Houthi tập kích Yemen, Saudi Arabia nâng cao cảnh báo an ninh

Lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen đã phóng ít nhất 12 quả tên lửa vào các tỉnh Hadramout và Marib hôm thứ Sáu, chỉ một ngày sau khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa đạn đạo nhằm vào các mục tiêu quân sự của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu và chính phủ Yemen khiến ít nhất 30 binh sĩ thiệt mạng.

Một quan chức cấp cao Saudi Arabia cho biết một cuộc tấn công của Houthi vào miền nam nước này hôm thứ Năm đã làm bị thương 11 dân thường, trong đó có một trẻ nhỏ. Cùng ngày, quan chức này nói với Reuters rằng thông tin tình báo cho thấy Houthi và các nhóm vũ trang Iraq có thể phát động các cuộc tấn công mới dưới sự giám sát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), bao gồm cả nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, cảng và sân bay.

Đây được coi là đợt tấn công đẫm máu nhất trong nhiều năm ở cuộc nội chiến Yemen, đánh dấu sự leo thang lớn trong cuộc xung đột khu vực đang bùng phát trở lại sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống Iran từ cuối tháng Hai.

Diễn biến các cuộc tấn công

Theo các nguồn tin chính phủ Yemen, ít nhất 30 binh sĩ thiệt mạng và 15 người khác bị thương khi Houthi bắn 8 quả tên lửa từ tỉnh al-Jawf nhằm vào các khu vực al-Thiniya, al-Abr thuộc Hadramout và al-Rouk thuộc Marib. Các mục tiêu bị trúng đạn là trại của nhiều đơn vị quân đội, trong đó có Lực lượng Khiên Tổ quốc, Lực lượng Khẩn cấp và Quân khu Một.

Lực lượng Khiên Tổ quốc được thành lập năm 2022 với sự hậu thuẫn của Saudi Arabia, có nhiệm vụ bảo vệ biên giới khu vực Marib-Hadramout và biên giới Saudi Arabia. Lực lượng Khẩn cấp do sắc lệnh tổng thống thành lập cuối năm 2025 dưới sự giám sát của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu. Thiệt hại nhân mạng cao hôm thứ Năm được cho là do binh sĩ đang tập trung cho cuộc diễn tập huấn luyện buổi sáng.

Sau đó, hôm thứ Sáu, truyền thông nhà nước Yemen đưa tin lực lượng phòng không chính phủ đã bắn hạ một số máy bay không người lái do Houthi phóng phía trên Marib. Các quan chức Houthi tuyên bố sẽ tiếp tục các cuộc tấn công chống lại những gì họ gọi là các đồng minh hoặc lực lượng ủy nhiệm của Saudi Arabia trên lãnh thổ Yemen, cáo buộc chính phủ đang phối hợp với Saudi Arabia chuẩn bị cho một cuộc tấn công trên bộ.

Cũng trong sáng thứ Sáu, phát ngôn viên liên minh quân sự Saudi Arabia, Thiếu tướng Turki al-Maliki, cho biết Houthi đã tấn công tỉnh Najran ở miền nam Saudi Arabia, làm bị thương 7 người Saudi, 1 người Yemen, 2 người Ai Cập và 1 người Pakistan. Nạn nhân có một trẻ em 4 tuổi bị bỏng độ hai. Ông al-Maliki cáo buộc Houthi bắn phá bừa bãi vào khu dân cư, vi phạm luật nhân đạo quốc tế.

Nguyên nhân căng thẳng

Houthi kiểm soát thủ đô Sanaa từ năm 2014 và từ đó giao tranh với chính phủ được quốc tế công nhận đặt tại thành phố cảng Aden. Căng thẳng gia tăng đáng kể từ khi chiến dịch quân sự của Mỹ-Israel chống Iran bắt đầu ngày 28/2.

Ngày 13/7, chính phủ Yemen tấn công sân bay Sanaa để ngăn một máy bay Iran hạ cánh, cáo buộc Iran dùng các chuyến bay này để chuyển thiết bị quân sự cho Houthi. Đại sứ Yemen tại Liên Hợp Quốc Abdullah al-Saadi cho biết chiếc máy bay có liên quan đến IRGC, mang theo "nhân sự, bí quyết kỹ thuật và thiết bị quân sự, lưỡng dụng".

