Giới trẻ Tunisia nghĩ đến rời quê: Khi 'vượt khỏi tiền bạc' trở thành câu hỏi về tương lai

Tunis, Tunisia – Với Maher Qassem, cụm từ “vượt khỏi tiền bạc” tóm gọn lý do ông đang cân nhắc rời bỏ quê hương. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực truyền thông và cố gắng ổn định cuộc sống cho gia đình, ông giờ nghĩ đến việc bắt đầu lại ở nước ngoài. Những dự định mua nhà hay lập kế hoạch cho tương lai tốt đẹp hơn đã nhường chỗ cho những lo toan trước mắt: trang trải chi phí hằng tháng và các khoản nợ ngày càng chồng chất.

Trả lời phỏng vấn, Qassem cho biết gần như toàn bộ tiền lương của ông dành cho trả nợ vay, tiền thuê nhà và việc học của con trai. Có những lúc, ông nói thêm, ông không thể giúp mẹ đang ốm chi trả tiền thuốc và điều trị.

Qassem nằm trong số nhiều người trẻ Tunisia không thấy thay đổi đáng kể nào trong đời sống hằng ngày. Bảy năm sau khi Tổng thống Kais Saied nắm quyền, ông lo lắng về triển vọng của con trai và chất lượng cuộc sống mà đất nước có thể mang lại cho các thế hệ tương lai. Tuy vậy, vẫn có những người tiếp tục đặt niềm tin vào tổng thống.

Người dân Tunisia đang chia thành hai luồng quan điểm: một bên cho rằng những năm qua chưa mang lại thay đổi như họ mong đợi, bên kia vẫn tin cải cách là điều có thể. Những quan điểm trái chiều này diễn ra trên nền tảng khó khăn kinh tế kéo dài.

Chưa thấy thay đổi

Ghaith nhớ lại sự háo hức quanh cuộc bầu cử tổng thống năm 2019 và những kỳ vọng mà chiến thắng của ông Saied tạo ra. Khi đó anh 19 tuổi, ít quan tâm đến chính trị và không đi bỏ phiếu, nhưng vẫn nhớ niềm hy vọng đi kèm với việc tổng thống đắc cử.

Bảy năm sau, Ghaith nói rằng cuộc sống của chính anh thay đổi không đáng kể. Áp lực chi phí sinh hoạt từng tồn tại khi đó vẫn còn, trong khi người dân thường xuyên gặp khó khăn trong việc tiếp cận một số hàng hóa và dịch vụ thiết yếu.

Anh cũng bày tỏ sự bức xúc về cách chính quyền trao đổi thông tin với công chúng. Theo anh, người Tunisia muốn có câu trả lời rõ ràng hơn về các chính sách của chính phủ và kết quả mà các chính sách này được kỳ vọng mang lại. Họ cũng muốn có trách nhiệm giải trình và một tầm nhìn rõ ràng cho tương lai.

Với Qassem, lý do ra đi không chỉ nằm ở khó khăn kinh tế. Ông cho rằng công việc nhà báo cũng trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, không phải ai cũng mất niềm tin vào tổng thống.

Mohamed Amine, một tài xế taxi ngoài 30 tuổi, đã bỏ phiếu cho ông Saied trong cuộc bầu cử tổng thống gần nhất và vẫn tin rằng ông có thể cải thiện tình hình đất nước. Theo Amine, tổng thống “chân thành trong ý định” và mong muốn thay đổi, nhưng nhiều trở ngại đã cản trở chương trình cải cách. Ông cho rằng còn quá sớm để đánh giá kết quả và tổng thống cần thêm thời gian.

Thất nghiệp và làn sóng di cư

Thất nghiệp, đặc biệt ở người trẻ và người có bằng đại học, vẫn là thách thức lớn tại Tunisia. Theo Viện Thống kê Quốc gia, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 14,9% trong quý II năm 2026, với khoảng 622.000 người không có việc làm.

Tình hình nghiêm trọng hơn ở nhóm người trẻ. Tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 15–24 tuổi lên tới 35,4%, trong khi tỷ lệ ở người có bằng đại học là 26,6%. Ở nhóm nữ có bằng đại học, tỷ lệ này là 35,6%, so với 14,2% ở nam giới.

