Iran cảnh báo tấn công trung tâm dữ liệu vùng Vịnh: Internet khu vực phơi bày đến đâu?

Iran cảnh báo có thể tấn công hạ tầng số của vùng Vịnh trong bối cảnh lực lượng Houthi do Tehran hậu thuẫn kiểm soát vùng lãnh thổ Yemen dọc bờ Biển Đỏ, làm dấy lên lo ngại về an toàn tuyến cáp quang nối châu Âu và châu Á.

Theo hãng tin Al Jazeera, ông Mohsen Rezaei – quan chức an ninh cấp cao của Iran – tuyên bố cáp quang, trung tâm dữ liệu và các cơ sở trí tuệ nhân tạo (AI) trong khu vực có thể trở thành mục tiêu nếu xung đột với Mỹ tái bùng phát. Cảnh báo được đưa ra sau khi Houthi mở rộng kiểm soát tại khu vực Bab al-Mandeb, eo biển chỉ rộng khoảng 26 km ở điểm hẹp nhất và là một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất nối châu Âu với châu Á.

Trong cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran trước đó, các trung tâm dữ liệu và lợi ích doanh nghiệp Mỹ tại Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) từng bị tấn công. Tehran nói các đòn này nhằm đáp trả những cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở dân sự Iran. Giao tranh quy mô lớn phần lớn đã lắng xuống sau biên bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ hồi tháng 6, song các vụ tấn công nhằm vào tàu qua eo biển Hormuz – điểm nghẽn dầu mỏ toàn cầu – vẫn tiếp diễn.

Vì sao trung tâm dữ liệu và cáp quang dễ bị tổn thương?

Nguyên nhân là vì lượng dữ liệu khổng lồ phải đi qua một vài tuyến hẹp. Theo ước tính của hãng nghiên cứu TeleGeography, hơn 90% dung lượng dữ liệu giữa châu Âu và châu Á truyền qua các tuyến cáp dưới Biển Đỏ. Cáp có thể bị đứt do neo tàu hoặc phá hoại, và việc sửa chữa trong vùng chiến sự đòi hỏi giấy phép cùng cam kết an toàn. Trung tâm dữ liệu – nơi vận hành ứng dụng ngân hàng và dịch vụ đám mây – là những mục tiêu cố định, quy mô lớn.

Ông Andreas Krieg, giảng viên cao cấp ngành nghiên cứu an ninh tại King's College London, nhận định với Al Jazeera rằng một cuộc tấn công không nhất thiết phải phá hủy máy chủ mới khiến toàn bộ cơ sở tê liệt. Trung tâm dữ liệu phụ thuộc vào nguồn điện, hệ thống làm mát và viễn thông liên tục, trong khi cáp ngầm “rất khó bảo vệ thường xuyên và gián đoạn có thể ảnh hưởng đồng thời nhiều quốc gia”.

Iran từng đe dọa tấn công trung tâm dữ liệu và cáp quang chưa?

Rồi, nhiều lần kể từ khi chiến sự bắt đầu hồi tháng 2. Ngày 11/3, hãng tin bán chính thức Tasnim cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công bố danh sách “mục tiêu mới của Iran”, gồm hạ tầng đám mây của Google, Microsoft và Oracle tại Israel cùng một số quốc gia vùng Vịnh. Cùng tháng, IRGC nêu tên 17 doanh nghiệp Mỹ trong một bài đăng trên Telegram, gồm Google, Meta, Apple, cùng công ty AI G42 của UAE, như những mục tiêu tiềm năng.

Ông Krieg nói coi trọng cảnh báo của ông Rezaei, song phân biệt rõ giữa khả năng gây gián đoạn đáng kể của Iran và khả năng “phá hủy có hệ thống hạ tầng số của vùng Vịnh”. Theo ông, điều khiến cảnh báo này đáng chú ý là Iran không chỉ nhắm thêm một loạt mục tiêu, mà đang xác định một loại hạ tầng chiến lược mới, gắn trực tiếp đa dạng hóa kinh tế vùng Vịnh với sức mạnh công nghệ Mỹ. Ông mô tả cảnh báo này “về cơ bản là một biện pháp răn đe”, hướng tới cả Abu Dhabi, Riyadh, Doha lẫn Washington, nhằm khiến các chính phủ vùng Vịnh có lý do ngăn một cuộc tấn công mới của Mỹ.

Hạ tầng công nghệ và cáp quang từng bị tấn công?

Đã từng. Hồi tháng 3, Amazon Web Services (AWS) cho biết hai cơ sở tại UAE bị máy bay không người lái “tấn công trực diện”, trong khi một cuộc tấn công gần một cơ sở ở Bahrain “gây ảnh hưởng vật lý tới hạ tầng”. Ngân hàng Abu Dhabi Commercial Bank nói ứng dụng của họ không truy cập được do sự cố công nghệ thông tin toàn khu vực, dù không trực tiếp quy kết cho AWS. Đến tháng 9, AWS nói không thể khôi phục một số dịch vụ tại Bahrain và một tại UAE.

Dưới biển, ba tuyến cáp bị hư hại hồi tháng 2/2024, nhiều khả năng do neo tàu Rubymar – một tàu hàng bị tên lửa Houthi đánh hỏng – kéo lê, theo đồng thuận trong ngành được Data Center Dynamics đưa tin, với thời gian sửa chữa kéo dài nhiều tháng. Tháng 9/2025, hai tuyến cáp bị đứt gần Jeddah khiến truy cập internet chậm tại Trung Đông và Nam Á; nguyên nhân chưa được xác nhận.

