Iran tự tin chống chọi với chiến tranh kinh tế của Mỹ, nhưng thừa nhận năm tới sẽ khó khăn

Chính quyền Iran khẳng định các năng lực nội địa có thể giúp nền kinh tế nước này cầm cự trước làn sóng trừng phạt kinh tế mới mà Mỹ công bố hồi giữa tuần này để gây sức ép buộc Tehran khuất phục trong cuộc xung đột kéo dài sáu tháng giữa hai nước.

Phát biểu trên truyền hình nhà nước tối 24/8, Bộ trưởng Kinh tế Iran Ali Madanizadeh cho biết Tehran có một kế hoạch hai năm để đối phó với các biện pháp trừng phạt, đồng thời nhấn mạnh Iran có "công cụ riêng và hiểu rõ trò chơi" sau nhiều năm kinh nghiệm tìm cách lách trừng phạt. Ông cũng bày tỏ tin tưởng nhiều quốc gia sẽ từ chối các mối đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm cắt đứt mọi quan hệ với Iran, đồng thời cho rằng Tehran có thể "chuyển sang tấn công" trong một thế giới mà Mỹ không còn là thế lực thống trị duy nhất.

Chính phủ Iran đã áp dụng chiến lược dự trữ hàng hóa thiết yếu, ngoại tệ và vàng. Việc phân phối năng lượng cũng bị siết lại dù Iran là một trong những quốc gia giàu tài nguyên nhất thế giới.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnasser Hemmati thừa nhận xuất khẩu dầu mỏ, nguồn thu ngoại tệ chính của nước này, gần như bị đình trệ hoàn toàn. Tuy nhiên, ông trấn an giới doanh nghiệp rằng ngân hàng trung ương có nguồn tiền mặt được cất giữ "ở những nơi Mỹ không thể tiếp cận", nên không thiếu ngoại tệ cho các mặt hàng thiết yếu.

Dù thừa nhận lạm phát phi mã và sức mua của người dân sụt giảm liên tục là những "vấn đề nghiêm trọng", ông Hemmati khẳng định "chịu đựng gian khổ khác hoàn toàn so với sụp đổ", và đó là điều Mỹ đang tìm kiếm.

Phát ngôn viên chính phủ Iran Fatemeh Mohajerani cho biết người dân không nên kỳ vọng tình hình sẽ được cải thiện trong năm tới. Bà cũng nói rằng Hội đồng An ninh quốc gia tối cao cần cho phép chính phủ công bố số liệu về tình trạng nghèo đói trong nước. Đồng rial tiếp tục giảm xuống mức thấp kỷ lục 2,05 triệu rial đổi một đô la Mỹ trên thị trường tự do hôm 25/8, trước khi hồi phục nhẹ vào ngày 26/8.

Tự lực tự cường

Tân Tổng thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Mohsen Rezaei kêu gọi giới trẻ "tham gia nền kinh tế", bắt đầu sản xuất những hàng hóa mà gia đình và cộng đồng của họ cần tại nhà. Tinh thần tự cung tự cấp đã ăn sâu trong tư duy chiến lược của nước Cộng hòa Hồi giáo trong nhiều thập kỷ, khi các kế hoạch phát triển quốc gia liên tục nhấn mạnh "tự lực tự cường" và đặt ra các mục tiêu tốn kém để đạt được điều này.

Chính phủ Iran tuyên bố đáp ứng 85% nhu cầu nông sản trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực cho khoảng 90 triệu dân, dù vẫn còn lo ngại về việc tăng sản xuất nông nghiệp tác động tiêu cực đến cuộc khủng hoảng thiếu nước nghiêm trọng. Bộ trưởng Nông nghiệp Gholam-Reza Nouri cho biết Tehran đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tự chủ lương thực lên 90% trong ngắn hạn, hướng tới đáp ứng toàn bộ nhu cầu lương thực thiết yếu từ sản xuất trong nước.

Ông Nouri cho biết Iran nhập khẩu khoảng 16 tỷ USD và xuất khẩu 8 tỷ USD sản phẩm nông nghiệp, một phần xuất khẩu đã bị đình chỉ từ tháng 3 khi chiến tranh bùng nổ. Iran phụ thuộc vào nhập khẩu lúa mì, ngô, gạo và dầu thực vật từ các nước như UAE, Saudi Arabia, Nga và Trung Á.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo chi phí nhập khẩu tăng, gián đoạn hậu cần và các chính sách bảo hộ đang thúc đẩy lạm phát lương thực và làm giảm sức mua của người dân Iran. Giá lương thực tháng 7 tăng hơn 128% so với cùng kỳ năm ngoái, theo số liệu của Trung tâm Thống kê Iran.

Chính phủ Iran cho biết nước này sản xuất khoảng 97% nhu cầu thuốc men, nhưng thuốc nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều trong chi tiêu dược phẩm. Người phát ngôn Ủy ban Y tế Quốc hội Salman Eshaghi cho biết Iran thiếu hụt gần 1.000 loại thuốc và giá thuốc đã tăng vọt sau khi chính phủ cắt giảm dần việc phân bổ ngoại tệ giá rẻ cho một số mặt hàng nhập khẩu.

Sự lựa chọn khó khăn thời chiến

Chính quyền Iran cho biết đang khẩn trương sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại trong chiến tranh, bao gồm các cơ sở dầu khí và tiện ích bị Mỹ và Israel ném bom dữ dội. Cuộc chiến đã làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu năng lượng và các vấn đề cơ sở hạ tầng vốn đã tồn tại.

Các hộ gia đình và khu công nghiệp ở Tehran cùng nhiều thành phố vẫn phải hứng chịu các đợt cắt điện luân phiên, trong khi tình trạng thiếu khí đốt tự nhiên được dự báo sẽ trở nên trầm trọng hơn vào những tháng tới. Nhiều trạm xăng ở Tehran, Mashhad, Karaj và các thành phố khác đã hết nhiên liệu được phân bổ, gây ra cảnh xếp hàng dài.

Phát ngôn viên chính phủ Mohajerani hứa hẹn giá và hạn mức nhiên liệu hiện hành sẽ giữ nguyên đến hết ngày 22/9, nhưng chính phủ đã cắt giảm hạn mức xăng dầu cho xe cá nhân. Tập đoàn Lọc dầu và Phân phối dầu khí quốc gia Iran cam kết hai nhà máy lọc dầu mới ở miền Nam sẽ đi vào hoạt động trước cuối tháng 3 năm sau, bổ sung khoảng 12 triệu lít mỗi ngày.

Nhà kinh tế Iran Sadegh Alhosseini cảnh báo chính phủ buộc phải thực hiện "cải cách đau đớn" bằng cách tăng giá nhiên liệu để tránh "đổ máu" trong các cuộc bất ổn xã hội. Ông cảnh báo nếu Iran rơi vào hỗn loạn diện rộng với hàng km xếp hàng mua xăng, tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn và khó kiểm soát hơn. Tuy nhiên, tăng giá nhiên liệu sẽ tiếp tục đẩy lạm phát lên cao do chi phí vận tải tăng, trong khi nhiều người dân đang vật lộn mưu sinh. Iran có thể tiếp tục chịu đựng được áp lực lịch sử, nhưng nước này đang ngày càng dễ bị tổn thương trước vòng xoáy cạn kiệt nguồn lực và năng lực.