Giữa đòn phủ đầu và ngoại giao, ông Trump xoay chiều trong cuộc đối đầu với Iran

Trong tuần bắt đầu bằng việc tiết lộ rằng ông chỉ còn cách một giờ để 'đưa ra quyết định' nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã liên tục dao động giữa hy vọng về lệnh ngừng bắn lâu dài và đe dọa leo thang quân sự.

Thông điệp trái chiều của ông Trump diễn ra cùng lúc với một loạt hoạt động ngoại giao mới, khi Iran cho biết họ đã nhận được và đang xem xét phản hồi của Washington đối với đề xuất ngừng bắn mới nhất của Tehran.

Trong khi đó, ông Trump dường như hé lộ khả năng lựa chọn thứ ba: một cuộc xung đột kéo dài, tiêu hao. Hôm thứ Năm, ông đăng lại bài xã luận của tờ New York Post do Richard Goldberg, cố vấn cấp cao của Quỹ Bảo vệ Nền dân chủ, một tổ chức tư vấn thân Israel vốn ủng hộ hành động quân sự chống Tehran.

Bài báo có tựa đề 'Đây là cách đè bẹp Tehran trong ba bước', kêu gọi Mỹ 'duy trì phong tỏa và chiến tranh kinh tế kèm theo', 'tái tạo thế giới theo hình ảnh thống trị năng lượng của Mỹ', và 'ra lệnh cho quân đội Mỹ mở đường qua eo biển Hormuz để khôi phục tự do hàng hải theo các điều khoản của chúng ta, không phải của Tehran'.

Động thái này diễn ra sau khi truyền thông Mỹ đưa tin rằng ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã có cuộc điện thoại căng thẳng hôm thứ Ba về tương lai của cuộc chiến Iran. Netanyahu được cho là đã thúc giục Mỹ nối lại các cuộc tấn công, trong khi ông Trump phản đối các cuộc tấn công mới với hy vọng đạt được thỏa thuận.

Ông Trump không xác nhận báo cáo, nhưng khi được hỏi hôm thứ Tư, ông nói về Netanyahu: 'Ông ấy là một người đàn ông rất tốt, ông ấy sẽ làm bất cứ điều gì tôi muốn ông ấy làm'.

Những gì ông Trump đã nói trong tuần này

Chính quyền Trump liên tục đưa ra các thông điệp rộng và đôi khi mâu thuẫn về Iran, thậm chí trước cả khi chiến tranh nổ ra. Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc tấn công vào ngày 28/2 giữa lúc các cuộc đàm phán Mỹ-Iran đang diễn ra về chương trình hạt nhân của Tehran.

Thỏa thuận về lệnh tạm dừng giao tranh hiện tại, bắt đầu từ ngày 8/4, đạt được sau khi ông Trump đưa ra một số lời đe dọa hiếu chiến nhất của cuộc xung đột, nói rằng 'cả một nền văn minh sẽ chết' nếu không đạt được thỏa thuận.

Giáo sư Sina Azodi, chuyên gia chính trị Trung Đông tại Đại học George Washington, nhận xét: 'Nếu bạn ngồi ở Tehran, bạn không chắc liệu tổng thống có thực sự nghiêm túc trong việc đạt được thỏa thuận hay không, vì mỗi ngày, mỗi vài giờ, tổng thống lại thay đổi lập trường, đe dọa người Iran bằng một cuộc tấn công'.

Chiến thuật khó đoán tiếp diễn trong tuần này. Hôm Chủ nhật, ông Trump đe dọa rằng 'thời gian đang điểm' cho Iran. Nhưng hôm thứ Hai, ông nói rằng các cuộc tấn công mới đã bị 'tạm hoãn' chờ yêu cầu từ Qatar, Saudi Arabia và UAE. Ông Trump cho biết 'các cuộc đàm phán nghiêm túc' đang diễn ra.

Hôm thứ Ba, ông Trump nói với các phóng viên rằng ông đã 'cách một giờ để đưa ra quyết định' nối lại các cuộc tấn công, nhưng thay vào đó đồng ý cho Iran vài 'ngày' để quay lại đàm phán. 'Có thể là thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật – điều gì đó – có thể là đầu tuần sau; một khoảng thời gian giới hạn', ông nói.

Hôm thứ Tư, ông Trump tiếp tục ra dấu hiệu Mỹ có thể đi theo một trong hai hướng. 'Chúng ta đang ở giai đoạn cuối cùng của Iran. Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra. Hoặc là có một thỏa thuận, hoặc chúng ta sẽ làm một số điều hơi tồi tệ, nhưng hy vọng điều đó sẽ không xảy ra', ông nói.

Thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược

Trong khi những người ủng hộ ông Trump mô tả cách tiếp cận 'mọi thứ đều có thể' là một phần của chính sách đối ngoại 'người điên' rộng lớn hơn, những người khác cho rằng điều này phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan cố hữu của tổng thống khi ông cố gắng giành chiến thắng thuyết phục trong cuộc xung đột.

Duy trì tình hình hiện tại hoặc leo thang thành các cuộc tấn công mới có nguy cơ gây ra các tác động dây chuyền đến nền kinh tế Mỹ, làm giảm tỷ lệ ủng hộ đối với cách ông Trump xử lý cuộc chiến. Trong khi đó, chính quyền có thể nhận thức rằng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được với Iran về chương trình hạt nhân phải được coi là vượt xa Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) thời Tổng thống Barack Obama, một thỏa thuận mà ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018.

Omar Rahman, học giả tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, nhận định rằng Tehran đã tìm thấy một 'công cụ cưỡng chế có sức mạnh phi thường' trong khả năng kiểm soát eo biển Hormuz, tăng cường đòn bẩy trong các cuộc đàm phán. 'Giữa bế tắc này, cái bẫy leo thang đang chờ đợi', Rahman viết, 'mang đến lời hứa hẹn mỏng manh rằng áp dụng nhiều vũ lực hơn có thể thay đổi cục diện có lợi cho Trump'.

Hôm thứ Năm, bế tắc dường như vẫn tiếp diễn, với việc ông Trump hứa sẽ nắm giữ kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran, một viễn cảnh mà Tehran nhiều lần tuyên bố là không thể chấp nhận. Ông cũng một lần nữa bác bỏ khả năng Tehran áp dụng phí qua eo biển Hormuz, một trong những yêu cầu trước đây của Iran.