Iran đang xem xét đề xuất hòa bình mới của Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh

Iran ngày 7/5 cho biết đang xem xét một đề xuất hòa bình của Mỹ, mà các nguồn tin cho rằng sẽ chính thức chấm dứt chiến tranh, nhưng chưa giải quyết được các yêu cầu then chốt của Washington như Iran đình chỉ chương trình hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, dẫn lời hãng tin ISNA, cho biết Tehran sẽ truyền đạt phản hồi của mình. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông tin Iran muốn đạt được thỏa thuận.

“Họ muốn đạt thỏa thuận. Chúng ta đã có những cuộc đàm phán rất tốt trong 24 giờ qua, và rất có thể chúng ta sẽ đạt được thỏa thuận”, Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục ngày 7/5.

Trước đó một ngày, Trump đã tạm dừng “Chiến dịch Tự do” nhằm mở lại eo biển bị phong tỏa, viện dẫn những tiến triển trong đàm phán hòa bình. Việc phong tỏa trên thực tế tuyến đường thủy này đe dọa gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu. Iran đã gây sức ép để giữ quyền kiểm soát Hormuz, nơi qua đó 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu đi qua.

Nội dung đề xuất hòa bình mới của Mỹ

Truyền thông Mỹ Axios cho biết hai bên đang “tiến gần” đến một thỏa thuận trên văn bản 14 điểm. Theo bản ghi nhớ này, Iran sẽ đồng ý không phát triển vũ khí hạt nhân và ngừng làm giàu uranium trong ít nhất 12 năm.

Mỹ sẽ dỡ bỏ trừng phạt và giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran. Cả hai bên, vốn đã áp đặt các biện pháp phong tỏa đối đầu tại eo biển Hormuz, sẽ mở lại tuyến đường thủy quan trọng này trong vòng 30 ngày sau khi ký kết.

Iran đã chịu trừng phạt Mỹ trong nhiều thập kỷ. Việc dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt theo thỏa thuận hạt nhân 2015 đã bị đảo ngược sau khi Trump rút khỏi thỏa thuận mang tính bước ngoặt được ký dưới thời người tiền nhiệm Barack Obama. Hàng tỷ USD tài sản của Iran vẫn bị đóng băng trong các ngân hàng nước ngoài do các biện pháp trừng phạt.

Hiện chưa rõ bản ghi nhớ này khác gì so với kế hoạch 14 điểm do Iran đề xuất tuần trước.

Hãng tin Reuters đưa tin, trích dẫn nguồn thạo tin về trung gian hòa giải, rằng các cuộc đàm phán của Mỹ do đặc phái viên của Trump là Steve Witkoff và con rể Jared Kushner dẫn đầu. Nếu cả hai bên đồng ý với thỏa thuận sơ bộ, điều này sẽ bắt đầu đếm ngược 30 ngày đàm phán chi tiết để đạt được thỏa thuận đầy đủ.

Thỏa thuận đầy đủ sẽ chấm dứt các biện pháp phong tỏa đối đầu giữa Mỹ và Iran tại eo biển, dỡ bỏ trừng phạt của Mỹ và giải phóng quỹ bị đóng băng của Iran. Nó cũng sẽ bao gồm các hạn chế nhất định đối với chương trình hạt nhân của Iran, vốn được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Liên Hợp Quốc cho phép.

Trong khi các nguồn tin cho biết bản ghi nhớ ban đầu sẽ không yêu cầu nhượng bộ từ bất kỳ bên nào, họ không đề cập đến một số yêu cầu chính mà Washington từng đưa ra trước đây, mà Iran đã bác bỏ, như hạn chế chương trình tên lửa của Iran và chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm vũ trang ủy nhiệm ở Trung Đông.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đồng minh của Trump, ngày 7/5 nói rằng hai nhà lãnh đạo nhất trí rằng tất cả uranium đã làm giàu phải được loại bỏ khỏi Iran để ngăn nước này phát triển bom hạt nhân.

Iran phủ nhận mong muốn sở hữu vũ khí hạt nhân. Nước này nhấn mạnh chương trình của mình là vì mục đích dân sự, được phép theo vị thế là nước ký kết hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Iran có thể đồng ý với đề xuất này không?

Iran chưa chính thức phản hồi đề xuất mới nhất của Mỹ. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Iran đã phản đối điều đó. Nghị sĩ Iran Ebrahim Rezaee, người phát ngôn của Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia có thế lực của quốc hội, mô tả văn bản này “giống danh sách mong muốn của Mỹ hơn là thực tế”.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tỏ ra chế nhạo các báo cáo rằng hai bên đã gần đạt thỏa thuận, viết trên mạng xã hội bằng tiếng Anh rằng “Chiến dịch Tin tôi đi Anh bạn thất bại rồi”.

Phóng viên Resul Serdar Atas của Al Jazeera tại Tehran cho biết Iran vẫn đang xem xét đề xuất của Mỹ, sau đó dự kiến sẽ đưa ra phản hồi cho các nhà trung gian Pakistan vào cuối ngày 8/5.

Theo Atas, “Người Iran nói rằng, ở giai đoạn này, họ không đàm phán về chương trình hạt nhân của mình; mà chỉ về việc chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận”. Tehran muốn có sự bảo đảm trực tiếp từ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, dỡ bỏ trừng phạt và mở lại eo biển Hormuz. Nếu đạt được điều đó, trong giai đoạn hai, họ sẵn sàng thảo luận về chương trình hạt nhân.

Phóng viên Almigdad Alruhaid của Al Jazeera tại Tehran cho biết Iran đã đặt ra “một ranh giới đỏ rất cứng rắn” đối với vấn đề hạt nhân: “Chương trình làm giàu hạt nhân là bất khả thương lượng”.

Cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Mark Kimmitt cho rằng yêu cầu của Trump rằng Iran ngừng tất cả hoạt động làm giàu uranium là không thực tế và khó có thể được Tehran chấp nhận. “Nếu có điều gì mà người Iran sẽ khăng khăng đòi hỏi trong các cuộc đàm phán này, đó là quyền làm giàu uranium đến mức 3,67%, vốn được phép theo các hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân”, ông nói với Al Jazeera.

Iran được cho là có khoảng 440kg uranium được làm giàu đến 60%. Ngưỡng 90% uranium được làm giàu mới cần để sản xuất vũ khí hạt nhân.

Bình luận về vấn đề eo biển Hormuz, Alruhaid nói “chủ quyền trên eo biển Hormuz đang trở thành một trong những vấn đề chính trên bàn đàm phán. Người Iran đang thắt chặt kiểm soát của họ. Họ đặt ra quy trình mới, cơ chế mới để kiểm soát điểm nút chiến lược đó đối với mỗi tàu thuyền đi qua”.