Hội nghị tại Ghana thông qua khuôn khổ toàn cầu về công lý bồi thường cho nạn nhân buôn bán nô lệ

Một khuôn khổ toàn cầu về công lý bồi thường vừa được thông qua tại hội nghị diễn ra ở thủ đô Accra, Ghana, trong khuôn khổ sự kiện kéo dài ba ngày mang tên "Các bước tiếp theo" (Next Steps). Đây là cuộc họp lớn đầu tiên kể từ khi Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết lịch sử công nhận hoạt động buôn bán nô lệ châu Phi là tội ác chống lại loài người nghiêm trọng nhất.

Văn kiện này vạch ra lộ trình chiến lược 18 điểm về công lý bồi thường, bao gồm cam kết đảm bảo bồi thường công bằng và thỏa đáng cho người châu Phi và người gốc Phi, đặc biệt là những người chịu ảnh hưởng từ di sản của chế độ nô lệ, chủ nghĩa thực dân, diệt chủng và phân biệt chủng tộc. Khuôn khổ cũng kêu gọi đẩy nhanh việc trả lại tài sản văn hóa, hài cốt người, tài liệu lưu trữ và di sản cho các quốc gia xuất xứ.

Một điểm quan trọng khác là kêu gọi các biện pháp đa phương nhằm giải quyết gánh nặng nợ có chủ quyền, bao gồm xóa nợ, tái cơ cấu và hủy bỏ để khắc phục những hậu quả kinh tế xã hội kéo dài từ chế độ nô lệ, chủ nghĩa thực dân và các bất công lịch sử liên quan.

"Chúng tôi ghi nhận và tôn vinh những nỗ lực sâu rộng qua nhiều thế hệ của nhiều chính phủ, tổ chức liên chính phủ, tổ tiên, cá nhân và các đối tác xã hội dân sự trên khắp châu Phi, Caribbe, châu Mỹ, cũng như châu Âu và châu Á trong việc định hình chương trình nghị sự bồi thường toàn cầu," các bên tham gia nêu trong văn kiện. "Chúng tôi thông qua văn kiện này làm nền tảng cho hợp tác toàn cầu và cam kết tham gia đối thoại minh bạch, mang tính xây dựng và thiện chí nhằm thúc đẩy bồi thường và công lý bồi thường giữa tất cả các chủ thể nhà nước và phi nhà nước."

Bà Ruth Ogbewekon, trưởng dự án về công lý bồi thường tại Liên minh Luật sư Liên châu Phi, người hỗ trợ soạn thảo văn kiện, cho biết quá trình này cố gắng bao trùm nhằm tận dụng đà của nghị quyết Liên Hợp Quốc hướng tới một phong trào toàn cầu đòi công lý bồi thường. Bà nói thêm rằng các đại diện từ châu Phi, cộng đồng người châu Phi hải ngoại và các đồng minh ngoài châu Phi đã được tham vấn trong nhiều tuần.

Hội nghị cũng chứng kiến việc thành lập ba hội đồng toàn cầu về công lý bồi thường và hoàn trả. Cụ thể, Tổng thống Ghana John Mahama đã công bố thành lập hội đồng tư vấn về công lý bồi thường, hội đồng chuyên gia về hoàn trả cổ vật và hội đồng pháp lý về công lý bồi thường. Hội đồng tư vấn bao gồm các nhà lãnh đạo từ các quốc gia có mối liên hệ lịch sử với hoạt động buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương ở châu Phi, Mỹ Latinh và Caribbe, như Tổng thống Ghana, Thủ tướng Barbados Mia Mottley, và Tổng thống Liberia, Namibia, Senegal.

Phát biểu tại hội nghị, Tổng thống Mahama, người cũng là Chủ tịch danh dự của Liên minh châu Phi về Bồi thường, nhấn mạnh rằng việc thông qua nghị quyết Liên Hợp Quốc nhằm tạo nền tảng cho sự tham gia, suy ngẫm và hành động có ý nghĩa hơn về công lý bồi thường. Ông kêu gọi hợp tác toàn cầu rộng rãi hơn, lưu ý rằng kế hoạch bồi thường 10 điểm của Cộng đồng Caribbe (Caricom) sẽ là điểm khởi đầu quan trọng cho các hội đồng mới. "Tội ác chúng ta tìm cách giải quyết có tầm ảnh hưởng liên lục địa, hậu quả của nó vẫn còn mang tác động xuyên lục địa, và do đó, cuộc tìm kiếm công lý cũng phải có tham vọng xuyên lục địa," ông nói.

Thủ tướng Mottley thông báo sửa đổi kế hoạch 10 điểm của Caricom nhằm tính đến tác động không cân xứng của chế độ nô lệ đối với trẻ em gái và phụ nữ, đồng thời khuyến khích một nỗ lực phối hợp toàn cầu. Tổng thống Liberia Joseph Boakai Sr kêu gọi các đại biểu đừng để hội nghị này chỉ là một trong nhiều hội nghị hay nghị quyết làm lay động lương tâm trong chốc lát rồi phai nhạt vào lịch sử.

Sự kiện kéo dài ba ngày thu hút các nguyên thủ quốc gia, bộ trưởng, đại diện xã hội dân sự, nhà sử học, nhà nghiên cứu và chuyên gia pháp lý từ hơn 80 quốc gia. Hội nghị diễn ra gần ba tháng sau khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua đề xuất của Ghana thay mặt các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi, công nhận hoạt động buôn bán nô lệ châu Phi là tội ác chống lại loài người nghiêm trọng nhất.