Đáp lại, Houthi phóng tên lửa vào Saudi Arabia và tuyên bố chấm dứt "giai đoạn giảm leo thang" trong chiến tranh Yemen. Ngày 20/7, nhóm này áp đặt phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia, làm gián đoạn các chuyến hàng dầu chuyển hướng qua Biển Đỏ, và tấn công tập đoàn dầu khí Aramco tại Jizan và Yanbu.

Houthi cáo buộc giới lãnh đạo Saudi Arabia áp đặt "bao vây bất công và áp bức" gần 12 năm, "cướp bóc tài nguyên và phong tỏa toàn diện cảng, sân bay của chúng tôi". Nhiều tàu mang cờ Saudi Arabia và các cơ sở dầu khí đã bị tấn công. Tuần trước, Houthi tuyên bố đã bắn tên lửa đạn đạo vào tàu chở dầu NCC Ghazal, buộc tàu này đổi hướng.

Từ năm 2023, sau khi Israel tấn công Gaza, Houthi cũng gây gián đoạn vận tải biển toàn cầu bằng cách tấn công các tàu liên quan đến Israel qua eo biển Bab al-Mandeb. Điều này làm dấy lên lo ngại nhóm có thể phong tỏa hoàn toàn tuyến đường nối Biển Đỏ với Vịnh Aden.

Phản ứng quốc tế

Tổng thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh Jasem Mohamed Albudaiwi lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công vào khu vực Najran, gọi là "hành động khủng bố" và "vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế". Ông khẳng định GCC ủng hộ các biện pháp Saudi Arabia thực hiện để bảo vệ an ninh, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

Ahmed Nagi, chuyên gia cao cấp về Yemen của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, phân tích có hai động lực chính: thứ nhất, tiến trình chính trị bế tắc sau hơn 4 năm ngừng bắn trên thực tế; thứ hai là động lực khu vực, khi Houthi tìm cách ủng hộ Iran bằng cách gia tăng áp lực lên vận tải biển quốc tế qua Biển Đỏ.

Ngày 29/7, Saudi Arabia và Mỹ tiến hành các cuộc không kích chung nhằm vào trụ sở Lực lượng Động viên Nhân dân (PMF) tại Iraq, làm hơn 20 người thiệt mạng. Đây là đòn đáp trả các vụ tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia được cho là xuất phát từ Iraq. Lãnh đạo tổ chức Badr, ông Hadi al-Amiri, kêu gọi các nhóm kháng chiến Iraq hoãn các hoạt động trả đũa vì "lợi ích tối cao của Iraq".

Nguy cơ leo thang và tác động kinh tế

Iran nhiều thập kỷ qua đã xây dựng "trục kháng chiến" gồm Hezbollah ở Lebanon, Hamas ở Gaza, Houthi ở Yemen cùng các nhóm ở Iraq và Syria. Giới chức Saudi Arabia cảnh báo có thể có các cuộc tấn công phối hợp giữa Houthi và các nhóm vũ trang Iraq dưới sự giám sát của IRGC nhằm vào các mục tiêu dân sự ở Saudi Arabia.

Houthi bị cáo buộc muốn sao chép chiến lược của Iran tại eo biển Hormuz để kiểm soát vận tải biển qua Bab al-Mandeb. Khoảng 30% lưu lượng container toàn cầu đi qua Biển Đỏ, cùng 12-15% tổng khối lượng thương mại thế giới. Các cuộc tấn công đã đẩy giá dầu Brent lên 83,34 USD/thùng hôm thứ Sáu, sau khi tăng hơn 3 USD trong phiên trước.

Bất chấp căng thẳng, chuyên gia Nagi cho rằng vẫn còn dư địa để kiềm chế leo thang nếu Mỹ-Iran giảm căng thẳng và liên minh Saudi Arabia với Houthi tìm được tiếng nói chung về các vấn đề như sân bay Sanaa, cảng Hodeidah. Tuy nhiên, ông thừa nhận: "Các dấu hiệu hiện tại nghiêng về khả năng leo thang nhiều hơn là kiềm chế" và cơ hội ngăn chặn xung đột diện rộng vẫn chưa biến mất.