Iran đối mặt làn sóng trừng phạt kinh tế mới từ Mỹ

Tehran, Iran – Người dân Iran đang chuẩn bị đón nhận thêm những khó khăn kinh tế khi Mỹ sắp công bố một loạt biện pháp trừng phạt mới nhằm vào nước này. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến công bố các biện pháp kinh tế mới vào thứ Hai (25/8), với mục tiêu 'bóp nghẹt' nền kinh tế Iran và 'làm sụp đổ' chính phủ nước này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo về một 'cuộc đổ bộ kinh tế', với việc Mỹ chuẩn bị các biện pháp tài chính mạnh nhất từng áp đặt lên bất kỳ quốc gia nào, nhắm vào Iran. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng các biện pháp trừng phạt khó có thể thay đổi hành vi của Iran, vốn đã là một trong những quốc gia bị trừng phạt nhiều nhất thế giới.

Theo thông tin từ Al Jazeera, các ngân hàng, nhà mua dầu, công ty vận chuyển, cảng biển, sân bay, công ty môi giới, công ty bình phong và cả các chính phủ tạo điều kiện cho thương mại với Iran có thể bị áp các biện pháp trừng phạt thứ cấp từ Washington.

Iran vốn đã chịu chiến dịch 'gây áp lực tối đa' từ Mỹ kể từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump vào năm 2018, sau khi Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân ký năm 2015 với các cường quốc thế giới. Thỏa thuận này đã dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt của Liên Hợp Quốc đối với Iran để đổi lấy việc hạn chế chương trình hạt nhân của nước này.

Phản ứng của Iran và hệ thống lách trừng phạt

Iran đã phản ứng trước các biện pháp trừng phạt kinh tế bằng một hệ thống lách trừng phạt phức tạp, bao gồm đội tàu chở dầu ngầm, chuyển dầu giữa các tàu, sử dụng công ty bình phong, và các cơ chế thanh toán và trao đổi hàng hóa thay thế.

Phong tỏa hải quân mà Mỹ áp đặt lên Tehran đã chặn hầu hết các tàu liên quan đến Iran đi qua các cảng phía nam. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết các lực lượng của họ đã chuyển hướng 70 tàu thương mại, vô hiệu hóa 3 tàu và khám xét 2 tàu trong khuôn khổ phong tỏa mà Mỹ tuyên bố có thể kéo dài vô thời hạn.

Tuy nhiên, biên giới đất liền rộng lớn, hệ thống đường sắt và khả năng tiếp cận biển Caspian ở phía bắc mang lại cho Iran nhiều dư địa để lách tránh phong tỏa này. Ông Umud Shokri, chiến lược gia năng lượng tại Đại học George Mason, nhận định Iran đã trở nên khá thành thạo trong việc tìm cách vượt qua các biện pháp trừng phạt của Mỹ, dù 'sống sót không đồng nghĩa với việc tránh được thiệt hại kinh tế'.

Đồng rial của Iran tiếp tục tụt xuống mức thấp kỷ lục mới vào thứ Hai, đạt 2,03 triệu rial đổi một đô la Mỹ trên thị trường tự do Tehran, trong bối cảnh sức mua của người dân suy yếu.

'Ngôn ngữ vũ lực' từ phía Iran

Các chỉ huy quân sự cấp cao của Iran vẫn giữ thái độ thách thức và thậm chí ám chỉ sẽ có cách tiếp cận mạnh mẽ hơn để ngăn Mỹ áp thêm trừng phạt. Ông Mohsen Rezaei, tân Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cảnh báo các nước ủng hộ các biện pháp kinh tế mới của Mỹ sẽ bị coi là kẻ thù của Tehran. Ông tuyên bố: 'Nếu chiến tranh kinh tế tiếp diễn, không một giọt dầu nào sẽ được xuất khẩu, dù qua eo biển Hormuz hay từ bất kỳ nơi nào ở vùng Vịnh Ba Tư'.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Iran Amir Hatami tuyên bố lực lượng nước này sẵn sàng 'chiến đấu trong 10-20 thế hệ' nếu cần thiết. Ông nhấn mạnh: 'Cách duy nhất là làm cho Mỹ hiểu qua ngôn ngữ vũ lực rằng họ không thể làm những gì họ định làm' ở Iran và eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Tổng thống Masoud Pezeshkian lại cho rằng tốt hơn là nên kết thúc cuộc chiến với Mỹ ngay bây giờ từ vị thế mạnh. Nhiều người khác cũng bày tỏ lo ngại về tác động của cuộc xung đột đối với nền kinh tế Iran. Một dấu hiệu khác của khó khăn kinh tế là tình trạng cắt điện thường xuyên tại các thành phố và hàng loạt biện pháp thắt lưng buộc bụng theo kế hoạch của chính phủ.

Lựa chọn của Iran khi đối mặt trừng phạt

Trong những năm gần đây, Iran đã tăng cường thương mại với Trung Quốc, Nga và các nước khác. Nước này cũng dựa vào việc sử dụng đồng nội tệ, trao đổi hàng hóa, trung gian và giảm giá để vượt qua trừng phạt. Tehran cũng mở rộng thương mại khu vực qua đường bộ tới Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, vùng Caucasus và Trung Á. Tuy nhiên, các biện pháp này không thể bù đắp cho khoản thất thu từ dầu mỏ của Iran.

Ông Shokri cho rằng Trung Quốc là phao cứu sinh kinh tế quan trọng nhất của Tehran do quy mô nhập khẩu dầu lớn. Tuy nhiên, ngay cả Trung Quốc cũng có giới hạn. Ông phân tích: 'Bắc Kinh có thể phản đối các biện pháp trừng phạt của Mỹ về mặt chính trị, nhưng các ngân hàng lớn của Trung Quốc và các công ty có mức độ quốc tế hóa cao vẫn tránh các giao dịch có thể đe dọa khả năng tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ. Các nhà máy lọc dầu nhỏ hơn và các công ty ít phơi bày ra quốc tế thường sẵn sàng chấp nhận rủi ro hơn'.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày thứ Hai cho biết trừng phạt và áp lực sẽ làm leo thang căng thẳng chứ không giải quyết được xung đột. Theo ông Shokri, các nước Trung Á và Azerbaijan có thể giúp Iran đa dạng hóa các tuyến vận tải và thương mại, nhưng họ thiếu quy mô kinh tế của Trung Quốc. 'Do đó, sự bảo vệ mạnh nhất của Iran đến từ Trung Quốc, trong khi Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, UAE và các đối tác khu vực khác có nhiều khả năng giảm tiếp xúc nếu các biện pháp trừng phạt thứ cấp trở nên đủ đáng tin cậy và tốn kém', ông kết luận.