Hồng y Peru gọi thỏa thuận bồi thường 150 triệu USD cho 1.300 người là 'cột mốc lịch sử'

Hồng y Pedro Barreto, 82 tuổi, người từng nhận hàng loạt lời đe dọa tử vong khi chất vấn công ty đứng sau một nhà máy luyện kim độc hại, đã gọi thỏa thuận bồi thường ngoài tòa án trị giá 150 triệu USD (khoảng 111 triệu bảng Anh) cho hơn 1.000 người được cho là bị nhiễm độc từ khi còn nhỏ là "cột mốc lịch sử".

Hồng y Barreto đang ở Rome gặp Giáo hoàng Leo XIV và các hồng y khác vào tháng 6 khi nhận được tin Công ty Doe Run, công ty con của Tập đoàn Renco, sẽ trả 150 triệu USD cho 1.373 người Peru bị ảnh hưởng sức khỏe từ khi còn nhỏ. Tin tức đến khi Barreto – cựu tổng giám mục Huancayo, một thành phố ở dãy Andes của Peru – chuẩn bị lên đường sang Mỹ để làm chứng trong phiên xử dân sự đầu tiên trong số bốn phiên tại St Louis, Missouri, như một phần của cuộc chiến pháp lý kéo dài 19 năm chống lại Doe Run, công ty thuộc sở hữu của tỷ phú Mỹ Ira Rennert, người cũng là chủ tịch Tập đoàn Renco.

"Đây là một cột mốc lịch sử", Barreto nói với The Guardian. "Nhưng nền công lý được chờ đợi từ lâu này không giải quyết được vấn đề mà nhiều trẻ em bị ảnh hưởng trực tiếp, đặc biệt là về thần kinh, đang phải đối mặt. Số tiền này sẽ không bù đắp được tổn hại họ đã chịu đựng, nhưng đó là dấu hiệu cho thấy công lý đã được thực thi."

Barreto đã dẫn đầu chiến dịch kéo dài gần hai thập kỷ nhằm buộc công ty Mỹ chịu trách nhiệm về những tác động sức khỏe nghiêm trọng đối với người dân thị trấn La Oroya ở dãy Andes. Viện Blacksmith, một tổ chức phi chính phủ về môi trường của Mỹ, nay là Pure Earth, đã đưa La Oroya vào danh sách một trong 10 nơi ô nhiễm nhất thế giới năm 2007.

Thỏa thuận này khép lại một trong những vụ kiện dân sự kéo dài nhất chống lại một tập đoàn đa quốc gia tại một quốc gia về ô nhiễm môi trường hoặc phơi nhiễm độc hại gây thương tích hoặc thiệt hại ở một quốc gia khác.

Công ty luật Schlichter Bogard có trụ sở tại St Louis cáo buộc Doe Run không giảm khí thải chì tại nhà máy luyện kim đa kim loại ở Peru, dẫn đến thương tích và tổn hại vĩnh viễn. Công ty Doe Run Resources Corporation, có trụ sở chính tại St Louis, không thừa nhận sai trái khi đồng ý giải quyết.

Vụ việc bắt đầu vào năm 2007 tại tòa án tiểu bang thay mặt cho 17 trẻ em Peru, sau đó phát triển thành vụ kiện tại tòa án liên bang với hơn 1.373 nguyên đơn, nay đã là người trưởng thành. Mỗi người có thể nhận ít nhất 100.000 USD từ khoản bồi thường này.

Jerry Schlichter, người sáng lập kiêm đối tác quản lý của công ty luật, mô tả khoản bồi thường là "bước ngoặt lịch sử khi các công ty Mỹ trong vụ này bị buộc chịu trách nhiệm về hành động của họ ở quốc gia khác đối với công dân nước ngoài không phải cư dân Mỹ".

