Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao BRICS tại New Delhi: Bối cảnh đặc biệt giữa căng thẳng Iran và chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao các nước BRICS khai mạc ngày 14/5 tại thủ đô New Delhi, Ấn Độ, kéo dài đến ngày 15/5, như một hoạt động chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 do Ấn Độ đăng cai vào tháng 9 tới. Sự kiện trùng thời điểm với chuyến thăm cấp nhà nước 3 ngày của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Bắc Kinh theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

BRICS là gì và ai tham dự?

BRICS là nhóm các nền kinh tế mới nổi lớn, ban đầu gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, sau đó kết nạp thêm Ai Cập, Ethiopia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Indonesia (tháng 1/2025). Saudi Arabia chưa chính thức gia nhập, Argentina từ chối lời mời.

Theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ, các phiên họp chính diễn ra tại Trung tâm hội nghị Bharat Mandapam, gần Tòa án Tối cao Ấn Độ. Chiều 14/5, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi sẽ tham dự hội nghị trực tuyến chung với các trưởng đoàn.

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov, Nam Phi Ronald Lamola, Brazil Mauro Vieira, Iran Abbas Araghchi, Indonesia Sugiono đã có mặt. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị không tham dự do bận tiếp đón Tổng thống Trump; thay vào đó, Đại sứ Trung Quốc tại Ấn Độ Từ Phi Hồng đại diện. Hiện chưa rõ ai đại diện UAE.

Chương trình nghị sự và những điểm nóng

Chủ đề hội nghị là “Xây dựng vì khả năng phục hồi, Đổi mới, Hợp tác và Bền vững”, tập trung vào y tế toàn diện và hợp tác ứng phó các thách thức sức khỏe. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định cuộc chiến Iran (bước sang ngày thứ 76) sẽ chi phối các cuộc thảo luận.

Iran cử Ngoại trưởng Araghchi tham dự, dự kiến tổ chức các cuộc gặp riêng với người đồng cấp Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar và các quan chức khác. Hồi tháng 4, một cuộc họp cấp thứ trưởng BRICS về Trung Đông và Bắc Phi tại New Delhi đã kết thúc mà không có tuyên bố chung do Iran và UAE bất đồng quan điểm về chiến tranh. Căng thẳng Iran-UAE sau đó leo thang.

Cuộc chiến diệt chủng của Israel ở Gaza cũng là điểm gây căng thẳng trong khối. Ấn Độ, vốn là đồng minh gần đây của Israel, từng gây khó khăn trong việc đạt đồng thuận về vấn đề này.

Tác động từ cuộc gặp Trump - Tập và khủng hoảng Hormuz

Chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump diễn ra cùng lúc khiến Trung Quốc không cử người đứng đầu ngành ngoại giao tới New Delhi. Giới phân tích cho rằng Tổng thống Trump có thể tìm cách thuyết phục Chủ tịch Tập Cận Bình gây áp lực lên Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển 20% dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước chiến tranh, hiện bị Iran hạn chế qua lại từ tháng 3.

Mỹ từng áp đặt phong tỏa hải quân đối với các tàu ra vào cảng Iran hồi tháng 4, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Tác động trực tiếp tới các thành viên BRICS như Ấn Độ và Trung Quốc (phụ thuộc dầu vùng Vịnh) cùng các nước khác đối mặt giá nhiên liệu leo thang.

Ý nghĩa hội nghị

Giới quan sát đánh giá, hội nghị diễn ra trong thời điểm thách thức sự gắn kết của BRICS, khi Ấn Độ thắt chặt quan hệ với Mỹ và Israel, xung đột Iran-UAE leo thang, và các thành viên có lợi ích khác biệt. Dự đoán hội nghị khó đưa ra tuyên bố chung mạnh mẽ ngoài những lời lẽ chung chung về tôn trọng chủ quyền, tương tự lập trường trước đây của BRICS về chiến tranh Ukraine.