Giáo hoàng Leo XIV kêu gọi 'giải giáp' AI, cảnh báo nguy cơ chiến tranh và mất việc làm

Giáo hoàng Leo XIV vừa công bố thông điệp đầu tiên của triều giáo hoàng mang tên Magnifica humanitas: Về bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo (Magnifica humanitas: On Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence). Trong văn kiện dài gần 43.000 từ, ngài cảnh báo về "cuộc chạy đua tạo ra các thuật toán ngày càng mạnh mẽ và bộ dữ liệu lớn hơn" bị thúc đẩy bởi "tham vọng thống trị địa chính trị hoặc thương mại".

Phát biểu tại Vatican cùng các chuyên gia AI, bao gồm Christopher Olah, đồng sáng lập tập đoàn Anthropic của Mỹ, Giáo hoàng nhấn mạnh AI phải được "giải giáp, giải phóng khỏi những logic biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ và chết chóc". Ngài so sánh: "Giống như năng lượng hạt nhân, AI phải phục vụ tất cả mọi người và vì lợi ích chung."

Đây là lần đầu tiên một giáo hoàng lấy việc chống lại các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) làm trọng tâm của toàn bộ thông điệp. Trước đó, Giáo hoàng Francis từng đề cập đến công nghệ trong các hội nghị và một phần của thông điệp năm 2015 về môi trường. Giáo hoàng Benedict XVI năm 2009 cũng từng cảnh báo công nghệ không được thúc đẩy sự phi nhân tính hóa.

AI trong chiến tranh và vũ khí tự động

Giáo hoàng Leo XIV đặc biệt cảnh báo về việc AI đang "bình thường hóa chiến tranh". Tháng 3/2026, quân đội Mỹ xác nhận đã sử dụng "nhiều" công cụ AI trong cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran, khiến lo ngại về thương vong dân sự gia tăng. Năm 2024, các hệ thống AI của Israel như Lavender và Gospel được tiết lộ đã giúp tạo ra hàng nghìn mục tiêu quân sự ở Gaza.

"Vì lý do này, việc phát triển và sử dụng AI trong chiến tranh phải tuân theo những ràng buộc đạo đức nghiêm ngặt nhất", ngài viết, đồng thời khẳng định "không thể chấp nhận giao các quyết định sát thương" cho công nghệ. Giáo hoàng cũng gọi lý thuyết "chiến tranh chính nghĩa" của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump là "lỗi thời" và nhấn mạnh "không có thuật toán nào có thể làm cho chiến tranh trở nên chấp nhận được về mặt đạo đức".

Bảo vệ người lao động và trẻ em

Trong thông điệp, giáo hoàng nhấn mạnh AI không được nằm trong tay khu vực tư nhân, kêu gọi các nhà hoạch định chính sách bảo vệ quyền lợi người lao động và giữ trẻ em an toàn trước công nghệ. Ngài đưa ra "lời kêu gọi đặc biệt" tới các nhà phát triển AI: "Mọi lựa chọn thiết kế đều phản ánh một tầm nhìn về nhân loại."

Ngài cũng kêu gọi "các khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ, giám sát độc lập, người dùng có hiểu biết và một hệ thống chính trị không từ bỏ trách nhiệm của mình". Trong bối cảnh Amazon, nhà tuyển dụng tư nhân lớn thứ hai nước Mỹ, đã sa thải 16.000 nhân viên vào tháng 1/2026 do AI, và The New York Times đưa tin công ty này có kế hoạch "thay thế hơn nửa triệu việc làm bằng robot", những cảnh báo của giáo hoàng càng trở nên cấp thiết.

Xin lỗi về vai trò của Giáo hội trong nô lệ

Bên cạnh AI, thông điệp cũng đề cập đến vai trò của Giáo hội Công giáo trong chế độ nô lệ. Giáo hoàng Leo XIV "chân thành xin lỗi" nhân danh Vatican vì các sắc lệnh từ thế kỷ 15 cho phép các vua Bồ Đào Nha chinh phục châu Phi và châu Mỹ, cũng như bắt nô lệ những người không theo Cơ đốc giáo.

"Không thể không cảm thấy đau buồn sâu sắc khi chiêm ngưỡng những đau khổ và tủi nhục to lớn mà nhiều người phải chịu đựng", ngài viết. "Đây là một vết thương trong ký ức Kitô giáo, một vết thương mà chúng ta không thể coi mình tách rời."

Shannen Dee Williams, nhà sử học tại Đại học Dayton (Ohio, Mỹ), gọi lời xin lỗi này là "bước tiến mang tính bước ngoặt" hướng tới sự thật và đền bù."