Flávio Bolsonaro tự xưng 'tổng thống đắc cử' trong 58 phút, bị báo chí Brazil chế giễu

Flávio Bolsonaro từng hy vọng đến tối chủ nhật sẽ được người ta gọi là tổng thống tiếp theo của Brazil. Thay vào đó, quyết định rời sang Mỹ sau thất bại bầu cử và việc tự xưng “tổng thống đắc cử thực sự của Brazil” trong 58 phút đã biến chính trị gia cực hữu này thành trò cười, khi báo chí và giới bình luận Brazil dồn dập chỉ trích.

Theo diễn biến sự kiện, Bolsonaro bay sang Miami tối thứ Ba, 48 giờ sau khi thua đối thủ cánh tả, Tổng thống đương nhiệm Luiz Inácio Lula da Silva, với cách biệt 4,4 triệu phiếu. Chiến thắng của Lula đã được các lãnh đạo cánh hữu trên thế giới công nhận, trong đó có Nayib Bukele của El Salvador và Giorgia Meloni của Italy, cùng chính đảng của Bolsonaro và nhiều đồng minh chủ chốt.

Tuy nhiên, hôm thứ Tư, sau khi đặt chân tới Mỹ, Bolsonaro công bố một bức thư kỳ lạ, được cho là soạn với sự hỗ trợ của ChatGPT, trong đó tự nhận là “tổng thống đắc cử thực sự của Brazil” và đưa ra những cáo buộc sai lệch về gian lận bầu cử. Điều kỳ quặc nhất có lẽ là việc ông tuyên bố sẽ tiếp tục lãnh đạo phe đối lập Brazil từ nước ngoài, tự so sánh mình với Charles de Gaulle – người lãnh đạo chính phủ Pháp lưu vong chống phát xít từ London trong thập niên 1940 – và anh hùng độc lập Cuba thế kỷ 19 José Martí, người đấu tranh chống đế chế Tây Ban Nha từ New York.

“Tất cả họ đều bị các chế độ mà họ đối đầu coi là tội phạm. Lịch sử gọi họ bằng một cái tên khác,” Bolsonaro nói, đồng thời ví mình với người đoạt giải Nobel María Corina Machado của Venezuela và Rui Barbosa, chính trị gia Brazil từng lưu vong ở London cuối thế kỷ 19 sau khi thách thức một tổng thống độc tài.

Chưa đầy một giờ sau khi tuyên bố được công bố trên mạng xã hội, một phiên bản chỉnh sửa đã được phát hành, đổi tuyên bố của ông thành “lãnh đạo Brazil”. Theo các nguồn tin, việc chỉnh sửa diễn ra sau khi Bolsonaro bị giới chức chính quyền Trump khiển trách, trong bối cảnh họ muốn tránh một cuộc chia rẽ ngoại giao toàn diện với giới lãnh đạo thực tế của Brazil.

Bức thư sửa đổi cũng cập nhật quốc huy Brazil đã lỗi thời từng được dùng sai trên tiêu đề phiên bản đầu, vốn ghi “Hợp chủng quốc Brazil” – tên mà quốc gia Nam Mỹ này không còn sử dụng từ năm 1967.

Việc Bolsonaro bỏ đi và tuyên bố “tổng thống đắc cử” ngắn ngủi nhưng sai sự thật tại một trong những nền dân chủ lớn nhất thế giới đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích và chế giễu. Bình luận viên chính trị nổi tiếng Flávia Oliveira nói với kênh GloboNews rằng bức thư “dường như được viết bởi một kẻ nửa điên liều lĩnh”.

Ban biên tập tờ Estado de São Paulo viết: “Lá thư của Flávio không đáng để tờ báo này tốn mực, nhưng không thể bỏ qua nỗi hổ thẹn này,” trước khi gọi ông là “một kẻ lừa đảo ở đẳng cấp cao nhất”. Tờ O Globo của Rio nhận định quyết định “đáng xấu hổ và lén lút” của Bolsonaro đã phơi bày bản chất “thảm hại” của phong trào chính trị Bolsonarismo, trong khi Folha de São Paulo cho rằng sự việc lộ rõ bản chất “độc tài, dốt nát, bất tài” của gia tộc Bolsonaro.

Nhà bình luận José Casado của tạp chí bảo thủ Veja viết: “Cốt truyện hài hước đã bảo đảm cho ông ta một chỗ trên các trang châm biếm chính trị.” Còn cây bút bảo thủ Merval Pereira của O Globo gọi Bolsonaro là “một Napoleon của nhà thương điên”.

Ngay cả Silas Malafaia, một nhà truyền giáo truyền hình hung hăng thân cận với cha của Bolsonaro là Jair Bolsonaro – người đang thụ án – cũng lên tiếng gay gắt. “Các con của Bolsonaro là lũ ngu… Một lũ ngốc nghiệp dư,” O Globo dẫn lời Malafaia.

Một số nhà quan sát coi việc Bolsonaro bỏ đi sau thất bại là bằng chứng cho thấy phong trào của ông đã suy tàn. Cố vấn đối ngoại trưởng của Lula, Celso Amorim, nói trong tuần: “Tôi nghĩ Bolsonarismo đã bị đánh bại một lần và mãi mãi,” đồng thời gọi kết quả này là “hơi thở cuối cùng của một cánh hữu cấp tiến, phi lý và dối trá”.

Ban biên tập Estado de São Paulo đồng tình: “Flávio thuộc về quá khứ và sẽ sớm biến mất vào tầng hầm của sự vô nghĩa chính trị, nơi lẽ ra ông ta không bao giờ nên bước ra,” đồng thời kêu gọi phe bảo thủ từ bỏ Bolsonaro và ủng hộ đồng minh Tarcísio de Freitas, thống đốc São Paulo.

Tuy vậy, những người khác cảnh báo Bolsonarismo vẫn sẽ là một lực lượng chính trị mạnh, ngay cả khi vai trò lãnh đạo của gia tộc Bolsonaro đối với phong trào cực hữu đang bị đặt dấu hỏi. Trên mạng xã hội, người dùng cũng không khoan nhượng trước tuyên bố ngắn ngủi của Bolsonaro. Một meme mời người ủng hộ dự lễ nhậm chức vào tháng Giêng của ông – tại lâu đài Cinderella ở Walt Disney World, Orlando. Một meme khác chế giễu khẩu hiệu mang hơi hướng phát xít “Chúa, Tổ quốc và Gia đình” của phong trào, đổi thành “Vĩnh biệt Tổ quốc và Gia đình”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từ chối công khai công nhận kết quả cuộc bầu cử mà ông gọi là “một nỗi hổ thẹn lớn đối với người dân Brazil”. Nhưng một bức điện ngoại giao Mỹ do Folha de São Paulo thu thập gọi chiến thắng của Lula là “bất ngờ nhưng dứt khoát”. Khi được hỏi liệu có coi Bolsonaro là lãnh đạo “hợp pháp” của Brazil hay không, tổng thống Mỹ đáp: “Tôi sẽ không can dự.”