Iran tấn công căn cứ Mỹ ở Jordan, Mỹ và Saudi Arabia không kích Iraq: Chiến tranh lan rộng?

Ngày 29/7, Iran xác nhận đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo nhằm vào các cơ sở quân sự của Mỹ tại Jordan. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đây là hành động đáp trả “các hành động gây hấn” của quân đội Mỹ. Bộ Chỉ huy Trung tâm quân đội Mỹ (CENTCOM) xác nhận đã đánh chặn một “cuộc tấn công bất ngờ” vào lực lượng nước này tại Trung Đông.

Cùng ngày, Bộ Quốc phòng Saudi Arabia thông báo phối hợp với CENTCOM thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào các nhóm vũ trang thân Iran tại Iraq, sau các vụ tập kích bằng máy bay không người lái (drone) vào các cơ sở dầu khí của Saudi Arabia. CENTCOM xác nhận các cuộc không kích nhằm vào “các nhóm liên kết với Iran” mà theo họ đã tấn công lực lượng Mỹ và hạ tầng năng lượng Saudi Arabia theo chỉ thị của IRGC.

Lực lượng Huy động Phổ biến Iraq (PMF), một tổ chức bảo trợ cho nhiều nhóm vũ trang, trong đó có các nhóm trung thành với Iran, cho biết các cuộc không kích của Mỹ và Saudi Arabia đã khiến ít nhất 20 tay súng thiệt mạng và 32 người bị thương tại 7 tỉnh, bao gồm Baghdad, Wasit, Nineveh, Basra, Kirkuk, Karbala và Diyala. PMF cảnh báo con số thương vong có thể tăng lên sau khi đánh giá hiện trường. Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp Hội đồng An ninh Quốc gia sau vụ việc.

Hiện vẫn chưa rõ cuộc tấn công của Iran vào Jordan xảy ra trước hay sau đòn không kích của Mỹ - Saudi Arabia vào Iraq. Các tuyên bố từ CENTCOM không làm rõ thứ tự thời gian giữa hai vụ việc.

Lý do Mỹ và Saudi Arabia không kích Iraq

Mỹ và Saudi Arabia biện minh cho hành động quân sự tại Iraq bằng cách cáo buộc Iran đứng sau các vụ tấn công bằng drone nhằm vào các cơ sở dầu khí Saudi Arabia, được cho là xuất phát từ lãnh thổ Iraq. Theo cáo buộc, các nhóm thân Iran tại Iraq đã thực hiện “30 vụ tấn công bằng drone do IRGC chỉ đạo” trong vòng 72 giờ.

Một quan chức quốc phòng Iran giấu tên, qua Đài Truyền hình Nhà nước Iran (IRIB), cảnh báo việc đổ lỗi cho Tehran về các vụ tấn công này là “sai lầm nghiêm trọng”. Trong khi đó, Phong trào Hồi giáo Kháng chiến Iraq, một nhóm vũ trang thân Iran, phủ nhận liên quan đến các vụ tập kích vào Saudi Arabia, gọi cáo buộc này là “bịa đặt” và cảnh báo “bất kỳ hành động ngu xuẩn nào của Saudi Arabia sẽ vấp phải phản ứng mạnh mẽ”. Thủ tướng Iraq dự kiến sẽ đến Saudi Arabia vào ngày 30/7 để thảo luận về tình hình.

Lý do Iran tấn công Jordan

Các cuộc tấn công của Iran vào Jordan nằm trong chiến dịch nhắm vào các mục tiêu và cơ sở hạ tầng quân sự Mỹ tại các nước vùng Vịnh, vốn diễn ra từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát vào ngày 28/2. Jordan hiện có khoảng 4.000 binh sĩ Mỹ đồn trú, theo báo cáo của Nghiên cứu Quốc hội Mỹ năm 2026. Các căn cứ như Muwaffaq Salti, King Faisal và Tower 22 ở đông bắc Jordan là nơi hiện diện của lực lượng Mỹ, gần biên giới Syria và Iraq.

Chiến tranh lan rộng?

Lo ngại xung đột leo thang, nhiều nước Trung Đông và quốc tế đang nỗ lực hạ nhiệt tình hình. Xung đột vốn đã lan đến Biển Đỏ, nơi lực lượng Houthi thân Iran tuyên bố phong tỏa và nhắm mục tiêu vào tàu mang cờ Saudi Arabia, và đến Biển Caspian, nơi Ukraine tuyên bố đã bắn trúng tàu chở hàng quân sự liên quan đến Iran. Các chuyên gia lo ngại cuộc chiến đang chồng chéo với các cuộc xung đột khác, bao gồm ở Ukraine, và có nguy cơ kéo Saudi Arabia cùng các cường quốc khu vực khác vào vòng xoáy.

Đại sứ Pakistan tại Liên Hợp Quốc, ông Asim Iftikhar Ahmad, bày tỏ quan ngại và kêu gọi các bên “tuân thủ cam kết” theo Biên bản ghi nhớ (MoU) mà Iran và Mỹ đã ký tháng trước, vốn mở đường cho 60 ngày đàm phán nhưng đã bị phá vỡ bởi các cuộc giao tranh. Pakistan, nước từng làm trung gian hòa giải, cũng lên án các cuộc tấn công vào Saudi Arabia và tàu thương mại.

Bộ trưởng Ngoại giao Saudi Arabia, ông Faisal bin Farhan Al Saud, đã điện đàm với những người đồng cấp Qatar, Kuwait và Bahrain, nhấn mạnh “sự cần thiết duy trì các nỗ lực giảm căng thẳng” và bảo vệ “tự do hàng hải ở eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb”. Các bộ trưởng lên án các cuộc tấn công từ Iran và “các nhóm vũ trang trực thuộc tại Iraq và Yemen”, đồng thời kêu gọi tăng cường phối hợp thông qua Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC).

Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU), bà Kaja Kallas, cho biết đã thảo luận về tình hình vùng Vịnh cũng như việc Iran hỗ trợ Nga trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Bà Kallas viết trên mạng X: “Tại vùng Vịnh, sự tạm lắng của các cuộc giao tranh có thể mua thời gian cho các nhà trung gian hòa giải tìm ra con đường ngoại giao và ngăn chặn một cuộc chiến toàn diện quay trở lại.”