Iran chỉ trích tuyên bố chung Mỹ-Hội đồng Vùng Vịnh là can thiệp và khiêu khích

Iran đã lên án tuyên bố chung giữa Mỹ và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) là 'can thiệp, vô trách nhiệm và khiêu khích', cáo buộc Washington và các đồng minh vùng Vịnh lợi dụng ngoại giao để gây sức ép lên Tehran sau cuộc chiến gần đây giữa Mỹ-Israel và Iran.

Ngày 27/6, Bộ Ngoại giao Iran bác bỏ thông cáo được đưa ra sau cuộc họp cấp bộ trưởng GCC-Mỹ tại Bahrain hôm 25/6, cho rằng văn bản này xuyên tạc thực tế khu vực và lặp lại quan điểm của Mỹ-Israel về chương trình hạt nhân, năng lực tên lửa, các đồng minh khu vực và eo biển Hormuz của Iran.

Nội dung tuyên bố Mỹ-GCC

Thông cáo Mỹ-GCC được đưa ra sau hội đàm tại Manama do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Bahrain Abdullatif bin Rashid Al Zayani đồng chủ trì, với sự tham gia của các ngoại trưởng Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE.

Các bộ trưởng hoan nghênh bản ghi nhớ (MoU) Mỹ-Iran ngày 17/6, nhưng đặt điều kiện chặt chẽ cho bất kỳ quan hệ kinh tế nào trong tương lai với Tehran. Họ tuyên bố 'mọi hoạt động thương mại và đầu tư với Iran đều có điều kiện và có thể đảo ngược', đồng thời khẳng định 'mục tiêu chung là ngăn Iran chế tạo hoặc mua vũ khí hạt nhân'.

Văn bản cũng nêu rõ 'hòa bình và an ninh khu vực lâu dài đòi hỏi phải giải quyết toàn bộ các mối đe dọa từ Iran, bao gồm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và sự ủng hộ đối với lực lượng ủy nhiệm trong khu vực'. Họ bác bỏ 'mọi khoản thuế, phí hay cố gắng kiểm soát eo biển Hormuz', cho rằng tự do hàng hải là 'thiết yếu đối với an ninh khu vực và toàn cầu'.

Về Lebanon, các bộ trưởng nói 'toàn vẹn lãnh thổ Lebanon không thể đạt được khi các nhóm vũ trang phi nhà nước duy trì khả năng quân sự ngoài thẩm quyền chính phủ', dường như ám chỉ Hezbollah thân Iran. Họ kêu gọi 'giải giáp hoàn toàn các nhóm như vậy và khôi phục độc quyền sử dụng vũ lực của nhà nước Lebanon', đồng thời hoan nghênh 'các cuộc đàm phán song phương Israel-Lebanon do Mỹ làm trung gian nhằm tạo điều kiện cho một thỏa thuận hòa bình và an ninh lâu dài'.

Phản ứng của Iran

Bộ Ngoại giao Iran gọi tuyên bố chung là 'can thiệp, vô trách nhiệm và khiêu khích'. Tehran cho rằng Mỹ-Israel dựng lên các cáo buộc sai trái về chương trình hạt nhân hòa bình của Iran, đồng thời kêu gọi GCC hợp tác thiết lập khu vực phi vũ khí hạt nhân ở Trung Đông. (Israel được giới chuyên gia cho là sở hữu khoảng 90 đầu đạn hạt nhân, dù nước này chưa bao giờ xác nhận và không tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân.)

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei mô tả Iran 'cam kết an ninh tập thể khu vực hơn bất kỳ bên nào khác', đồng thời gợi ý các nước vùng Vịnh đang mắc sai lầm khi 'tìm kiếm sự bảo vệ từ kẻ vi phạm an ninh lớn nhất' - ám chỉ Mỹ. Iran phản ứng gay gắt trước các đề cập tới năng lực tên lửa và UAV trong tuyên bố, khẳng định 'an ninh quốc gia và phẩm giá Iran không thể thỏa hiệp hay bị áp điều kiện; quyền tự vệ chính đáng không thể là đối tượng mặc cả hay nhượng bộ'.

