Hội đồng Hòa bình Gaza của ông Trump thiếu hụt tài chính trầm trọng

Hội đồng Hòa bình (Board of Peace) do Tổng thống Mỹ Donald Trump thành lập hồi tháng 1 để giám sát việc quản lý và tái thiết Dải Gaza đang rơi vào tình trạng thiếu hụt tiền mặt nghiêm trọng, đe dọa kế hoạch tái thiết trị giá 70 tỷ USD cho vùng lãnh thổ bị tàn phá này.

Hội đồng do Mỹ dẫn đầu gần đây đã báo cáo khoảng cách lớn giữa cam kết tài chính và giải ngân thực tế, đồng thời cảnh báo về một cuộc khủng hoảng thanh khoản cấp bách, theo hãng tin Reuters.

Tuy nhiên, các chuyên gia theo dõi viện trợ quốc tế cho người Palestine cho rằng tình trạng thiếu hụt này không có gì đáng ngạc nhiên mà xuất phát từ cấu trúc gây tranh cãi của hội đồng, thiếu tầm nhìn chính trị khả thi cho một nhà nước Palestine cũng như việc Israel tiếp tục mở rộng quân sự trên khắp vùng lãnh thổ bị phong tỏa.

Ông Moath al-Amoudi, chuyên gia về viện trợ quốc tế cho người Palestine, nói với Al Jazeera rằng những cam kết được quảng bá rầm rộ giống một “chương trình trò chuyện” hơn là nỗ lực nhân đạo thực sự.

“Trong số 17 tỷ USD đã cam kết, lượng tiền mặt thực tế đến được mặt đất là con số không,” al-Amoudi nói. “Các nhà tài trợ khiếp sợ khi tham gia vào một hội đồng không mang tầm nhìn chính trị và chỉ coi Gaza như một lãnh thổ bảo hộ an ninh của Mỹ.”

Lịch sử của những lời hứa suông

Khoảng cách giữa cam kết và giải ngân thực tế là một hằng số lịch sử trong bối cảnh Palestine, nhưng Mỹ có thành tích đặc biệt kém, ông al-Amoudi lưu ý.

Sau Hiệp định Oslo 1993, cộng đồng quốc tế chỉ thực hiện 70% cam kết. Mỹ khi đó xếp thứ ba về giải ngân, tụt xa so với Liên minh châu Âu (hơn 95%) và các quốc gia Arab. Tương tự, sau cuộc chiến năm 2014 ở Gaza, chỉ 46% trong số 2,7 tỷ USD cam kết tại hội nghị Cairo được giải ngân sau ba năm.

Ngày nay, tình hình phức tạp hơn nhiều. Khác với các giai đoạn trước khi viện trợ hướng tới một thực thể chính trị được công nhận như Chính quyền Palestine, Hội đồng Hòa bình về cơ bản gạt bỏ khát vọng chính trị của người Palestine.

“Quyền giám hộ thương mại” và ghế trị giá 1 tỷ USD

Phần lớn sự do dự của quốc tế bắt nguồn từ cấu trúc của chính Hội đồng Hòa bình. Các báo cáo trước đây của Al Jazeera cho thấy hội đồng hoạt động như một cơ cấu quản trị ba tầng phức tạp, chất đầy các tỷ phú Mỹ và những nhân vật thân Israel như tỷ phú Marc Rowan, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Ngoại trưởng Marco Rubio và con rể Trump là Jared Kushner.

Điều lệ của hội đồng bao gồm một điều khoản gây tranh cãi: Các quốc gia có thể bỏ qua nhiệm kỳ ba năm tiêu chuẩn và giành “ghế thường trực” với khoản đóng góp 1 tỷ USD.

Ông al-Amoudi mô tả mô hình “trả tiền để gây ảnh hưởng” này là hình thức “giám hộ thương mại” và “tống tiền phi đạo đức”.

Viện trợ nhân đạo như “tống tiền chính trị”

Cuộc khủng hoảng tài chính của hội đồng gắn liền với các điều kiện chính trị và an ninh nghiêm ngặt. Kế hoạch ba giai đoạn của Mỹ yêu cầu giải giáp hoàn toàn Hamas và các phe phái Palestine đồng minh như một điều kiện tiên quyết cho tái thiết và mở cửa biên giới, trong khi Israel vẫn tiếp tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn từ tháng 10.

Các chuyên gia cho rằng việc gắn tài trợ nhân đạo với giải trừ quân bị mà không đưa ra một nhà nước Palestine độc lập trên đường biên giới 1967 biến viện trợ thành vũ khí.

“Nếu Mỹ là nhà hòa giải công bằng, họ sẽ đề nghị một nhà nước Palestine để đổi lấy giải trừ quân bị. Nhưng chỉ đề nghị cứu trợ khẩn cấp để đổi lấy vũ khí đầu hàng không phải là đàm phán; đó là khuất phục bằng vũ lực,” al-Amoudi nói.

“Đường Vàng” và những khu ổ chuột hiện đại

Bên cạnh những khiếm khuyết chính trị và cấu trúc, thực tế bất ổn trên mặt đất khiến việc tái thiết có ý nghĩa gần như bất khả thi. Bất chấp lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa, lực lượng Israel vẫn tiếp tục vi phạm gần như hàng ngày, với 828 người Palestine thiệt mạng kể từ khi “thỏa thuận ngừng bắn” có hiệu lực.

Phân tích hình ảnh vệ tinh của Al Jazeera gần đây cũng tiết lộ Israel đang dịch chuyển có hệ thống “Đường Vàng” (Yellow Line) phân định vùng đất do quân đội Israel chiếm đóng ở Gaza. Israel đã mở rộng kiểm soát lên 59% Dải Gaza thông qua việc tiến lên lấn chiếm.

Với 85% tòa nhà và cơ sở hạ tầng Gaza bị phá hủy, các nhà tài trợ nhận thức rõ rằng bất kỳ cơ sở hạ tầng nào họ tài trợ cũng có thể bị ném bom trở lại, như đã xảy ra trong Intifada thứ hai.

Ông al-Amoudi kết luận rằng sự kết hợp giữa hành vi chiếm đất của Israel và Hội đồng Hòa bình có nguy cơ tạo ra những thay đổi nhân khẩu học nghiêm trọng. “Họ muốn đặt người Palestine vào những thứ giống như ‘khu ổ chuột hiện đại’ – những nhà tù sang trọng dưới sự giám sát điện tử và an ninh 24/24. Bất kỳ quốc gia nào có đạo đức tối thiểu sẽ không chấp nhận tham gia quản lý nhà tù lớn nhất trong lịch sử hiện đại,” ông nói.