Iran đề xuất bảo hiểm hàng hải qua eo biển Hormuz, thanh toán bằng Bitcoin

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 11/5 thông báo thành lập Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) với nhiệm vụ cập nhật tình hình hoạt động trên eo biển Hormuz – nơi 20% lượng dầu khí thế giới lưu thông trong thời bình. Động thái này được xem là bước đi tiếp theo của Tehran nhằm chính thức hóa quyền kiểm soát tuyến hàng hải huyết mạch này.

Trước đó hai ngày, hãng tin bán chính thức Fars của Iran đưa tin Tehran sẽ cung cấp bảo hiểm cho tàu thuyền qua eo biển Hormuz và vùng biển Vịnh Ba Tư, với các khoản thanh toán được thực hiện bằng tiền mã hóa như Bitcoin. Trang web có tên “Hormuz Safe” được cho là đã bắt đầu cung cấp dịch vụ bảo hiểm hàng hóa. Theo Fars, chương trình này có thể mang về cho Iran hơn 10 tỷ USD mỗi năm.

Kể từ khi chiến tranh Mỹ-Israel với Iran bùng nổ ngày 28/2, các quan chức Iran liên tục đề xuất áp phí quá cảnh hoặc phí an ninh đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Tehran thừa nhận đã thu phí từ một số tàu thương mại, với mức phí có thể lên tới 2 triệu USD mỗi chuyến, theo báo cáo của Bloomberg. Hành động này bị nhiều nước coi là vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), vốn cấm áp dụng bất kỳ khoản phí nào đối với tàu thuyền qua lại eo biển quốc tế.

Chương trình bảo hiểm mới được xem là một cách tiếp cận khác – thay vì gọi thẳng là phí, Tehran trình bày nó như một dịch vụ quản lý rủi ro thương mại, kết hợp bảo đảm an toàn với bảo vệ tài chính. Tuy nhiên, ông Abdul Khalique, Trưởng Trung tâm Hàng hải Đại học Liverpool John Moores, nhận định Iran sẽ gặp “những trở ngại tài chính, pháp lý và vận hành nghiêm trọng” nếu triển khai. “Bảo hiểm hàng hải đòi hỏi dự trữ lớn và hỗ trợ tái bảo hiểm quốc tế để bù đắp tổn thất, trong khi các lệnh trừng phạt hạn chế nghiêm ngặt khả năng tiếp cận thị trường tài chính và bảo hiểm toàn cầu của Iran”, ông nói. Các cơ quan quản lý hàng hải và cảng biển quốc tế có thể từ chối giấy chứng nhận của Iran, ngăn tàu thuyền cập cảng hoặc vay vốn.

Việc thanh toán bằng Bitcoin cũng đặt ra thách thức. “Nhiều chính phủ liên kết giao dịch tiền mã hóa với việc lách trừng phạt và rủi ro rửa tiền. Các mối đe dọa an ninh mạng, sự công nhận toàn cầu hạn chế và căng thẳng địa chính trị ở Vịnh Ba Tư càng làm suy yếu lòng tin vào chương trình”, chuyên gia Khalique phân tích.

Kể từ khi chiến tranh nổ ra, các công ty bảo hiểm hàng hải quốc tế đã tăng mạnh phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu thuyền vào Vịnh Ba Tư, một số hãng lớn như Gard, Skuld, NorthStandard và American Club thậm chí hủy bảo hiểm cho khu vực này. Một số hãng sau đó quay lại với sự hậu thuẫn của chính phủ, như Chubb tham gia chương trình tái bảo hiểm hàng hải trị giá 20 tỷ USD do Mỹ hỗ trợ. Dù vậy, nhiều hãng tàu vẫn tránh đi qua eo biển vì lo ngại an toàn cho thủy thủ, nguy cơ bị tấn công và bị bắt giữ.

Phản ứng quốc tế cho đến nay là rất tiêu cực. Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố không quốc gia nào được áp phí đơn phương đối với quyền quá cảnh qua eo biển quốc tế. Trung Quốc cũng bày tỏ phản đối bất kỳ nỗ lực nào hạn chế tự do hàng hải. Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres kêu gọi mở cửa ngay lập tức, “không thu phí, không phân biệt đối xử”. Mỹ cảnh báo các công ty thanh toán cho Iran để được qua eo biển có thể bị trừng phạt.

Theo giới phân tích, việc chấp nhận kế hoạch bảo hiểm của Iran, nếu có, sẽ “hạn chế và mang tính chọn lọc cao”. Một số nước như Trung Quốc hoặc các quốc gia nhỏ hơn vốn dè dặt với trừng phạt phương Tây có thể xem xét nếu nó giảm chi phí hoặc đảm bảo hành trình. Tuy nhiên, hầu hết các cường quốc hàng hải và hãng tàu khó lòng tham gia. “Bảo hiểm dựa trên lòng tin, khả năng thực thi và các tiêu chuẩn pháp lý được quốc tế thừa nhận. Phần lớn cảng, ngân hàng và chủ tàu dựa vào các nhà bảo hiểm uy tín ở London, châu Âu hoặc châu Á”, ông Khalique kết luận.