Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) ngày 24/9 xác nhận Syria đã cố gắng xây dựng một lò phản ứng hạt nhân tại tỉnh Deir Az Zor ở miền đông nước này dưới thời cựu Tổng thống Bashar al-Assad. Thông tin được đưa ra trong một báo cáo mật của IAEA mà các hãng thông tấn tiếp cận được.
Theo báo cáo, các thanh sát viên IAEA đã đến thăm nhiều địa điểm tại Syria vào tháng 8 và thực hiện công tác xác minh. Căn cứ vào quan sát tại hiện trường Deir Az Zor, IAEA xác nhận “cơ sở hạ tầng làm mát hiện được phát lộ phù hợp với một lò phản ứng hạt nhân”. Cơ quan này cho biết sẽ tiếp tục theo dõi các hoạt động tại địa điểm này khi công tác khai quật tiến triển.
Syria bị nghi ngờ đã vận hành một chương trình hạt nhân không khai báo quy mô lớn dưới thời al-Assad, trong đó có một lò phản ứng hạt nhân do Triều Tiên xây dựng tại Deir Az Zor. Địa điểm này chỉ được công khai sau khi Israel tiến hành không kích phá hủy cơ sở vào năm 2007. Sau đó, Syria đã san phẳng khu vực và không bao giờ trả lời đầy đủ các câu hỏi của IAEA.
Trong báo cáo hôm 24/9, IAEA cho biết đã có thể “xác định rằng các nhà chức trách Syria trước đây đã thất bại trong việc khai báo vật liệu hạt nhân, cơ sở và hoạt động liên quan”. Ngoài lò phản ứng đang xây dở tại Deir Az Zor, IAEA còn liệt kê một nhà máy chế tạo nhiên liệu hạt nhân cho lò phản ứng và một địa điểm lưu trữ nhiên liệu, phế liệu và chất thải uranium.
Trong chuyến thăm Syria, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cùng các thanh sát viên cấp cao cũng đã đến một địa điểm chưa từng được khai báo trước đây. Chính quyền mới của Syria đã thông báo sự tồn tại của địa điểm này trong một bức thư ngày 17/7 và mời IAEA hợp tác kiểm tra. IAEA xác nhận địa điểm này chứa “uranium kim loại tự nhiên ở dạng thanh nhiên liệu có vỏ bọc”, khoảng 73 tấn, và toàn bộ vật liệu này đang được IAEA niêm phong và giám sát.
Chính quyền mới của Syria bày tỏ quan tâm đến việc phát triển chương trình năng lượng hạt nhân dân sự và khẳng định mọi vật liệu hạt nhân tìm thấy trong nước sẽ vẫn thuộc quyền quản lý của Syria theo các biện pháp bảo vệ quốc tế.
