốn hành động đáp trả.

Hành động của Israel có hợp pháp?

Không.

Vì lãnh sự quán Anh nằm ở phần Jerusalem mà Israel chiếm được trong chiến tranh năm 1967 và chiếm đóng từ đó, nước này không có quyền hợp pháp để đóng cửa phái bộ.

Tuy nhiên, do Israel tiếp tục chiếm đóng các vùng lãnh thổ Palestine, trên thực tế nước này quyết định những gì có thể hoạt động ở Đông Jerusalem.