Mong muốn ra đi khá phổ biến. Một nghiên cứu của Afrobarometer, mạng lưới nghiên cứu độc lập của châu Phi chuyên khảo sát dư luận trên khắp lục địa, cho thấy khoảng hai phần ba người trẻ Tunisia đã từng cân nhắc di cư. Tỷ lệ cho biết họ nghĩ đến việc ra đi “rất nhiều” tăng từ 38% năm 2018 lên 51% năm 2024. Trong số người trẻ cân nhắc di cư, 59% nêu cơ hội việc làm tốt hơn là động lực chính.

Các kết quả này phản ánh sự thất vọng ở một bộ phận giới trẻ Tunisia và những lo ngại ngày càng tăng về triển vọng ổn định nghề nghiệp và xã hội tại quê nhà.

Mất đi lao động có tay nghề

Mong muốn ra đi không chỉ giới hạn ở người trẻ đang tìm việc làm đầu tiên. Tunisia cũng đang mất dần các chuyên gia có trình độ được đào tạo trong nước.

Kamel Sahnoun, người đứng đầu Hội Kỹ sư Tunisia, cho biết tại một cuộc họp báo do tổ chức nghề nghiệp này tổ chức rằng khoảng 6.500 kỹ sư đã rời Tunisia chỉ riêng trong năm 2022. Con số này so với mức trung bình khoảng 3.000 người mỗi năm trong giai đoạn 2013–2014, cho thấy quy mô của làn sóng lao động có tay nghề ra đi.

Lĩnh vực y tế cũng đang mất nhân sự. Số liệu của Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật Tunisia cho thấy 1.839 chuyên gia y tế và cận y tế được tuyển dụng ra nước ngoài làm việc trong năm 2023. Thêm 1.022 người được tuyển trong chín tháng đầu năm 2024, tiếp đó là 1.244 người trong năm 2025.

Những con số này, cùng với nhu cầu quốc tế đối với chuyên môn của người Tunisia, phản ánh việc tìm kiếm điều kiện làm việc và sinh sống tốt hơn ở nước ngoài.

Vượt khỏi kinh tế

Hamza, 26 tuổi, kỹ sư phần mềm làm việc cho một công ty nước ngoài, có thu nhập mà anh mô tả là tốt. Vậy mà anh vẫn đang nghiêm túc cân nhắc rời Tunisia.

“Không còn chỉ là chuyện tiền bạc nữa”, anh nói.

Quyết định của anh chịu tác động từ nhiều yếu tố, gồm lối sống, các giao dịch với cơ quan hành chính, sự không chắc chắn về tương lai và tình hình kinh tế chung của đất nước.

Ramadan Ben Omar, nhà nghiên cứu chuyên về di cư, cho rằng lý do khiến người dân rời Tunisia đã trở nên phức tạp hơn. Theo ông, động lực không còn thuần túy mang tính kinh tế mà còn bao gồm mong muốn có tự do nhiều hơn, cơ hội tham gia đời sống công cộng và khả năng xây dựng tương lai tốt đẹp hơn.

Ông cho biết người trẻ ngày càng xem di cư như một dự án cuộc đời theo nghĩa riêng, chứ không đơn thuần là cách cải thiện thu nhập. Ben Omar cũng nêu bật các khu vực biên giới như Ben Guerdane, nơi áp lực kinh tế và xã hội tích tụ khiến nhiều người trẻ hơn cân nhắc ra đi, theo các tuyến di cư hợp pháp hoặc bất hợp pháp.

Câu hỏi về tương lai

Maher đã đóng gói hành lý cho một khởi đầu mới ở Pháp. Hamza vẫn cân nhắc quyết định dù đã thành công trong sự nghiệp. Ghaith thất vọng sau nhiều năm chờ đợi, trong khi Mohamed Amine tiếp tục tin vào khả năng cải cách.

Những trải nghiệm trái chiều của họ phản ánh một đất nước đang vật lộn với khó khăn kinh tế và bất định chính trị. Với một số người, triển vọng về cuộc sống tốt hơn nằm ở nước ngoài; với những người khác, hy vọng về thay đổi tại quê nhà vẫn còn.

Câu hỏi đặt ra với Tunisia là liệu nước này có thể trao cho người trẻ đủ lý do để ở lại.