Giao tranh bùng phát ở phía tây Tigray, Ethiopia và TPLF đổ lỗi cho nhau

Giao tranh đã nổ ra ở phía tây Tigray, được xem là một trong những vi phạm nghiêm trọng nhất đối với thỏa thuận hòa bình ba năm tuổi giữa chính phủ liên bang Ethiopia và các chiến binh ở khu vực phía bắc.

Chính quyền khu vực Tigray cho biết trong một tuyên bố từ Mekelle, thủ phủ của Tigray, rằng lực lượng liên bang mở cuộc tấn công vào rạng sáng thứ Bảy, tiến quân từ hướng Sheraro, gần biên giới Sudan.

Abraham Belay, một bộ trưởng từng đứng đầu chính quyền chuyển tiếp Tigray trong chiến tranh, xác nhận các cuộc đụng độ nhưng cáo buộc lực lượng của chủ tịch Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF) Debretsion Gebremichael bắt đầu chúng. “Đủ rồi chiến tranh! Hãy giải quyết khác biệt thông qua đối thoại,” ông viết trên Facebook.

Các cuộc giao tranh diễn ra sau nhiều tháng quan hệ xấu đi giữa Addis Ababa và TPLF, đảng cầm quyền Ethiopia gần ba thập kỷ trước khi Thủ tướng Abiy Ahmed lên nắm quyền năm 2018. Cả hai bên cáo buộc nhau không thực hiện các điều khoản của thỏa thuận hòa bình năm 2022.

Chính quyền Tigray cáo buộc Đảng Thịnh vượng cầm quyền của Ethiopia tiến hành một chiến dịch phong tỏa và máy bay không người lái lâu dài chống lại khu vực, và nay đã leo thang thành chiến tranh toàn diện. Chính quyền khu vực kêu gọi lực lượng, xã hội dân sự và các tổ chức tôn giáo Tigray chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh mà họ gọi là vì sự sống còn của quốc gia, dùng khẩu hiệu “Không cho Hủy diệt Quốc gia”.

Getachew Reda, cựu phát ngôn viên TPLF hiện là cố vấn cho ông Abiy, kêu gọi các chỉ huy Lực lượng Phòng vệ Tigray rời bỏ ông Debretsion, cáo buộc ông này dựa vào Eritrea và lực lượng dân quân Fano của Amhara để tìm cách trở lại nắm quyền. Reda và Redwan Hussein, giám đốc tình báo Ethiopia, những người ký thỏa thuận Pretoria cho TPLF và chính phủ liên bang năm 2022, hồi tháng Sáu đã cùng viết một bài quan điểm trên Al Jazeera cảnh báo chiến tranh sắp xảy ra.

Kjetil Tronvoll, chuyên gia về Ethiopia tại Trường Đại học Mới Oslo, nói với Al Jazeera rằng các cuộc giao tranh này là “sự cố nghiêm trọng nhất” kể từ thỏa thuận hòa bình năm 2022. Thỏa thuận này, theo Tronvoll, đã ngăn chặn cuộc chiến giữa hai bên nhưng để lại “nguyên nhân cốt lõi của xung đột giữa Mekelle và Addis” chưa được giải quyết.

Trong những ngày trước khi xảy ra giao tranh, truyền thông nhà nước Ethiopia đã chạy chiến dịch cáo buộc ông Debretsion kêu gọi người Tigray hướng tới chiến tranh.

Giao tranh chấm dứt nhiều tháng leo thang đối đầu kể từ Thỏa thuận Pretoria tháng 11/2022, vốn kết thúc cuộc chiến bắt đầu từ hai năm trước đó và làm hàng trăm nghìn người thiệt mạng, nhưng để lại những bất đồng sâu sắc chưa được giải quyết về giải trừ quân bị và tư cách pháp lý của TPLF.

Tháng Sáu, Mỹ áp đặt hạn chế thị thực đối với những người mà họ coi là “phe cứng rắn” của TPLF bị cáo buộc cản trở hòa bình. TPLF gọi điều này là dựa trên một bức tranh “không đầy đủ và mất cân bằng” về bế tắc. Đến giữa tháng Bảy, TPLF tuyên bố thỏa thuận Pretoria “thực sự đã chết”, ngay cả khi Đại sứ Mỹ Ervin Massinga tới Mekelle để cố gắng bảo vệ thỏa thuận.

Faisal Roble, một nhà phân tích khu vực, nói với Al Jazeera rằng việc bắt đầu giao tranh là dấu hiệu cho thấy các nỗ lực giải quyết tranh chấp giữa hai bên của Mỹ đã không thành công. “Nếu không có sự can thiệp quốc tế mạnh mẽ, chúng ta có thể đang hướng tới một cuộc chiến lớn hơn nhiều,” ông nói.