‘Hồ của Herod’: Israel phát triển dự án trên đất Palestine ở Bờ Tây
Al Jazeera Staff
Israel đã khởi công phát triển khu vực quanh một hồ ngoài trời ở Bờ Tây bị chiếm đóng, sau khi người định cư chuyển nước trái phép từ làng Palestine Fasayil gần Jericho. Dự án được gọi là “Hồ của Herod”, gắn với tên vua Do Thái cổ Herod Đại đế, và được Bộ trưởng Tài chính cực hữu Bezalel Smotrich ca ngợi là bước đi củng cố sự kiểm soát của Israel. Người Palestine cho rằng đây là hành động chiếm đoạt đất đai và tài nguyên nước dưới danh nghĩa bảo tồn di sản.
Israel cho biết công trình phát triển quanh một hồ ngoài trời ở Bờ Tây bị chiếm đóng đã bắt đầu, sau khi người định cư chuyển nước trái phép từ một làng Palestine trong mùa hè. Thay vì hoàn trả nguồn nước cho làng Fasayil gần Jericho, giới chức Israel đang hợp thức hóa khu vực được gọi là “Hồ của Herod”, đặt theo tên một vị vua Do Thái cổ.
Hôm Chủ nhật, Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich, một người định cư theo đường lối cực hữu, tuyên bố việc “phát triển và bảo tồn” Hồ của Herod đã khởi công, gắn dự án này với một kế hoạch lớn hơn nhằm “củng cố sự kiểm soát” của Israel và bảo tồn các di tích lịch sử. Trong bài đăng trên mạng xã hội kèm hình ảnh công nhân và xe cút kít gần khu vực, ông tuyên bố: “Cuộc cách mạng định cư vẫn tiếp diễn!”
Thông báo được đưa ra sau cam kết hồi tháng 6 của Smotrich về việc chi hơn 3 triệu shekel (gần 1 triệu USD) để phát triển khu vực, dù hồ nằm trên đất tư nhân của một nông dân Palestine.
Việc chuyển nước trái phép vào hồ là một phần trong quá trình Israel độc quyền nguồn nước ở Thung lũng Jordan màu mỡ thuộc Bờ Tây bị chiếm đóng. Đây cũng là lần mới nhất Israel chiếm đất Palestine với danh nghĩa bảo tồn di sản khảo cổ.
Hồ của Herod là gì?
Hồ của Herod là tên mà người định cư Israel đặt cho một hồ chứa cổ nằm trong làng Fasayil của người Palestine. Tên này được đặt theo Herod Đại đế, một vị vua Do Thái từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên. Hồ chứa nằm cạnh một suối nước tự nhiên.
Dù người định cư cho rằng hồ từng thuộc về Vua Herod, các nhà khảo cổ chưa xác định được thời điểm hồ được xây dựng. Alon Arad, giám đốc điều hành Emek Shaveh – tổ chức phi chính phủ Israel bảo vệ quyền di sản văn hóa và giám sát việc lợi dụng khảo cổ cho mục đích chính trị – nói với hãng tin Reuters rằng nguồn gốc của hồ vẫn chưa rõ ràng. “Trong nhiều trường hợp, chúng tôi thấy khảo cổ học được sử dụng… để tạo cảm giác rằng Bờ Tây là của riêng người Do Thái”, ông nói.
Giới chính trị gia và người định cư Israel cũng tìm cách gia tăng kiểm soát các “Hồ của Solomon”, ba hồ chứa cổ ở tỉnh Bethlehem vốn được người Palestine sử dụng qua nhiều thế hệ. Người Palestine cho rằng việc nhắm vào các nguồn nước của họ là một phần trong kế hoạch toàn diện nhằm chiếm tài nguyên ở Bờ Tây bị chiếm đóng và buộc họ rời khỏi đất đai.
Ai sở hữu hồ?
Hồ chứa nằm trên đất thuộc về nông dân Palestine Saad Nemer và gia đình. Nemer nói rằng ông nội của ông đã mua khu đất này hơn một thế kỷ trước. Các giấy tờ do Israel cấp và hồ sơ sở hữu cũ do Reuters xem xét ủng hộ tuyên bố sở hữu của gia đình.
Nemer cho biết người định cư đã nhiều lần chuyển hướng nước từ trang trại của ông để bơi trong hồ. Ông giải thích rằng người định cư đã đánh cắp đường ống tưới tiêu của ông, và theo thời gian, việc này khiến đất nông nghiệp của ông bị khô cháy, nhà kính trống rỗng. Nemer cũng nói rằng người định cư đã đe dọa ông và đánh một nhân viên của ông.
Cơ quan quân sự Israel quản lý Bờ Tây bị chiếm đóng, COGAT, thừa nhận nước đã bị chuyển hướng “không được phép” và cho biết sẽ điều tra, ngay cả khi Smotrich và các chính trị gia Israel khác ca ngợi hồ này. Nemer nói với The New York Times rằng COGAT thông báo với ông rằng nước sẽ được khôi phục, nhưng nước chỉ trở lại trong một ngày trước khi bị cắt lần nữa. Hiện ông sợ tiếp cận hồ để nối lại đường ống do bạo lực của người định cư.
Người định cư Israel viện dẫn Herod như thế nào?
Dù không có bằng chứng về mối liên hệ với Herod, cái tên này xuất hiện nổi bật trong các dự án di sản của Israel trên khắp Bờ Tây bị chiếm đóng, khu vực mà Israel gọi là “Judea và Samaria” nhằm tách khỏi người Palestine. Các nhóm bảo vệ quyền khảo cổ học chỉ trích rằng những dự án như vậy ngày càng được dùng để mở rộng kiểm soát của Israel đối với đất đai và di sản của người Palestine.
Có Herodium, một công trình rộng lớn trên đỉnh đồi phía nam Jerusalem, được cho là phế tích pháo đài do vị vua này xây dựng. Nơi đây nằm dưới sự kiểm soát của Israel trong nhiều thập kỷ và hoạt động như một công viên quốc gia, bất chấp phản đối của người Palestine rằng đây là phần di sản của họ.
Tại Sebastia – Samaria cổ – Israel đã dành nguồn tài trợ lớn từ năm 2023 để khai quật công viên khảo cổ của thành phố và phát triển thành “công viên quốc gia” của Israel, lấn át người Palestine vốn từ lâu giới thiệu các phế tích khảo cổ như phần lịch sử của mình. Bộ trưởng Di sản Israel Amichai Eliyahu, người sống trong một khu định cư bất hợp pháp ở Bờ Tây, nói nơi này sẽ “trước hết là một di sản Do Thái”. Văn phòng của ông dẫn việc khai quật “thành phố La Mã tráng lệ do Vua Herod xây dựng” khi mô tả các thời kỳ khảo cổ mà dự án dự định làm rõ.
Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi ở Hebron – nơi Israel nhiều lần hạn chế người Hồi giáo tiếp cận – nằm trên vùng đất được người Hồi giáo và Do Thái coi là nơi chôn cất Nhà tiên tri Abraham. Một phần công trình được cho là xây dựng từ thời Herod. Năm 2017, UNESCO công nhận Phố cổ Hebron là di sản Palestine và cảnh báo nơi đây bị đe dọa bởi sự xâm lấn của người định cư Israel. Trước quyết định của UNESCO, người định cư nổi tiếng ở Hebron Yishai Fleisher – từng là cố vấn cho Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir – phản đối việc công nhận với lý do nơi này “do một vị vua Do Thái xây dựng”, ám chỉ Herod.
