Hòa bình mong manh ở Set Zaynab, Syria khi căng thẳng giáo phái vẫn còn

Damascus, Syria – Mohammad Sallouta, 47 tuổi, ngồi trước cửa hàng in ấn của mình ở Set Zaynab, phía nam Damascus, nơi ông đã làm việc suốt hai thập kỷ qua.

“Về mặt an ninh, khu vực này 90% là rất tốt,” ông nói. “Nhưng người dân vẫn sợ. An ninh chưa phải 100%, vì vậy chúng tôi vẫn đang chờ.”

Set Zaynab, nổi tiếng với đền thờ Sayyida Zaynab – cháu gái của Nhà tiên tri Muhammad và con gái của Ali ibn Abi Talib, vị khalip thứ tư của Hồi giáo, từng nhộn nhịp khách du lịch dưới thời Bashar al-Assad. Những người hành hương Hồi giáo dòng Shia, chủ yếu từ Iraq, đổ về đây với số lượng lớn để viếng đền. Họ ở khách sạn, lui tới các quán cà phê địa phương và mua sắm.

Nhưng kể từ khi chế độ Assad sụp đổ vào tháng 12 năm 2024, ngành du lịch gần như kiệt quệ. Người dân địa phương cho biết một số du khách, chủ yếu từ Oman, Bahrain và Kuwait, vẫn ghé qua, nhưng thường là các nhóm nhỏ. Người Iraq hiếm khi đến thăm, trừ khi họ kết hôn với người Syria.

Và vẫn còn những câu hỏi về sự ổn định và an ninh của các khu vực bên ngoài trung tâm thủ đô Damascus, như Set Zaynab.

Chính phủ mới ở Syria đã ngăn chặn các nỗ lực của ISIL (ISIS) nhằm tấn công Set Zaynab và gần đây đã bắt giữ một mạng lưới trong khu vực bị cáo buộc đặt bom phát nổ trong chuyến thăm Damascus của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vào tháng 7.

Vào tháng 5, giáo sĩ dòng Shia Farhan Hassan al-Mansour bị ám sát bằng bom gắn trong xe của ông. ISIL nhận trách nhiệm về vụ tấn công.

Khi chế độ Assad kết thúc, có những lo ngại rằng địa điểm này có thể bị tấn công sau khi cuộc chiến ngày càng mang tính giáo phái, với các nhóm đối lập – một số hiện nằm trong chính phủ – chủ yếu đến từ cộng đồng Hồi giáo Sunni.

Khi phóng viên Al Jazeera đến thăm đền thờ Sayyida Zaynab, lực lượng an ninh Syria có mặt nhưng không quá áp đặt ở lối vào, và một số ít tín đồ đến cầu nguyện.

Người dân địa phương cho biết khu vực này tương đối an toàn, nhưng họ ngần ngại khuyến khích người nước ngoài đến thăm vào thời điểm hiện tại, mặc dù họ kỳ vọng tình hình an ninh sẽ tiếp tục cải thiện. Họ cũng thoải mái nói về bản sắc tôn giáo của mình và đề cập đến sự hòa hợp dễ dàng giữa người Hồi giáo Shia và Sunni.

Một chủ cửa hàng người Shia, từng là quân nhân, chia sẻ về những khó khăn sau khi Assad sụp đổ. Công việc kinh doanh của ông sa sút. Ông vẽ nên một bức tranh phức tạp về cuộc sống dưới chính phủ mới do Tổng thống Ahmed al-Sharaa lãnh đạo. Ông cho biết anh trai mình làm việc trong lực lượng an ninh và được đối xử tốt, bất kể bản sắc tôn giáo. Dù vậy, bản thân ông đôi khi bị hỏi về nguồn gốc ở Syria bởi những người lạ, mà ông tin là họ cố gắng xác định giáo phái của mình.

Mối lo lớn nhất của ông là tác động của hơn một thập kỷ chiến tranh tàn khốc lên xã hội. “Tôi không sợ những đồng nghiệp cũ có tên Sunni,” ông nói, “Tôi sợ con trai của họ, những đứa trẻ rời đi chiến đấu năm 14 tuổi và trở về năm 24 tuổi – những đứa con của bạn tôi ghét người Alawite hoặc Shia.”

Set Zaynab và các khu vực khác có cộng đồng thiểu số tôn giáo đã bị lực lượng an ninh truy quét trong những tháng gần đây, với cáo buộc phát hiện các mạng lưới vũ trang hoạt động. Chính phủ phải đối phó với các nhóm liên quan đến chế độ cũ đang tìm cách phá hoại chính quyền mới.

Trở lại cửa hàng của Sallouta, ông ghi nhận một số cải thiện dù chi phí năng lượng cao và nền kinh tế địa phương èo uột. Việc đi lại từ trung tâm Damascus đến Set Zaynab nhanh hơn nhiều so với thời Assad vì các trạm kiểm soát an ninh đã biến mất. Tuy nhiên, không có khách du lịch, công việc ảm đạm.

“Điều quan trọng nhất là an ninh,” Sallouta nói. “Nếu điều đó được giải quyết, mọi thứ khác sẽ quay trở lại.”