Giá cả leo thang chóng mặt tại Tunisia kể từ 'Mùa xuân Ả Rập'

Cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại Tunisia đã tồn tại lâu hơn cả chính phủ mà nó từng lật đổ. Gần 16 năm sau cuộc nổi dậy năm 2010, người dân nước này vẫn đang phải đối mặt với tình trạng giá cả leo thang, được cho là nghiêm trọng hơn bao giờ hết.

Ngày 17/12/2010, người bán hàng rong Mohamed Bouazizi tự thiêu tại Sidi Bouzid sau nhiều năm bị cảnh sát quấy nhiễu. Sự kiện này đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình phản đối thất nghiệp, tham nhũng, chi phí sinh hoạt tăng cao và bạo lực của cảnh sát. Làn sóng biểu tình, được gọi là “Mùa xuân Ả Rập”, cuối cùng đã lật đổ Tổng thống lâu năm Zine El Abidine Ben Ali và 4 nhà lãnh đạo khác trong thế giới Ả Rập.

Để cho thấy mức độ thay đổi của giá cả hàng ngày, Al Jazeera đã theo dõi giá các mặt hàng thực phẩm phổ biến và so sánh với giá năm 2010.

Đồng dinar mất một nửa giá trị so với USD

Vào tháng 12/2010, 1 USD đổi được 1,47 dinar Tunisia. Hiện tại, 1 USD đổi được 2,93 dinar, nghĩa là mỗi dinar chỉ còn giá trị bằng 49% so với 15 năm trước. Tunisia nhập khẩu phần lớn lương thực và thanh toán bằng USD hoặc euro. Đồng dinar yếu khiến các khoản mua này trở nên đắt đỏ hơn, và người tiêu dùng cảm nhận rõ điều này tại quầy thanh toán.

Chi phí các mặt hàng thiết yếu tăng vọt

Năm 2010, 8 dinar mua được 4 kg cà chua, nửa kg thịt gà và 1 lít dầu ăn. Ngày nay, với số tiền đó, người mua chỉ nhận được chưa đến một nửa. Giá cà chua tăng 113%, thịt gà tăng 118%, dầu ăn tăng 129%.

Giá rau củ tăng cao hơn nữa: cà rốt tăng 428%, khoai tây tăng 268%. Thịt bò, vốn là mặt hàng đắt nhất, tăng 290% lên 52,5 dinar/kg (khoảng 18 USD). Gạo, vẫn chịu sự kiểm soát giá chặt chẽ, là ngoại lệ khi chỉ tăng 10%.

Anh Abdessattar, 55 tuổi, ở El Jem, cho biết ngoài các mặt hàng được trợ giá, mức tăng khó có thể bỏ qua. “Anh cảm thấy 20, 30 hay 40 dinar không còn mua được bao nhiêu nữa”. Bơ, phô mai, đồ dùng vệ sinh và đồ ăn vặt cho học sinh đều đã tăng giá so với năm ngoái.

Vì sao giá tăng?

Tunisia trợ cấp các mặt hàng lương thực cơ bản từ năm 1970 thông qua Quỹ Bồi thường chung. Nhà nước giữ giá một số mặt hàng chủ lực dưới giá thị trường và trả cho nhà sản xuất, nhà nhập khẩu phần chênh lệch. Tuy nhiên, nhiều mặt hàng đã bị loại khỏi danh sách này qua nhiều thập kỷ. Cuối năm 2022, chính phủ đồng ý dần dỡ bỏ trợ giá lương thực toàn dân để chuyển sang hỗ trợ tiền mặt có mục tiêu nhằm đạt thỏa thuận vay với IMF, nhưng Tổng thống Kais Saied đã dừng thực hiện các điều khoản này vào năm 2023.

Kết quả là một giỏ hàng hai tầng: hàng trợ giá giữ giá cố định, trong khi hàng không trợ giá tăng chóng mặt.

Kỳ vọng lớn, kết quả thất vọng

Hamed el-Matri, một kỹ sư và nhà hoạt động chính trị hiện sống tại Qatar, từng tham gia cuộc nổi dậy năm 2010. Anh nhớ lại cuộc nổi dậy xuất phát từ các yêu cầu kinh tế xã hội, bao gồm việc làm, tự do và nhân phẩm. “Kỳ vọng lúc đó rất cao. Nhưng khi nhìn thấy tình hình ngày nay, hoặc trong suốt 15 năm qua, kết quả thực sự rất, rất thất vọng”.

El-Matri nhận định khoảng thời gian 2011–2021 là “quá trình chuyển đổi dân chủ chập chững”, còn giai đoạn sau đó là “một kiểu cai trị toàn trị dân túy, với luận điệu hung hăng nhưng chính sách khá mơ hồ”. Trong 5 năm qua, hệ thống kinh tế của Tunisia không chỉ suy yếu mà có thể đã sụp đổ. Đầu tư gần như ngừng trệ và nền kinh tế không xa tình trạng đình trệ.

Gánh nặng lên đời sống người dân

Anh Yassine, 44 tuổi, một người cha ở Tunis, cho biết việc chuẩn bị cho con đến trường đã trở thành nguồn lo lắng. Vở được trợ giá và các vật dụng học tập rẻ tiền đã biến mất khỏi các cửa hàng, các gia đình phải mua lại sách và đồ dùng cũ của nhau. Giao thông công cộng không còn đáng tin cậy, buộc người dân phải dùng phương tiện cá nhân, trở thành một nỗi lo lớn. Trong dịp lễ Eid gần đây, hầu hết những người anh quen không thể ăn mừng đúng nghĩa, nhiều người phải mua quần áo cũ.

Chị Hanen, 45 tuổi, công nhân nhà máy ở Tunis, cho biết giá cả tăng nhanh đến mức “người dân không còn đủ khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản”. Thịt đỏ từng bán 20 dinar/kg, nay lên tới 60 dinar, giá thuốc men leo thang từng ngày. Các mặt hàng chủ lực như cà chua đóng hộp, đường, dầu ăn, trái cây và rau quả đều tăng mạnh. “Mức tăng giá là cực đoan. Thật bất thường”.