Hy Lạp mở lại hồ sơ xin tị nạn của người Syria và Afghanistan, hướng tới trục xuất
John Psaropoulos | Al Jazeera English
Hy Lạp bắt đầu mở lại và rà soát hàng loạt hồ sơ tị nạn của người Syria và Afghanistan, đặt ra nguy cơ trục xuất nhiều người trong bối cảnh Bộ trưởng Di trú tuyên bố nước này ưu tiên lao động từ các quốc gia không theo Hồi giáo cứng rắn. Những người tị nạn và luật sư của họ lo ngại các quốc gia này chưa thực sự an toàn, trong khi chính phủ Hy Lạp tăng cường các biện pháp cứng rắn, bao gồm luật trục xuất nghiêm ngặt nhất EU và đe dọa trừng phạt các tổ chức cứu trợ.
Athens, Hy Lạp – Bashir, một người Syria theo đạo Hồi, đã sống tại Hy Lạp từ năm 2014. Anh kết hôn với một phụ nữ Syria khác tại đây và ba tháng trước, họ đón con trai đầu lòng. Sau nhiều năm hái ô liu và cam, học tiếng Hy Lạp và nghề gia công kim loại, cuối cùng mua thiết bị riêng để làm thợ độc lập, Bashir cảm thấy cuộc sống đang dần ổn định.
Hai tháng trước, nhà chức trách trao cho anh một tờ giấy yêu cầu trình bày lại lý do đến Hy Lạp và tại sao anh nên quay về Syria. Bashir (đề nghị giấu tên) được cấp quy chế tị nạn từ năm 2015 vì nội chiến tại Syria. Cuộc chiến kết thúc vào tháng 12/2024, và Bashir trở thành một trong 1.200 người Syria bị mở lại hồ sơ tị nạn hồi tháng 2.
"Đó là một thảm họa," Bashir nói với Al Jazeera. "Tôi không hiểu sao lại thế này. Nếu họ quyết định tôi phải rời khỏi đất nước, thì gia đình tôi có ở lại được không?"
Luật sư của Bashir, Angeliki Theodoropoulou, cho biết hiện chỉ nam giới nhận được thông báo như vậy – không chỉ từ Syria mà còn từ Afghanistan, nước mà nội chiến cũng được coi là đã kết thúc với chiến thắng của Taliban tháng 8/2021. Tuy nhiên, bà cho rằng cả Syria và Afghanistan chưa chắc an toàn để quay về.
"Chúng tôi tin rằng điều này liên quan đến lập trường của Liên minh châu Âu đối với Syria và Afghanistan, cũng như thực tế có khá nhiều người tự nguyện hồi hương, điều này khuyến khích chính quyền nói: ‘Hãy xem liệu những người này có thể quay về không’," Theodoropoulou nói.
Bà nói thêm rằng toàn bộ chế độ bảo vệ quốc tế đang bị thắt chặt với hai quốc tịch này. "Chúng tôi thấy chỉ có rất ít người được cấp tị nạn, và rất nhiều đơn bị từ chối."
"Chúng tôi không hiểu dựa trên tiêu chí nào họ quyết định Syria an toàn," Bashir nói.
Đầu năm nay, các cuộc đụng độ mới đã nổ ra giữa chính phủ Syria và Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) do người Kurd lãnh đạo, trong khi Israel tiếp tục các cuộc tấn công rải rác vào nước này.
Bilal nói rằng anh cảm thấy không thoải mái khi nghĩ đến việc sống ở Syria vì lý do văn hóa và chính trị, sau 15 năm xa cách. "Nhiều người tị nạn ở đây cũng như tôi," anh nói.
Jihad (đề nghị giấu tên) có những lo ngại tương tự nhưng vì lý do ngược lại. Anh sống hợp pháp tại Hy Lạp từ năm 2001 và điều hành một cửa hàng quần áo nhỏ. Khi chế độ của Bashar al-Assad sụp đổ, gia đình anh cũng bỏ chạy vì anh và gia đình là người ủng hộ Assad. Anh sợ bị ngược đãi vì quan điểm của mình. "Nếu họ chỉ xem Facebook của tôi hoặc nhìn vào những gì tôi viết trước đây, chắc chắn họ sẽ tống tôi vào tù," Jihad nói.
Cả hai người đều có lý lịch tư pháp trong sạch, đóng thuế và bảo hiểm xã hội, và nuôi dưỡng gia đình tại Hy Lạp. Cả hai nói rằng họ sẽ bỏ trốn sang nước khác thay vì trở về Syria.
Chính sách loại trừ của Hy Lạp
Bộ trưởng Di trú Hy Lạp Thanos Plevris thông báo hồi tháng 2 rằng ông đã ra lệnh mở lại bất kỳ hồ sơ tịch nạn nào có thể bị thu hồi. Năm ngoái, Hy Lạp đã thu hồi quyền tị nạn của gần 200 người, so với 400 người trong thập kỷ trước. Hàng chục trường hợp khác đang được xem xét trong năm nay. Chính sách này dường như có yếu tố tôn giáo.
