Giá nhiên liệu tăng vọt đe dọa gây khủng hoảng kinh tế và chính trị tại Pakistan

Cú sốc giá nhiên liệu nghiêm trọng nhất tại Pakistan trong hơn nửa thế kỷ qua đang đe dọa gây ra hàng loạt khủng hoảng dây chuyền, ảnh hưởng đến mọi mặt của nền kinh tế và làm suy yếu chính phủ của Thủ tướng Shehbaz Sharif.

Đầu tuần này, ông Sharif cho biết hóa đơn nhập khẩu dầu của Pakistan đã tăng vọt từ 300 triệu USD trước khi xung đột ở Trung Đông xảy ra lên 800 triệu USD hiện nay, xóa sổ mọi tiến bộ kinh tế mà nước này đạt được trong hai năm qua. Các nhà phân tích cho rằng các tác động dây chuyền sẽ ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực từ nông nghiệp, giao thông đến giá lương thực và hàng hóa thiết yếu, làm trầm trọng thêm tình cảnh của các gia đình vốn đang phải đối mặt với khủng hoảng chi phí sinh hoạt.

“Kinh tế học thông thường cho chúng ta thấy giá dầu tăng kích hoạt một phản ứng dây chuyền khắp nền kinh tế,” chuyên gia kinh tế Kamran Butt trả lời tờ Dawn. “Nó làm tăng chi phí vận tải, đẩy giá hàng tiêu dùng hàng ngày và thực phẩm lên cao, làm gia tăng chi phí sinh hoạt, giảm sức mua, làm tăng nghèo đói và thất nghiệp, làm chậm hoạt động kinh tế và cuối cùng thổi bùng bất mãn công chúng khi chất lượng sống suy giảm.”

Ngân hàng Nhà nước Pakistan đã nâng lãi suất chính sách chủ chốt thêm một điểm phần trăm, lên 11,5%.

Ngân hàng này tuyên bố: “Ủy ban ghi nhận rằng xung đột Trung Đông kéo dài đã làm gia tăng rủi ro đối với triển vọng kinh tế vĩ mô. Đặc biệt, giá năng lượng toàn cầu, cước vận chuyển và phí bảo hiểm tiếp tục duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với thời kỳ trước xung đột. Hơn nữa, sự đứt gãy chuỗi cung ứng đã góp phần gây ra sự bất ổn định hiện tại.”

Giá nhiên liệu tăng vọt có tác động toàn cầu, nhưng Pakistan đặc biệt dễ bị tổn thương. Nước này phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu, và chi phí cao hơn làm xấu đi vị thế cán cân thanh toán vốn đã mong manh. Giá nhiên liệu trực tiếp tác động vào lạm phát – dầu diesel cung cấp năng lượng cho xe tải, xe buýt, máy kéo, máy phát điện và các bộ phận của chuỗi cung ứng thực phẩm, trong khi xăng ảnh hưởng đến việc đi lại và vận chuyển tiêu dùng.

Nước này cũng phụ thuộc nhiều vào kiều hối từ lao động nước ngoài, hầu hết là lao động phổ thông ở các nước vùng Vịnh. Chiến tranh có thể tàn phá nguồn thu nhập này.

Tất cả những điều này đang ảnh hưởng đến một nền kinh tế vốn đã yếu ớt do nhiều năm lạm phát, áp lực nợ và tăng trưởng trì trệ.

Chính phủ đang bị kẹt giữa hai lựa chọn tồi, các nhà phân tích cho biết – hoặc là chuyển giá dầu thế giới cho người tiêu dùng và đối mặt với sự giận dữ của công chúng, hoặc trợ giá nhiên liệu và thủng lỗ ngân sách. Pakistan đang chịu sự giám sát chặt chẽ của IMF, điều này hạn chế khả năng chi tiêu của chính phủ để thoát khỏi vấn đề. Chính phủ đã bị các nhà phân tích chỉ trích rộng rãi vì đã xử lý sai các cuộc đàm phán hồi tháng 4 khi tìm kiếm sự chấp thuận của IMF cho các khoản trợ giá nhiên liệu cao hơn và bị từ chối.

“Chúng tôi đang ở trong tình trạng phụ thuộc tuyệt đối, nơi mà ngay cả một khoản giải ngân 1 tỷ USD, một con số nhỏ bé trong các thuật ngữ tài khóa toàn cầu, cũng có thể tạo ra sự khác biệt giữa sự sống còn và sụp đổ,” chuyên gia kinh tế Kaiser Bengali, cựu cố vấn kế hoạch và phát triển cho Thủ hiến Sindh, cho biết.

“Sự ưa thích ‘màn kịch thắt lưng buộc bụng’ của chính phủ hiện tại – bán xe hơi công vụ hoặc những con dê, con ngựa mang tính biểu tượng – là một trò đùa đã được diễn ra suốt 40 năm,” ông nói. “Nó chẳng làm gì để tác động đến thị trường dầu mỏ.”

Tình hình kinh tế leo thang đang gây thêm áp lực lên chính phủ của ông Sharif. Người dân Pakistan tức giận và các đảng đối lập đang lợi dụng điều này.

“Các chính sách sai lầm của chính phủ đã áp đặt một cuộc chiến kinh tế lên người dân,” Aslam Ghauri của đảng JUI-F nói. Bằng cách tập trung vào gánh nặng chi phí nhiên liệu đối với người dân thường, họ hy vọng biến tình trạng khẩn cấp kinh tế thành một cuộc khủng hoảng chính trị cho ông Sharif.