Iran tuyên bố đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz sau loạt không kích Mỹ

Iran thông báo đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz đối với mọi tàu chở dầu và tàu thương mại, đồng thời tuyên bố sẽ bắn vào bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua. Đây là hành động leo thang đáp trả các cuộc không kích của Mỹ vào Iran kéo dài nhiều ngày qua.

Eo biển Hormuz là tuyến đường hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới, nơi vận chuyển 20% lượng dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu trong thời bình. Đây là lối ra biển duy nhất của các nước sản xuất dầu vùng Vịnh.

Sau các đòn không kích đầu tiên của Mỹ và Israel vào Tehran hôm 28/2, Iran đã phong tỏa eo biển này. Kể từ đó, Tehran thỉnh thoảng cho phép một số tàu đi qua, thậm chí có trường hợp thu phí lên tới 2 triệu USD một tàu.

Diễn biến leo thang mới nhất

Quân đội Iran ra lệnh đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz vào sáng sớm thứ Năm để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ tiếp diễn suốt tuần này. Hôm thứ Ba, truyền thông Iran đưa tin về các vụ nổ tại thành phố cảng Bandar Abbas và đảo Qeshm, đồng thời cho biết các bể chứa nước phục vụ 20.000 người đã bị phá hủy trong cuộc không kích của Mỹ.

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) gọi đó là hành động “tự vệ” và là “phản ứng tương xứng” với việc Iran bắn hạ trực thăng tấn công Apache của Mỹ hôm thứ Hai. Iran phủ nhận cố tình nhắm vào trực thăng.

Sau đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phóng máy bay không người lái tấn công Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain và phóng tên lửa tầm xa vào một căn cứ không quân ở Jordan. Quân đội Jordan cho biết đã bắn hạ 5 tên lửa, trong khi Kuwait thông báo đang “đánh chặn các mục tiêu trên không”.

Ngày 10/6, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth xác nhận Washington đang tiến hành các cuộc tấn công mới vào “các cơ sở trọng yếu” của Iran, theo lệnh của Tổng thống Donald Trump nhằm gây áp lực buộc Tehran đạt thỏa thuận ngừng bắn.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn

Kể từ khi đàm phán trực tiếp tại Islamabad đổ vỡ hôm 12/4, Mỹ và Iran trao đổi qua trung gian Pakistan. Các bất đồng chính vẫn tồn tại, đặc biệt về việc Israel tiếp tục chiếm đóng và không kích Lebanon – vấn đề Iran muốn đưa vào thỏa thuận hòa bình nhưng Israel phản đối.

Chuyên gia phân tích quân sự Elijah Magnier (Brussels) nhận định các cuộc tấn công “ăn miếng trả miếng” đang rất nguy hiểm vì “có nguy cơ tính toán sai” trong bối cảnh căng thẳng. “Điều nguy hiểm nhất là mỗi bên đều tin có thể kiểm soát leo thang, nhưng một sự cố lặp đi lặp lại có thể bào mòn sự kiềm chế và dẫn đến xung đột lớn hơn”, ông nói.

Samir Puri, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (Singapore), cho rằng tình hình sẽ không “hạ nhiệt sớm” và là “sự leo thang tồi tệ nhất kể từ lệnh ngừng bắn hồi tháng 4”.

Kiểm soát eo biển và thiệt hại kinh tế

Sau khi các cuộc tấn công Mỹ-Israel nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28/2, Tehran đóng cửa eo biển. Hôm 8/4, Iran mở cửa lại vài giờ sau lệnh ngừng bắn, nhưng Mỹ lập tức phong tỏa các cảng Iran vào ngày 13/4 khi đàm phán đổ vỡ. Iran lại đóng cửa eo biển từ ngày 18/4.

Kể từ khi phong tỏa, giá dầu đã tăng vọt từ khoảng 65 USD/thùng lên tới 126 USD/thùng. Ngày 11/6, giá dầu Brent chạm 93,18 USD/thùng, tăng 0,09%.

Theo dữ liệu của Kpler, 279 tàu đã đi qua eo biển từ 28/2 đến 12/4 – chỉ bằng một phần nhỏ so với trung bình 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh. Hãng tin hàng hải Lloyd’s List cho biết ít nhất hai tàu đã trả phí cho Iran bằng đồng nhân dân tệ qua trung gian Trung Quốc.

Tấn công tàu thuyền và phong tỏa

Ít nhất 22 tàu đã bị tấn công ở eo biển Hormuz. Ngày 18/4, tàu chiến IRGC bắn vào hai tàu Ấn Độ dù trước đó Iran cho phép tàu Ấn đi qua. New Delhi đã triệu tập đại sứ Iran để yêu cầu giải thích.

Ngày 22/4, Iran bắt giữ hai tàu thương mại nước ngoài khác vì “vào eo biển trái phép”. Hôm 11/6, IRGC tuyên bố bắn trúng hai tàu khác, trong khi CENTCOM cho biết đã vô hiệu hóa tàu M/T Settebello (quốc tịch Palau) chở dầu Iran khiến ba thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng. Ấn Độ triệu tập một quan chức ngoại giao cấp cao của Mỹ để phản đối.

Tổng cộng, lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa 8 tàu, chuyển hướng 134 tàu và cho phép 42 tàu nhân đạo đi qua kể từ giữa tháng 4.

Việc phong tỏa eo biển còn ảnh hưởng đến nguồn cung phân bón và dược phẩm toàn cầu. Giới phân tích cho rằng tuyên bố mới nhất của Iran cho thấy Tehran đang củng cố lập trường, gia tăng áp lực lên chính quyền Trump trong việc tìm lối thoát cho cuộc xung đột hiện tại. Chuyên gia tại Đại học Tehran nhận định, giải pháp cho vấn đề eo biển Hormuz là chính trị, không phải quân sự.