Hy Lạp từng đình chỉ đơn xin tị nạn của những người xin tị nạn chủ yếu là người Hồi giáo đến từ Libya trong ba tháng năm ngoái. Đa số những người bị thu hồi quyền tị nạn đến từ các nước đa số theo đạo Hồi. Trong một phiên điều trần của ủy ban quốc hội gần đây, Plevris tuyên bố rõ rằng Hy Lạp ưu tiên lao động nhập cư không theo đạo Hồi.
"Có những quốc gia mà chúng tôi không có giá trị chung, và điều đó chủ yếu là do tôn giáo, hãy nói rõ ràng, vì Hồi giáo cứng rắn," Plevris nói. "Vì vậy, bạn phải chọn các quốc gia trung lập về tôn giáo hoặc Cơ đốc giáo. Chúng tôi đang đàm phán với Georgia, Philippines, Armenia, Ấn Độ."
Hy Lạp cũng thắt chặt chính sách di cư theo những cách khác. Vào tháng 9/2025, nước này thông qua luật trục xuất mà Plevris mô tả là "chính sách trục xuất nghiêm ngặt nhất toàn EU", cho phép chính phủ bỏ tù những người từ chối bị trục xuất. Những người bị từ chối tị nạn có thể bị đeo vòng giám sát mắt cá chân và chỉ được hai tuần để tự nguyện rời đi. Nếu không, họ phải đối mặt với khoản tiền phạt 5.000 euro (5.870 USD) và từ hai đến năm năm giam giữ trong các trại tập trung đóng cửa.
Vào tháng 2, đảng Bảo thủ New Democracy cầm quyền thông qua luật quy định rằng nếu bất kỳ nhân viên cứu trợ nào bị buộc tội giúp đưa người xin tị nạn vào Hy Lạp, toàn bộ tổ chức cứu trợ của họ có thể bị xóa khỏi danh sách của bộ. Điều đó có nghĩa là họ có thể mất tài trợ và quyền tiếp cập trại tị nạn, và có thể bị đóng cửa.
Bối cảnh rộng hơn
Châu Âu đang trải qua giai đoạn chuyển tiếp khi chuẩn bị đưa vào hiệu lực Hiệp ước Tị nạn và Di cư vào tháng tới. Hiệp ước yêu cầu chính sách biên giới cứng rắn và chính sách trục xuất đối với những người bị từ chối tị nạn, mà mỗi quốc gia thành viên phải tự quản lý.
"Chúng ta đang ở thời điểm then chốt. Chúng ta sắp chứng kiến việc thực hiện hiệp ước châu Âu. Điều này sẽ thay đổi cơ bản cách thức hoạt động của vấn đề di cư," Kristin Fabbe, Chủ tịch Khoa Kinh doanh và Chính trị So sánh tại Viện Đại học châu Âu, cho biết tại một sự kiện của Diễn đàn Kinh tế Delphi ở Athens gần đây.
Nút thắt lớn nhất, bà nói, "là châu Âu vẫn chưa tìm ra cách thực hiện trục xuất trên quy mô lớn… để cải cách tịn nạn và di cư, bạn phải thực hiện trục xuất trên quy mô lớn, và dữ liệu cho thấy điều đó là bất khả thi".
Hy Lạp, một quốc gia tiền tuyến của EU, đã có 938.000 người di cư cư trú hợp pháp trong dân số 10,3 triệu người, một con số tương đối cao. Trong số đó, hơn 137.000 người là người hưởng tị nạn hoặc bảo vệ quốc tế.
Khi khu vực Trung Đông và Bắc Phi vẫn bất ổn, chính phủ lo ngại về quy mô tiềm tàng của các dòng người tị nạn trong tương lai. Hơn một triệu người xin tị nạn đã vượt biên giới Hy Lạp vào năm 2015. Những năm sau đó, một số thành viên EU đã nhận hàng nghìn trường hợp tị nạn từ Hy Lạp và Italy như một hành động đoàn kết, và hàng chục nghìn người được tị nạn tại Hy lạp đã chuyển đến các quốc gia EU khác. Các quốc gia đó đã đồng ý giữ họ, nhưng điều này sẽ không nhất thiết xảy ra lần nữa theo hiệp ước. Các nhà quan sát cho rằng điều này giải thích cho thái độ cứng rắn của Hy Lạp.
Bình luận về tâm lý chính trị ở châu Âu, Fabbe nói, "Tính hợp pháp, tính bất khả xâm phạm của các giải pháp trục xuất đang bị thách thức, nhưng tôi nghĩ chúng ta sẽ thấy sự gia tăng của các giải pháp đó và các cơ chế thể chế mới."