Tehran nói việc sử dụng căn cứ và cơ sở hạ tầng khu vực trong các cuộc không kích gần đây của Mỹ-Israel cho thấy Washington không coi trọng an ninh của các đối tác vùng Vịnh. Iran kêu gọi các nước có lãnh thổ bị sử dụng xem xét lại lập trường, viện dẫn nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế và nguyên tắc láng giềng tốt để ngăn bên thứ ba dùng lãnh thổ của họ chống lại Iran.

Iran cũng chỉ trích tuyên bố Mỹ-GCC khi mô tả các nhóm kháng chiến Palestine và Lebanon là 'lực lượng ủy nhiệm của Iran'. Tehran cho rằng ngôn ngữ đó phớt lờ sự chiếm đóng và tấn công liên tục của Israel, đồng thời gây sức ép lên Lebanon và các nhóm kháng chiến.

Eo biển Hormuz là điểm tranh chấp chính khác. Iran nói sự gián đoạn ở tuyến đường thủy này là hậu quả trực tiếp từ hành động quân sự của Mỹ-Israel, nhấn mạnh eo biển nằm trong lãnh hải Iran-Oman, và việc quản lý trong tương lai sẽ tuân theo Điều 5 của MoU vừa ký. Điều khoản này nói Iran 'sẽ đối thoại với Oman để xác định cơ chế quản lý và dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz, thảo luận với các quốc gia ven biển vùng Vịnh khác phù hợp với luật pháp quốc tế và chủ quyền của các quốc gia ven eo biển'.

Quân sự Mỹ tại Vùng Vịnh

Iran nhiều lần nói căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh khiến các nước chủ nhà dễ bị tổn thương trong bất kỳ đối đầu nào với Washington. Từ khi chiến tranh bắt đầu, Iran đã tấn công 20 mục tiêu quân sự Mỹ. Mỹ thường duy trì khoảng 40.000 quân trên toàn khu vực, gồm Saudi Arabia, Bahrain, Iraq, Syria, Jordan, Qatar, UAE và Kuwait, con số tăng lên trên 50.000 sau khi Tổng thống Donald Trump leo thang chiến tranh chống Iran. Báo Wall Street Journal gần đây đưa tin Washington đang cân nhắc thay đổi tư thế tại Vùng Vịnh, gồm giảm bớt hiện diện ở Kuwait và Saudi Arabia, cải tạo cơ sở ở Bahrain và chuyển một số tài sản sang Israel.

Iran tự nhận là người bảo đảm an ninh?

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nói không thể đảm bảo hàng hải an toàn qua eo biển Hormuz nếu Tehran bị loại khỏi các thỏa thuận. 'Bất kỳ khuôn khổ đáng tin cậy nào phải dựa trên phối hợp với Iran và các quy định tại đoạn 5 của MoU Islamabad. Nếu không, kết quả sẽ là đình chỉ tuyến đường song song được chỉ định'.

Cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran, Ali Akbar Velayati, nói ổn định vùng Vịnh từ lâu phụ thuộc vào quản lý của Iran đối với eo biển Hormuz, chứ không phải sức mạnh quân sự phương Tây. Trong một bài đăng trên X, ông viết: 'Những cường quốc nhỏ bé vùng ven không nên tự mãn với các tuyên bố được đặt hàng; hãy biết rằng, sự tồn tại của các ngươi nuôi dưỡng từ những mảnh vụn của bàn tiệc này. Trong cuộc tái sắp xếp lớn, những kẻ rìa ngoài không có chỗ ngồi. Họ bị loại bỏ, và sự sống còn chiến lược của họ phụ thuộc vào lòng khoan dung của Tehran'.