Giáo viên Libya đình công lan rộng, công đoàn đòi cải cách giáo dục

Giáo viên tại Libya đã leo thang các cuộc phản đối về tiền lương thành cuộc đình công không thời hạn tại các trường công lập, khiến năm học trên toàn quốc bị đình trệ.

Các cuộc phản đối bắt đầu từ ngày 13 tháng 9, đúng ngày năm học dự kiến khai giảng. Các cuộc ngồi lì đã diễn ra bên ngoài trường học và các tòa nhà chính phủ ở thủ đô Tripoli.

Hai tuần sau, công đoàn giáo viên Libya mở rộng chiến dịch thành cuộc đình công toàn quốc, khiến học sinh trên khắp cả nước không thể đến lớp.

Hôm Chủ nhật, một số công đoàn Libya đại diện cho các ngành khác đã đe dọa tham gia đình công nếu chính phủ không tiến hành đàm phán để giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt.

Thủ tướng Abdul Hamid Dbeibah của Chính phủ Thống nhất Quốc gia (GNU) được quốc tế công nhận tại Tripoli đã họp với các thành viên nội các để bàn biện pháp ứng phó.

Libya đã chìm trong bất ổn kinh tế và chính trị kể từ cuộc nổi dậy năm 2011 lật đổ nhà lãnh đạo Muammar Gaddafi.

Các cuộc đình công đang diễn ra ở cả hai bên lằn ranh chia rẽ chính trị của Libya: khu vực phía tây do GNU quản lý và khu vực phía đông nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng tự xưng Quân đội Quốc gia Libya do chỉ huy quân sự Khalifa Haftar lãnh đạo.

Hồi tháng 4, các cơ quan lập pháp đối địch của hai bên đã lần đầu tiên đồng ý về một ngân sách thống nhất sau hơn một thập kỷ.

Giáo viên đòi hỏi những gì?

Giáo viên cho biết họ đang đối mặt với tình trạng lương giảm, nợ lương chưa thanh toán, phúc lợi không đủ và điều kiện trường học xuống cấp.

Họ yêu cầu chấm dứt ngay lập tức tình trạng mà họ gọi là "sự xói mòn thu nhập của người lao động", với lý do điều kiện kinh tế và đời sống ngày càng tồi tệ.

Hiệu trưởng Muftah Khalifa nói với Al Jazeera Arabic rằng giáo viên phản đối việc chính phủ không đáp ứng các yêu cầu lặp đi lặp lại của họ về mức lương cao hơn và thống nhất, bảo hiểm y tế và sự bảo vệ trong cũng như ngoài khuôn viên trường học.

Giáo viên nói với hãng tin Reuters rằng họ gặp đủ vấn đề, từ thiếu phòng máy tính đến bàn ghế quá hư hỏng không dùng được. Nhân viên và phụ huynh thường phải tự bỏ tiền mua thiết bị.

Một yêu cầu chính là áp dụng hệ thống trả lương thống nhất nhằm cân bằng khoảng cách lớn về lương giữa người lao động các ngành khác nhau. Đây cũng là đòi hỏi mà các công đoàn khác đang ủng hộ.

Hôm Chủ nhật, các công đoàn Libya nói rằng hệ thống này cần tính đến thay đổi của chi phí sinh hoạt và tỷ giá đồng dinar so với đô la Mỹ. Người về hưu cũng kêu gọi thực hiện các thỏa thuận trước đó về lương hưu.

Các công đoàn nói rằng không nên áp dụng biện pháp "tùy tiện hoặc trừng phạt" nào đối với người lao động, người về hưu hoặc lãnh đạo công đoàn vì hoạt động của họ. Họ cũng kêu gọi tổng chưởng lý Libya hành động nhanh chóng đối với bất kỳ hành vi tham nhũng nào liên quan đến chi tiêu công.

Luật hiện hành quy định thế nào?

Theo bản tóm tắt ngân sách giáo dục do Hội đồng Phát triển Kinh tế và Xã hội Quốc gia Libya phối hợp với UNICEF soạn thảo, 91% ngân sách giáo dục dành cho tiền lương, phần còn lại cho chi phí trường học như thiết bị.

Ngành giáo dục có 560.000 nhân viên vào năm 2024, trong đó khoảng 270.000 giáo viên phổ thông cơ sở và trung học, một con số rất lớn đối với quốc gia có dân số khoảng 7,5 triệu người.

Năm 2018, GNU thông qua Luật số 4 để điều chỉnh tiền lương, phụ cấp và phúc lợi của những người lao động này.

Luật cũng quy định chăm sóc sức khỏe và xã hội, bảo hiểm bệnh tật và tai nạn nghề nghiệp, cùng sự bảo vệ cho giáo viên và gia đình họ.

Tháng 9 năm 2021, GNU ra lệnh tăng lương theo luật này, nhưng không giải quyết được vấn đề nợ lương.

Xung đột leo thang ra sao?

Thông báo đình công hôm thứ Năm được đưa ra sau khi lãnh đạo công đoàn và đại diện giáo viên khu vực phía tây Libya rút khỏi cuộc họp do Bộ Giáo dục triệu tập.

Ashraf Abu Rawi, người đứng đầu công đoàn giáo viên Tripoli, nói với Al Jazeera rằng các công đoàn cảm thấy nhà chức trách không xem trọng yêu cầu của giáo viên.

Công đoàn giáo viên cảnh báo Bộ Giáo dục không nên mở lại trường, nói rằng động thái như vậy chỉ dẫn đến leo thang thêm.

Chính phủ nói các yêu cầu của giáo viên là chính đáng nhưng quyền lợi của học sinh cũng cần được xem xét.

Osama Abboud, phụ huynh của hai học sinh, nói yêu cầu của giáo viên là chính đáng và phụ huynh ủng hộ. Nhưng ông cũng kêu gọi giáo viên nghĩ đến tương lai học sinh và tiếp tục làm việc mà không từ bỏ yêu cầu.

Cuộc họp hôm Chủ nhật của ông Dbeibah với Bộ trưởng Tài chính Rashid Boughofa và các quan chức cấp cao tập trung vào đề xuất hệ thống trả lương thống nhất cho mọi ngành và cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, việc nâng lương giáo viên sẽ cần quyết định của chính phủ, sự phê chuẩn của quốc hội và các thủ tục ngân hàng. Tất cả những điều này sẽ mất thời gian, trong bối cảnh chia rẽ lập pháp đã kéo dài nhiều năm ở Libya, theo phóng viên Ahmed Khalifa của Al Jazeera đưa tin từ Tripoli.