Iran cảnh báo sẵn sàng chiến tranh và gánh nặng kinh tế trong bối cảnh đàm phán với Mỹ gặp khó

Tehran, Iran – Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố nước này vẫn sẵn sàng nối lại xung đột quân sự trực tiếp với Mỹ nếu các cuộc đàm phán không mang lại kết quả như mong đợi. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh hàng loạt thông điệp do nhà nước Iran điều phối nhắm đến cả khán giả trong nước và quốc tế.

Ông Araghchi cảnh báo rằng cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran không chỉ tàn phá khu vực mà còn ảnh hưởng tới các hộ gia đình Mỹ. Kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2, eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt thế giới – đã bị phong tỏa hiệu quả, đẩy chi phí năng lượng và lạm phát tại Mỹ tăng cao.

“Người Mỹ được bảo rằng họ phải hứng chịu chi phí leo thang của cuộc chiến tự chọn nhằm vào Iran”, ông Araghchi viết trên X, kèm hình ảnh cho thấy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng. “Bỏ qua việc tăng giá xăng và bong bóng thị trường chứng khoán, nỗi đau thực sự bắt đầu khi nợ Mỹ và lãi suất thế chấp nhà tăng vọt. Nợ xấu mua ô tô đã ở mức cao nhất trong hơn 30 năm”.

Thông điệp của ông Araghchi gửi tới người Mỹ về cơ bản là lạm phát tại Mỹ sẽ tiếp tục chừng nào mối đe dọa chiến tranh còn được duy trì, và áp lực đó sẽ sớm chuyển thành chi phí vay cao hơn, dẫn tới nguy cơ suy thoái.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn dắt vòng đàm phán đầu tiên với Mỹ hồi tháng 4, cũng nhấn mạnh chi phí tài chính của cuộc chiến đối với người Mỹ nhưng với giọng mỉa mai hơn. “Vậy là các ông đang tài trợ cho [Pete] Hegseth – người dẫn chương trình thất bại – với lãi suất chưa từng thấy kể từ năm 2007, để ông ta có thể hóa trang thành Bộ trưởng Chiến tranh ở sân sau của chúng tôi tại Hormuz?”, ông Ghalibaf viết trên X. “Còn gì điên rồ hơn món nợ 39 nghìn tỷ USD? Đó là trả phần trăm lỗi thời từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu để tài trợ cho một vai nhập vai, và những gì các ông nhận được sẽ là một cuộc khủng hoảng tài chính hoàn toàn mới”.

Những bình luận trên xuất hiện sau khi chính phủ Mỹ đấu giá thành công 25 tỷ USD trái phiếu kỳ hạn 30 năm với lợi suất 5% vào ngày 13/5, mức chưa từng có trong gần hai thập kỷ. Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm ngày 16/5 đạt mức cao nhất trong khoảng một năm, khi các nhà giao dịch dự đoán Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể tăng lãi suất để đối phó với lạm phát leo thang trên thị trường năng lượng toàn cầu do phong tỏa Hormuz.

Một điểm mấu chốt trong đàm phán Mỹ-Iran là tương lai của eo biển Hormuz. Iran khẳng định mọi thỏa thuận với Washington phải trao chủ quyền đối với tuyến đường thủy này cho Tehran, nhưng yêu cầu bị các quốc gia vùng Vịnh khác bác bỏ vì cho rằng eo biển mang tính quốc tế. Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, ngày 17/5 cho biết Tehran đã “chuẩn bị một cơ chế chuyên nghiệp để quản lý giao thông ở eo biển Hormuz dọc một tuyến đường định trước, sẽ sớm được công bố”. Ông nhấn mạnh chỉ tàu thương mại và các bên hợp tác với Iran mới được hưởng lợi, còn tàu của những nước ủng hộ “Dự án Tự do” của Mỹ sẽ bị từ chối tiếp cận, ngoài ra tàu thuyền phải trả phí.

Ở chiều ngược lại, các hộ gia đình Iran phải hứng chịu chi phí ngày càng tăng. Số liệu chính thức cho thấy lạm phát thực phẩm chạm 115% trong tháng đầu tiên của năm Ba Tư (kết thúc cuối tháng 4), với nhiều mặt hàng thiết yếu như dầu ăn, gạo, thịt gà tăng gấp ba lần so với năm ngoái. Giá thực phẩm, thuốc men, đồ điện tử, ô tô và sản phẩm hóa dầu đã lên mức cao mới trong những tuần gần đây. Đồng rial Iran chạm mức khoảng 1,8 triệu đổi một USD trên thị trường tự do tại Tehran ngày 17/5, gần mức thấp kỷ lục.

Iran cho biết việc thiếu lòng tin với Mỹ là trở ngại lớn trong đàm phán, thể hiện qua thất bại của các cuộc họp tại Islamabad hồi tháng trước trong việc kết thúc chiến tranh. Tuy nhiên, sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Ngoại trưởng Araghchi tuyên bố Tehran hoan nghênh trung gian hòa giải từ Bắc Kinh.

Trong khi lệnh ngừng bắn mong manh được duy trì, chính quyền Iran kêu gọi người ủng hộ xuống đường mỗi tối, coi đây là thành phần thiết yếu để giành “chiến thắng” trước Mỹ. Đài truyền hình nhà nước tăng cường thông điệp vào tối 16/5, với nhiều kênh phát sóng cảnh người dẫn chương trình cầm súng trường tấn công. Kênh Ofogh do nhà nước điều hành mời một chỉ huy đeo mặt nạ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hướng dẫn khán giả cách nạp một biến thể súng AK-47. Phân đoạn kết thúc với cảnh người dẫn chương trình bắn một phát lên trần, rồi nhắm thêm một phát vào lá cờ UAE giữa lúc căng thẳng gia tăng với quốc gia vùng Vịnh này. Tại kênh 3, người dẫn Mobina Nasiri cầm súng trường và nói sẵn sàng “hy sinh” mạng sống vì Iran.

Các quảng trường và đường phố lớn ở Iran vẫn ngập tràn xe bọc thép và trạm kiểm soát do người đàn ông có vũ trang canh gác. Hàng nghìn người biểu tình chống chính phủ đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình trên toàn quốc hồi tháng 1, mà chính quyền mô tả là “âm mưu đảo chính” do Mỹ và Israel chỉ đạo. Chính quyền Iran đã áp đặt lệnh cắt internet gần như toàn bộ trong 78 ngày, đồng thời thúc đẩy kế hoạch truy cập theo tầng cho các dịch vụ hạn chế. Cơ quan tư pháp tuyên bố hành quyết những người bị cáo buộc bất đồng chính kiến gần như hàng ngày trong suốt cuộc chiến.