Kể từ khi chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran bắt đầu, Tổng thống Donald Trump đã chỉ trích các đồng minh châu Âu vì không ủng hộ chiến dịch quân sự chống Tehran. Trong cuộc gặp với Tổng thư ký NATO Mark Rutte hôm 24/6, Trump bày tỏ sự thất vọng với nhiều nước: “Tôi thất vọng với Italy, Anh, Đức và Pháp. Tây Ban Nha là một thảm họa.”
Tuy nhiên, Rutte, người đang thăm Mỹ để hạ nhiệt căng thẳng, tiết lộ rằng các đồng minh châu Âu thực chất đã giúp đỡ Mỹ về mặt hậu cần. Theo Rutte, trong sáu tuần của chiến dịch mang tên “Epic Fury”, có từ 4.000 đến 5.000 máy bay Mỹ cất cánh từ các căn cứ ở châu Âu. Italy là nơi 500 máy bay Mỹ xuất phát, trong khi Romania phải cắt giảm các chuyến bay thương mại để nhường chỗ cho máy bay tiếp nhiên liệu của Mỹ. Các đồng minh châu Âu hiện vẫn hỗ trợ Mỹ bảo vệ eo biển Hormuz, bao gồm cả hoạt động rà phá thủy lôi.
Bất chấp sự hỗ trợ này, nhiều nước châu Âu từ chối tham gia tích cực, với lý do chiến tranh thiếu cơ sở pháp lý, lo ngại vi phạm luật chiến tranh và muốn theo đuổi đối thoại. Thủ tướng Anh Keir Starmer không tham chiến nhưng cho Mỹ dùng căn cứ Diego Garcia cho mục đích phòng thủ. Tây Ban Nha và Pháp từ chối cho sử dụng căn cứ không quân. Phần lớn các nước châu Âu cho rằng “đây không phải là cuộc chiến của châu Âu”.
Phát biểu của Rutte khiến Iran phản ứng dữ dội. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, viết trên X: “Đây là sự thừa nhận rõ ràng và đáng lên án về sự đồng lõa tích cực của NATO trong một cuộc chiến tranh xâm lược phi pháp chống lại một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc.” Ông Baghaei nhấn mạnh NATO và các nước thành viên phải chịu trách nhiệm về mọi hậu quả và giải thích với thế giới về hành vi “tiếp tay cho hành vi xâm lược và tội ác hàng loạt chống lại người dân Iran”.
Italy đang hứng chịu chỉ trích sau tiết lộ của Rutte. Thủ tướng Giorgia Meloni từng công khai từ chối tham chiến. Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto khẳng định Rutte đã đưa ra “thông điệp sai lệch hoàn toàn”, rằng Italy mới chỉ cho phép các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật và hậu cần phi chiến đấu, theo các hiệp định song phương năm 1954. Các lãnh đạo đối lập Italy đang yêu cầu giải trình thêm.
Căng thẳng xuyên Đại Tây Dương leo thang trong chiến tranh Iran. Trump từng đe dọa rời khỏi NATO vì các nước châu Âu không giúp mở eo biển Hormuz. Ông yêu cầu các thành viên NATO tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP. Hầu hết các nước thành viên cam kết tăng chi tiêu nhưng chưa đáp ứng mức yêu cầu. Chuyến thăm của Rutte tới Nhà Trắng được xem là nỗ lực xoa dịu căng thẳng, chỉ hai tuần trước hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ.
