Giáo sĩ Dov Lando gây tranh cãi tại Israel vì chỉ trích chủ nghĩa Zion

Một trong những giáo sĩ Do Thái Chính thống cực đoan hàng đầu Israel, Dov Lando, đang là tâm điểm tranh cãi sau khi đoạn video ghi lại phát ngôn của ông chỉ trích chủ nghĩa Zion được công bố. Sự việc diễn ra chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử lập pháp quan trọng, trong đó vai trò của cộng đồng Chính thống cực đoan đang ngày lớn mạnh – đặc biệt là vấn đề nghĩa vụ quân sự – là một chủ đề nóng.

Trong đoạn ghi hình được truyền thông Israel phát hành, vị giáo sĩ 96 tuổi nói rằng chủ nghĩa Zion đã khiến người Do Thái hứng chịu những “thảm họa”, và rằng người Do Thái ở Israel có thể đã sống tốt hơn nếu không có nhà nước.

Dov Lando là ai?

Dov Lando là giáo sĩ 96 tuổi, được xem là lãnh đạo cộng đồng Chính thống cực đoan theo truyền thống Litva tại Israel. Ông sinh ở Ba Lan, lớn lên trong truyền thống Chính thống cực đoan kiểu Litva và hiện đứng đầu một yeshiva – học viện Do Thái truyền thống – tại thành phố Bnei Brak.

Ông là thành viên của Moetzes Gedolei HaTorah, hội đồng các giáo sĩ Chính thống cực đoan cấp cao chuyên đưa ra hướng dẫn tôn giáo cho cộng đồng, đồng thời là lãnh đạo tinh thần của đảng Degel HaTorah. Đảng này nằm trong liên minh United Torah Judaism (UTJ), một thành viên trong chính phủ liên minh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Lando đã nói gì về chủ nghĩa Zion?

Hồi đầu tuần, truyền thông Israel đã phát đoạn video ghi lại những phát biểu từ một năm trước của Lando, trong đó ông chỉ trích gay gắt chủ nghĩa Zion, nghĩa vụ quân sự và người Israel thế tục. Vị giáo sĩ này từng có những phát ngôn chỉ trích tương tự trước đây.

Trong video, Lando nói chủ nghĩa Zion “khiến người Arab thù ghét chúng ta” và mang đến những “thảm họa” cả về thể xác lẫn tinh thần cho người Do Thái.

“Có thể sống tốt với người Arab mà không cần một nhà nước,” Lando nói, đồng thời cho rằng sự cai trị của quốc tế hoặc Palestine sẽ là “tình huống tốt nhất” cho người Do Thái.

Ông cũng chỉ trích binh lính theo chủ nghĩa Zion tôn giáo – một nhánh của Do Thái giáo Chính thống ủng hộ chủ nghĩa Zion – rằng “họ bị giết vì các giáo sĩ của họ dạy họ một Torah bị bóp méo”. Theo ông, nhiều chiến dịch quân sự được tiến hành “không phải để cứu mạng sống, mà vì danh dự của nhà nước”.

Vị giáo sĩ kỳ cựu này cũng có những lời gay gắt với người Israel thế tục, khi nói họ “không có liên hệ gì với Do Thái giáo”. Ông mô tả họ đã xây dựng “một nhà nước của sự bội đạo và dị giáo”.

Phản ứng tại Israel

Phát ngôn của Lando vấp phải chỉ trích dữ dội từ nhiều chính trị gia Israel, trong đó có tất cả các nhân vật chủ chốt đã tham gia liên minh đối lập thách thức Netanyahu.

Gadi Eisenkot, lãnh đạo đảng Yashar, người được xem là ứng viên sáng giá nhất của khối đối lập cho chức thủ tướng, gọi những phát biểu của Lando là “những tuyên bố thái quá” và là “hiện thân của chủ nghĩa chống Zion”. Yair Lapid, lãnh đạo phe đối lập tại Knesset, gọi phát ngôn này là “nỗi ô nhục đối với mọi người Do Thái”. Cựu Thủ tướng Naftali Bennett, người đứng đầu liên minh Together đồng sáng lập với Lapid, nói rằng phát ngôn của Lando là “bài Do Thái, chống Zion” và đi ngược lại quân đội Israel.

Ông Netanyahu chưa bình luận về những phát ngôn mới nhất được cho là của Lando, nhưng trước đó vào tháng 7 ông đã công khai lên án các tuyên bố của vị giáo sĩ này, khi Lando cáo buộc phong trào Zion tôn giáo “kích động giết người” vì ủng hộ việc cưỡng chế học viên chủng viện nhập ngũ.

Tác động tới cuộc bầu cử sắp tới?

Cuộc tranh cãi có thể tác động tới bầu cử. Các thành viên khối đối lập chống Netanyahu đã kêu gọi loại UTJ – liên minh mà đảng của Lando là thành viên – khỏi bất kỳ chính phủ tương lai nào, đồng thời chỉ trích Netanyahu vì vẫn duy trì liên kết với nhóm này.

Yair Golan, lãnh đạo đảng Democrats, nói Netanyahu “im lặng vì không có Giáo sĩ Lando và các sứ giả của ông ta, ông ấy không có chính phủ”. Theo Golan, “sự sống còn chính trị của Netanyahu quan trọng hơn đối với ông ta so với chủ nghĩa Zion, hơn sự bình đẳng trong nghĩa vụ quân sự, và hơn cả máu của binh lính chúng ta”.

Tuy nhiên, cắt đứt với UTJ sẽ khiến Netanyahu phải trả giá chính trị rất lớn, trong bối cảnh liên minh của ông đang bước vào cuộc chiến bầu cử cam go dự kiến ngày 27/10 và đang bị thăm dò ở mức thấp hơn nhiều so với ngưỡng 61 ghế cần thiết để chiếm đa số.

Theo thăm dò ngày 5/10 của Kênh 12 Israel, UTJ dự kiến giành 8 ghế trong quốc hội.

“Nếu Netanyahu công kích Lando mạnh mẽ, ông ấy sẽ phải trả giá với cộng đồng Haredim (Chính thống cực đoan) mà ông cần để lập chính phủ,” Ehab Jabareen, nhà nghiên cứu về các vấn đề Israel, nhận định. “Nếu ông ấy im lặng, ông ấy trao cho đối thủ tư liệu để nói với cử tri cánh hữu rằng người nói về chủ nghĩa Zion và an ninh đang phụ thuộc vào một giới lãnh đạo tôn giáo vốn hoài nghi chính chủ nghĩa Zion.”