Iraq sẽ chặn ứng dụng bản đồ Waze từ đầu năm 2027

Iraq dự kiến sẽ cấm ứng dụng dẫn đường phổ biến Waze, vốn được thành lập tại Israel. Bộ trưởng Truyền thông Mustafa Sanad công bố động thái này hôm thứ Ba, mở ra các cuộc thảo luận về khả năng xây dựng một giải pháp thay thế nội địa và liệu việc cấm một ứng dụng có thực sự bảo vệ dữ liệu vị trí của người dùng hay không.

Theo tờ Al-Mada của Iraq, Bộ Truyền thông dự định chặn Waze vào cuối tháng 12. Tuy nhiên, phát biểu với kênh Rudaw, Bộ trưởng Sanad cho biết lệnh cấm sẽ có hiệu lực vào khoảng đầu năm 2027. Ông đưa ra thông báo bên lề triển lãm công nghệ Hitex 2026 tại Erbil, thủ phủ vùng Kurdistan tự trị ở miền bắc Iraq.

“Vì ứng dụng này đến từ thực thể [Israel] và do Israel sản xuất, chúng tôi sẽ cấm nó vào đầu năm 2027”, Sanad nói.

Waze là gì?

Waze là một ứng dụng dẫn đường được sử dụng rộng rãi, với hàng trăm tài xế, trong đó có nhiều tài xế taxi, dùng để di chuyển. Dịch vụ này dựa vào người dùng báo cáo tình trạng tắc đường, tai nạn và các chốt kiểm soát cảnh sát khi chúng xảy ra. Waze được phát triển tại Israel và Google đã mua lại vào năm 2013 với giá gần 1 tỷ USD.

Chính sách quyền riêng tư của Waze cho phép ứng dụng thu thập vị trí, lộ trình, điểm đến, lịch sử tìm kiếm và thông tin thiết bị của người dùng, tùy theo cài đặt. Khi tổng hợp từ nhiều người dùng theo thời gian, những dữ liệu này có giá trị về an ninh vì có thể tiết lộ mô hình di chuyển, khung giờ cao điểm và những thay đổi bất thường.

Rudaw đưa tin ứng dụng này từng là chủ đề của các cuộc thảo luận an ninh ở Iraq liên quan đến việc cảnh báo giúp tránh các chốt kiểm soát, song Bộ trưởng Sanad không liên hệ lệnh cấm với vấn đề đó.

Vì sao yếu tố Israel đặc biệt nhạy cảm tại Iraq?

Iraq không công nhận Israel và không có quan hệ ngoại giao với nước này, đồng thời chính thức trong tình trạng chiến tranh với Israel từ năm 1948. Một đạo luật năm 2022 hình sự hóa mọi quan hệ ngoại giao, chính trị, quân sự, kinh tế hoặc văn hóa với Israel, với các hình phạt bao gồm tù chung thân và tử hình. Đạo luật được thông qua với 275 phiếu thuận trong Hội đồng Đại diện gồm 329 ghế.

Luật này áp dụng với mọi công dân Iraq, cơ quan nhà nước và truyền thông cũng như các công ty tư nhân và thực thể nước ngoài hoạt động tại Iraq, bao gồm cả vùng Kurdistan. Tuy nhiên, Bộ trưởng Sanad không nói cụ thể rằng Waze phải bị chặn theo luật chống bình thường hóa quan hệ với Israel.

Sự ngờ vực đối với Israel càng tăng sau cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran. Mỹ cùng các đồng minh đã không kích và áp đặt các biện pháp kinh tế nhằm vào các nhóm dân quân thân Iran ở Iraq. Trong cuộc chiến, Iraq cũng đối mặt với một vụ thâm nhập nghiêm trọng của Israel: hồi tháng 5, truyền thông Mỹ đưa tin Israel đã xây dựng hai tiền đồn quân sự bí mật sâu trong sa mạc Iraq để hỗ trợ chiến dịch chống Iran. Một trong các tiền đồn suýt bị phát hiện bởi một người chăn cừu địa phương, người sau đó đã thiệt mạng.

Chính phủ đề xuất giải pháp thay thế nào?

Bộ trưởng Sanad cho biết người dùng có thể chuyển sang Google Maps hoặc các ứng dụng dẫn đường của Iraq. Phát ngôn viên Bộ Truyền thông Omar al-Amiri nói với Al-Mada rằng Waze sẽ được thay thế bằng một ứng dụng Iraq chưa được đặt tên, và ứng dụng này sẽ hoạt động không gặp trục trặc kỹ thuật.

Cũng trên Al-Mada, nhà nghiên cứu công nghệ Iraq Mustafa Kamel al-Sharif nhận định một giải pháp thay thế quốc gia sẽ không chỉ là một ứng dụng có bản đồ và logo Iraq. Theo ông, nó cần cơ sở dữ liệu địa lý chính xác, mạng lưới đường bộ được cập nhật liên tục, hệ thống định tuyến và dữ liệu trực tiếp về giao thông, tai nạn và các tuyến đường đóng. Ông cũng cho rằng vấn đề cốt lõi nằm ở cách Iraq quản lý dữ liệu công dân, và các dịch vụ khác cũng có thể thu thập dữ liệu nhạy cảm tương tự Waze.

Những điểm còn chưa rõ

Bộ Truyền thông chưa cho biết lệnh chặn sẽ được thực thi như thế nào hoặc liệu có áp dụng với vùng Kurdistan hay không. Bộ cũng chưa nêu cơ sở pháp lý của lệnh cấm hay thời điểm ra mắt ứng dụng Iraq.

Một điểm chưa rõ khác là vì sao Google Maps, thuộc cùng công ty mẹ Alphabet, vẫn được phép hoạt động hoặc được dùng làm giải pháp thay thế. Chính phủ cũng chưa trả lời vì sao Waze bị cấm vào thời điểm này dù nguồn gốc Israel của ứng dụng đã được biết từ lâu.