Kể từ khi cuộc chiến ở Gaza bùng phát, hơn 73.000 người Palestine đã thiệt mạng, trong khi hàng chục nghĩa trang bị phá hủy hoặc quá tải. Trong bối cảnh đó, các gia đình tại Gaza đang phải đối mặt với một thách thức đau lòng: không còn nơi nào để chôn cất người thân của họ.
Omar al-Sawhi, 20 tuổi, phải tìm nơi an nghỉ cho cha mình là Mohammad, 40 tuổi, bị bắn chết gần "Đường Vàng" — khu vực quân sự do Israel kiểm soát ở Gaza. Mohammad, đến từ khu phố Zeitoun ở thành phố Gaza, đang làm việc tại một quầy bán trà và cà phê ven đường thì bị trúng đạn vào cổ vào ngày 10/6, tử vong gần như ngay lập tức.
Khi Omar đến nghĩa trang Zeitoun để chôn cất cha mình, anh thấy những ngôi mộ nằm san sát nhau, nhiều ngôi là của những nạn nhân trong cuộc chiến mà nhiều tổ chức quốc tế gọi là diệt chủng của Israel tại Gaza. Anh kể: "Tôi đứng giữa nghĩa trang và thấy rất nhiều mộ. Có những ngọn đồi cát, bên dưới là người được chôn."
Mỗi ngôi mộ hiện có giá khoảng 500 shekel (167 USD), một số tiền mà gia đình anh không thể chi trả. "Cũng không còn chỗ cho một ngôi mộ mới, nên chúng tôi phải chôn cha tôi trong mộ của ông tôi", Omar cho biết.
Theo Bộ Tài chính và Tôn giáo Gaza, hơn 40 nghĩa trang đã bị phá hủy kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Lực lượng Israel cũng áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt đối với việc tiếp cận nghĩa trang ở các khu vực họ kiểm soát. Trong khi đó, hàng trăm nghìn người Palestine buộc phải rời bỏ nhà cửa, các khu vực trước đây dành cho chôn cất đã biến thành nơi trú ẩn cho người di dời.
Chính quyền Gaza cho biết việc thiếu vật liệu như bia mộ khiến chi phí chôn cất hiện dao động từ 700 đến 1.000 shekel (235–335 USD). Nhiều gia đình phải dùng gạch đá từ các tòa nhà bị phá hủy, bùn hoặc tấm tôn để làm dấu mộ tạm thời cho đến khi có đủ tiền làm bia mộ đàng hoàng.
Ikrami al-Madallal, quan chức truyền thông của Bộ Tài chính và Tôn giáo, cho biết nhiều nghĩa trang trong số 60 nghĩa trang của Gaza đã đạt công suất tối đa ngay từ khi chiến tranh bắt đầu. "Chúng tôi cần thiết lập nghĩa trang mới vì tình trạng thiếu không gian chôn cất", ông nói. Việc chuyển thi thể từ các nơi chôn cất tạm thời đến nghĩa trang cũng đòi hỏi phải phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, không thể thực hiện một cách tùy tiện.
Từ sau lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian vào tháng 10/2025, các gia đình bắt đầu tìm kiếm và cải táng người thân từ đống đổ nát của những ngôi nhà bị phá hủy hoặc các nơi chôn cất tạm thời. Ít nhất 1.200 người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố. Các nhà chức trách cho biết hài cốt của 529 người Palestine đã được khai quật từ 7 ngôi mộ tập thể trong khuôn viên các bệnh viện.
Tafesh Abu Hatab, 50 tuổi, làm nghề đào huyệt hơn 19 năm, cho biết cuộc chiến ở Gaza là giai đoạn khốc liệt nhất trong sự nghiệp của ông. Nghĩa trang Khan Younis nơi ông làm việc trước chiến tranh có khoảng 60 ngôi mộ, nay đã lên tới 6.000 ngôi. Có thời điểm, ông phải chuẩn bị khoảng 35 ngôi mộ mỗi ngày. "Chưa từng có giai đoạn đẫm máu tàn khốc như thế này. Không một ngày nào trôi qua mà không có hàng chục người tử vì đạo được chôn cất", ông nói.
Nhiều người quá cố là phụ nữ, trẻ em và cả trẻ sơ sinh. Đôi khi cả gia đình được đưa vào nghĩa trang sau khi một quả bom của Israel phá hủy toàn bộ một tòa nhà, phương tiện hoặc lều trại. Tafesh xúc động nói: "Chúng tôi phá hủy nhà cửa của họ ngay trên đầu họ, và từ đống đổ nát của những ngôi nhà đó, chúng tôi xây nên những ngôi mộ."
