Hệ thống y tế Yemen sụp đổ, người bệnh tìm đến thuốc nam

Jaleelah Abdul Hameed, phụ nữ ngoài 50 tuổi, lớn lên tại một ngôi làng cách thành phố Taiz 85 km. Hồi tưởng về quá khứ, bà nhớ rằng tổ tiên của mình từng dựa vào thảo dược để chữa bệnh, nhưng mẹ bà đã qua đời khi bà còn nhỏ vì thiếu sự chăm sóc y tế đúng cách. Bà chia sẻ: “Thuốc thảo mộc là phương pháp chữa bệnh của tổ tiên chúng tôi vì thời đó chưa có y học hiện đại. Đó là loại thuốc duy nhất mà tất cả mọi người, dù giàu hay nghèo, đều có thể sử dụng.”

Gần đây, Jaleelah bắt đầu bị đau ngực. Các bác sĩ ban đầu chẩn đoán sai là bệnh đại tràng và kê thuốc. Một năm sau, bà phải nhập viện trong tình trạng nguy kịch và mới biết mình bị ung thư gan, không phải bệnh đại tràng. Bà kể: “Các bác sĩ đã chẩn đoán sai nên không thể kê đơn điều trị hiệu quả cho ung thư gan của tôi. Tôi uống thuốc theo toa suốt bốn tháng nhưng không thấy cải thiện.”

Do ung thư phức tạp khó điều trị tại Yemen, bà được khuyên ra nước ngoài chữa trị. Không đủ khả năng chi trả, lại được các cửa hàng y tế địa phương khuyến khích, Jaleelah chuyển sang dùng thảo dược. Chủ một trung tâm thuốc thảo mộc kê cho bà hỗn hợp lá cây nghiền và mật ong, thành phần không rõ ràng. Bà nói: “Những câu chuyện thành công khiến tôi tin vào thuốc thảo mộc, tôi dùng suốt sáu tháng. Nhưng thực tế là sức khỏe tôi suy giảm nghiêm trọng.”

Hai tháng trước, Jaleelah phải nhập viện lần nữa. Bác sĩ lo lắng khi biết bà đã từ bỏ thuốc kê toa và hóa trị để dùng thảo dược. Bà thừa nhận: “Đó là sai lầm của tôi ngay từ đầu. Tôi biết rõ thảo dược không thể chữa được bệnh như của tôi, nhưng tôi đã chọn sai. Hôm nay tôi quay lại điều trị bằng thuốc và hóa trị, nhưng tình trạng tồi tệ hơn nhiều.”

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 20 triệu người Yemen không được tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản do xung đột kéo dài, thiếu hụt ngân sách trầm trọng và sự sụp đổ của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Ít nhất 50% cơ sở y tế ngừng hoạt động hoàn toàn, khiến quốc gia này khó đối phó với các đợt bùng phát dịch tả và bạch hầu. Người dân không có khả năng ra nước ngoài điều trị bị buộc phải dùng đến các bài thuốc truyền thống.

Thuốc thảo mộc – cứu cánh hay rủi ro?

Raqeeb Sultan, 48 tuổi, bị đau dạ dày dữ dội sau khi ăn đồ nhiều dầu mỡ. Nhiều bác sĩ chẩn đoán ông nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (Hp). Uống thuốc suốt tám tháng nhưng cơn đau vẫn không dứt, ông nghe bạn bè mách và dùng thử thảo dược. Ông kể: “Tôi đến một cửa hàng mật ong bán thảo dược. Người bán đưa lá cây trộn mật ong và khuyên tôi tránh đồ béo. Tôi dùng suốt hai tháng, thấy đỡ hẳn, xét nghiệm gần nhất cũng không còn thấy vi khuẩn Hp.”

Dù vậy, các chuyên gia y tế bác bỏ khả năng thảo dược có thể chữa khỏi hoàn toàn các bệnh như Hp. Bác sĩ Adel, chuyên khoa nội, cho rằng triệu chứng Hp thường đến rồi đi, kết quả xét nghiệm có thể dao động; chỉ có bác sĩ có trình độ mới kê đơn tiêu diệt vi khuẩn tận gốc. Ông nói thêm: “Chúng ta đang ở thế kỷ 21, thật bi thảm khi thấy người ta bỏ bệnh viện để đến chỗ những người bán thảo dược không được đào tạo y khoa. Họ dựa vào tin đồn và những phương pháp chưa kiểm chứng, lợi dụng sự thuyên giảm tạm thời để quảng bá dịch vụ.”

Các cửa hàng thuốc thảo mộc mọc lên khắp Yemen, thậm chí nhiều cửa hàng mật ong coi đây là mảng kinh doanh béo bở. Họ tự nhận có thể chữa đủ bệnh, từ đau đầu đến ung thư, thậm chí quảng cáo trên mạng xã hội nhờ người nổi tiếng. Một số hành nghề dựa trên niềm tin tôn giáo, lấy dẫn chứng từ Kinh Quran về mật ong hoặc Hadith của nhà tiên tri Mohammed.

Ali, một thầy thuốc thảo mộc ở Taiz (xin giấu tên thật), cho biết anh học nghề từ các chuyên gia ở tỉnh Hodeidah rồi mới về Taiz hành nghề. Anh khẳng định: “Thuốc thảo mộc là một môn khoa học. Chúng tôi không chỉ kế thừa mà còn học từ những người có kinh nghiệm sâu. Gần đây nhiều bệnh nhân tìm đến vì họ thấy hiệu quả thật sự.” Ali cũng thừa nhận anh không có giấy phép hành nghề chính thức và hoạt động không chịu sự quản lý của cơ quan y tế, vì theo anh chỉ bán thảo mộc tự nhiên nên không cần giấy phép.

Theo một nguồn tin tại Sở Y tế tỉnh Taiz, các khiếu nại về cửa hàng thảo dược được chuyển cho cơ quan tư pháp như viện kiểm sát thay vì sở y tế vì chúng không phải cơ sở y tế chính thức. Một số cửa hàng còn cung cấp dịch vụ đọc kinh Quran hoặc bùa chú, đã bị đóng cửa.

Jaleelah, vẫn đang chống chọi với căn bệnh ung thư, kêu gọi cần có sự giám sát chặt chẽ hơn đối với các trung tâm thảo dược vì họ đang trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân. Bà nói: “Sở y tế nên giám sát các trung tâm và cửa hàng mật ong này vì họ đang chữa bệnh cho người dân. Nếu họ lừa dối, cơ quan chức năng phải đóng cửa. Chúng tôi không nên bị hại hai lần – một là không được tiếp cận dịch vụ y tế đúng đắn, hai là bị lừa bởi các trung tâm thuốc thảo mộc.”