Ông Krieg cho rằng các vụ tấn công hồi tháng 3 “phơi bày giới hạn của việc coi hạ tầng thương mại mặc nhiên được hưởng lợi từ phòng không quốc gia”. Quân đội vùng Vịnh có thể đánh chặn phần lớn mối đe dọa, nhưng chỉ một số ít đòn tấn công thành công cũng đủ gây hậu quả kinh tế không tương xứng, bởi máy bay không người lái tương đối rẻ có thể đe dọa cơ sở chứa thiết bị trị giá hàng tỷ USD.

Houthi có tấn công cáp ngầm chưa?

Chưa từng bị quy kết trực tiếp, và nhóm này phủ nhận gây hư hại năm 2024. Tuy nhiên, giữa tháng 9, Houthi chiếm cảng Mocha và vùng lãnh thổ quanh Bab al-Mandeb; ngày 11/9 họ tiến tới đảo Mayyun – đảo chia đôi eo biển. Ngày 5/10, chính phủ Yemen được quốc tế công nhận nói đã giành lại Mocha và các vị trí gần eo biển, song Houthi bác bỏ.

Có tuyến thay thế Biển Đỏ không?

Có, nhưng chi phí cao hơn và nhiều tuyến vẫn đang được xây. Ngày 10/9, Iraq ký hợp đồng với Ooredoo của Qatar để truyền dữ liệu từ vùng Vịnh sang châu Âu qua lãnh thổ Iraq, theo Bộ Truyền thông nước này. Bộ trưởng Mustafa Jabar Sanad nói với Cơ quan Tin tức Iraq rằng tuyến cáp ngầm chạy từ al-Faw tới Rabia gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày 7/10, mảng quốc tế của Ooredoo đồng ý mua cáp quang từ iQ Networks của Iraq để mở rộng tuyến về phía Thổ Nhĩ Kỳ, tùy thuộc phê duyệt của chính phủ.

Microsoft hồi tháng 9 cho biết sẽ đầu tư hơn 400 triệu USD vào kết nối cáp ngầm và trên bộ khắp Trung Đông tới năm 2030, theo một bài blog. Trang tin công nghệ Rest of World ngày 7/10 dẫn một nguồn giấu tên cho hay Google và Meta đã bắt đầu chuyển một phần lưu lượng qua Iraq; cả hai công ty chưa phản hồi đề nghị bình luận của Al Jazeera.

Ông Krieg nói khả năng phục hồi thực sự đòi hỏi dự phòng theo địa lý, “có thể gồm cả cơ sở ngoài vùng Vịnh”. Điều này tạo căng thẳng giữa chủ quyền số và an ninh vận hành, khi các chính phủ vùng Vịnh đã đầu tư mạnh để giữ dữ liệu nhạy cảm và năng lực tính toán trong biên giới.

Tác động tới tham vọng trung tâm công nghệ vùng Vịnh?

Đầu tư vẫn tiếp tục, nhưng chiến sự đã gây tổn thất cho ngành. Các quốc gia vùng Vịnh đặt cược kinh tế hậu dầu mỏ vào công nghệ. Tại Abu Dhabi, công ty G42 của UAE đang xây Stargate UAE cùng OpenAI, Nvidia và các đối tác khác, nằm trong khuôn viên AI Mỹ – UAE quy hoạch công suất 5 gigawatt. Quỹ Đầu tư Công Saudi Arabia ra mắt Humain – công ty AI do Thái tử Mohammed bin Salman làm chủ tịch – hồi tháng 5/2025 nhằm xây trung tâm dữ liệu và mô hình AI tiếng Arab, theo Cơ quan Báo chí Saudi. Quỹ đầu tư quốc gia Qatar cùng nhà đầu tư Mỹ Blue Owl tham gia thương vụ trung tâm dữ liệu trị giá 3 tỷ USD hồi tháng 9/2025.

Hồi tháng 9, Microsoft nói sẽ đầu tư hơn 10 tỷ USD vào Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và UAE tới năm 2030, tập trung mới vào “khả năng phục hồi số”. Song AWS cho biết đã “cạn mọi phương án” để khôi phục một phần dữ liệu lưu tại Bahrain.

Ông Krieg nhận định các mối đe dọa sẽ không “đảo ngược căn bản” tham vọng vùng Vịnh, nhưng sẽ “thay đổi kinh tế và địa lý của đầu tư AI”. Vùng Vịnh vốn quảng bá mình là môi trường ổn định trong một khu vực bất ổn, và chiến sự đã thách thức luận điểm đó. UAE đặc biệt phơi bày vì chiến lược AI gắn sâu với các công ty công nghệ Mỹ, khiến hạ tầng của nước này “hấp dẫn hơn như mục tiêu với Iran”; Qatar, với quan hệ ngoại giao với Tehran, “có vị thế chính trị tốt hơn phần nào”.

Theo ông Krieg, ở nhiều khía cạnh, Iran đang đe dọa làm với nền kinh tế số mới nổi của vùng Vịnh điều họ từng làm với nền kinh tế hàng hải – biến chính sự ổn định thành một quân bài địa chính trị.