Schlichter cho biết đội ngũ luật sư và các nhà lãnh đạo tôn giáo như Barreto đã giành được thỏa thuận nhờ "niềm đam mê và niềm tin rằng đây là chính nghĩa, là cuộc chiến đúng đắn", và các cá nhân xứng đáng được bồi thường vì phơi nhiễm khí thải chì.

"Đây sẽ là sự kiện thay đổi cuộc đời cho từng người trong số 1.373 đứa trẻ này", Schlichter nói. "Nó sẽ cho phép họ có một con đường mới trong cuộc sống, dù đó là gì."

Trong thời gian làm tổng giám mục Huancayo, Barreto đã liên hệ với Trường Cao đẳng Y tế Công cộng và Công lý Xã hội của Đại học Saint Louis, nơi cử các nhà nghiên cứu đến đánh giá trẻ em bị ảnh hưởng tại La Oroya năm 2005 và phát hiện chúng có hàm lượng chì trong máu cao nhất từng được ghi nhận. Đại học này cũng phát hiện lượng khí thải chì, asen, cadmium và sulfur dioxide đã tăng lên kể từ khi Doe Run tiếp quản khu liên hợp luyện kim vào năm 1997.

Gần 100% trẻ em dưới sáu tuổi ở La Oroya có hàm lượng chì trong máu trên 10 μg/dL, vượt xa mức có thể gây suy giảm tăng trưởng và giảm chỉ số IQ ở trẻ em, theo một nghiên cứu năm 2004 của văn phòng y tế môi trường Peru.

Barreto đã phải đối mặt với những lời đe dọa tử vong và quấy rối, thường từ nhân viên nhà máy luyện kim lo sợ mất kế sinh nhai, sau khi bắt đầu hoạt động vận động vào năm 2004, ngay sau khi nhận nhiệm vụ tại tổng giáo phận Huancayo bao gồm cả La Oroya.

"Đó là sự thật không thể chối cãi rằng tôi đã bị đe dọa bằng nhiều cách khác nhau", Barreto, một trong ba hồng y người Peru, nói. Ông cho biết việc này thường diễn ra công khai và qua các thông điệp ngụ ý rằng "nếu tôi tiếp tục lên tiếng, họ sẽ có những biện pháp mạnh hơn nhiều".

Nhưng ông nhấn mạnh chính người dân địa phương mới là những người xứng đáng được ghi nhận.

"Chúng tôi chỉ phải chịu đựng một phần nhỏ trong nỗi đau khổ to lớn mà họ thường xuyên phải đối mặt", ông nói.

"Trước khi đạt thỏa thuận, đây là vụ kiện kéo dài nhất trong hệ thống tòa án liên bang", Schlichter nói, người cho biết đây là cuộc chiến David chống Goliath chống lại Rennert. "Hàng chục nghìn giờ công của luật sư đã được dành cho vụ án và chúng tôi có năm công ty luật quốc gia chống lại chúng tôi."

Bộ Tư pháp Mỹ đã cùng các bị đơn yêu cầu chuyển vụ kiện sang Peru, nhưng Schlichter kiên quyết phản đối. "Nếu vụ án chuyển sang Peru, những đứa trẻ sẽ không nhận được gì", ông nói. Việc giành được thỏa thuận là "rất mãn nguyện sau một cuộc chiến dài và đầy rủi ro như vậy", ông nói thêm.

Tập đoàn Renco có trụ sở tại New York và người sáng lập Rennert, 92 tuổi, đã kiếm được tài sản lớn trong thị trường trái phiếu rác những năm 1980 trước khi phát triển một đế chế gồm các công ty khai khoáng, nhà máy luyện kim và các công ty công nghiệp. Theo Forbes năm 2024, tài sản của ông ước tính khoảng 3,8 tỷ USD.

Trong một tuyên bố, giám đốc điều hành Doe Run, Matt Wohl, cho biết: "Chúng tôi đã quyết định gác lại vụ việc này và tập trung vào những gì quan trọng – điều hành doanh nghiệp, phục vụ khách hàng và đầu tư vào công nghệ mới."