Flávio Bolsonaro áp đảo sau vòng một, đứng trước cơ hội lớn giành tổng thống Brazil

Ứng viên cánh hữu Flávio Bolsonaro, 45 tuổi, đang ở thế áp đảo trong cuộc đua vào ghế tổng thống Brazil sau khi giành thắng lợi gây sốc trước đương kim Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva ở vòng bỏ phiếu đầu tiên, mở ra viễn cảnh khó đảo ngược cho phe cánh tả.

Theo kết quả vòng một, Flávio Bolsonaro nhận được 56,1 triệu phiếu, tương đương 47,03%, trong khi Lula, 80 tuổi, nhận 53,8 triệu phiếu, tương đương 45,16%. Kết quả này buộc hai ứng viên bước vào vòng hai dự kiến diễn ra ngày 25/10, với lợi thế nghiêng về phía Flávio Bolsonaro.

Kể từ khi Brazil trở lại nền dân chủ năm 1985, chưa từng có ứng viên nào về nhì ở vòng một lại lật ngược được tình thế để giành chiến thắng ở vòng hai. Nhà khoa học chính trị Miguel Lago nhận định khả năng Lula đảo ngược cục diện là rất thấp, đồng thời cho rằng Flávio Bolsonaro khó có thể đánh mất chiến thắng ở thời điểm này.

Thắng lợi toàn diện của dòng họ Bolsonaro

Làn sóng cực hữu không chỉ giúp Flávio Bolsonaro vươn lên dẫn đầu cuộc đua tổng thống mà còn mang lại thắng lợi rộng khắp cho dòng họ và đồng minh chính trị của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, 71 tuổi. Ông Jair Bolsonaro hiện đang thụ án 27 năm tù với cáo buộc âm mưu đảo chính sau khi thất bại trước Lula trong cuộc bầu cử năm 2022.

Trong kỳ bầu cử này, bốn người thân của cựu tổng thống đắc cử vào Quốc hội. Vợ ông, bà Michelle Bolsonaro, 44 tuổi, giành được một ghế tại Thượng viện. Con trai thứ hai của ông, Carlos Bolsonaro, 43 tuổi, cũng trúng cử vào Thượng viện. Con trai út Jair Renan Bolsonaro, 28 tuổi, và em trai cựu tổng thống, ông Renato Bolsonaro, 62 tuổi, cùng giành ghế tại Hạ viện.

Ở các cuộc đua cấp bang và quốc hội trên khắp nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh, nhiều chính trị gia trung thành với phong trào Bolsonaro cũng giành thắng lợi, trong đó có Tarcísio de Freitas, người tái đắc cử thống đốc bang São Paulo, và Sérgio Moro, người đắc cử thống đốc bang Paraná ở miền nam. Cả hai từng giữ chức bộ trưởng trong chính quyền Jair Bolsonaro giai đoạn 2018-2022.

Đảng Tự do (PL) của ông Bolsonaro sẽ nắm nhóm nghị sĩ lớn nhất tại Thượng viện với 28 trong tổng số 81 ghế. Nếu cộng thêm ghế của các đảng cực hữu khác, con số này lên tới 43 ghế, giúp phong trào này nắm đa số tại thượng viện.

Trong khi đó, nhiều ứng viên thượng viện ủng hộ Lula gồm cựu Bộ trưởng Môi trường Marina Silva, chính trị gia kỳ cựu cánh tả Benedita da Silva và cựu Bộ trưởng Kế hoạch theo đường lối trung dung Simone Tebet đều thất bại.

Hai gương mặt trẻ hoạt động trên mạng xã hội theo phong trào Bolsonaro là Nikolas Ferreira và Lucas Pavanato trở thành những nghị sĩ được bỏ phiếu nhiều nhất trong lịch sử Brazil, với hơn 3 triệu phiếu mỗi người.

Nhà khoa học chính trị Miguel Lago cho rằng cực hữu đang lớn mạnh một cách ổn định qua từng kỳ bầu cử, và đây là kết quả tồi tệ nhất đối với các đảng cánh tả và trung dung ở Brazil kể từ cuối thập niên 1980. Theo ông Lago, năm 2022, Lula từng ngăn được đà tiến của phong trào dân túy Bolsonaro nhờ ký ức tích cực của cử tri về hai nhiệm kỳ đầu tiên của ông (2002-2010), khi đà tăng giá hàng hóa toàn cầu cho phép chính quyền tài trợ các chương trình phúc lợi lớn giúp hàng triệu người thoát nghèo. Tuy nhiên, ông đánh giá đó chỉ là một giai đoạn gián đoạn ngắn.

Quyền kiểm soát Thượng viện có thể cho phép các chính trị gia ủng hộ Bolsonaro thông qua lệnh ân xá cho thủ lĩnh phong trào, giúp cựu tổng thống rời khỏi dinh thự ở Brasília, nơi ông đang chịu quản thúc tại gia, và tái khẳng định vai trò lãnh đạo cánh hữu. Ông Lago nhận định Jair Bolsonaro có thể sẽ được trả tự do và tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nhiệm kỳ của Flávio, trong khi Flávio điều hành đất nước.

Đa số tại Thượng viện cũng có thể giúp con trai thứ ba của ông Bolsonaro là Eduardo Bolsonaro trở về từ nơi lưu vong tự nguyện ở Mỹ. Người này, 42 tuổi, có quan hệ chặt chẽ với phong trào MAGA của Tổng thống Mỹ Donald Trump, và từng bị tuyên án 4 năm tù vắng mặt với cáo buộc cưỡng ép do vận động chính quyền Trump can thiệp vào phiên tòa xét xử cha mình. Theo một số nguồn tin, Eduardo Bolsonaro hy vọng trở thành bộ trưởng ngoại giao nếu anh trai đắc cử tổng thống.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từng bị cáo buộc tìm cách tác động đến cuộc bầu cử theo hướng có lợi cho ông Bolsonaro, chưa bình luận về kết quả vòng một, song trên mạng xã hội Truth Social, ông ca ngợi tốc độ kiểm phiếu. Giới quan sát nhận định kết quả nghiêng về cánh hữu tại Brazil sẽ là cú hích cho nỗ lực của ông Trump nhằm mở rộng làn sóng bảo thủ tại khu vực.

Tổng thống Argentina Javier Milei, một đồng minh thân cận của ông Trump trong khu vực, gọi chiến thắng của Flávio Bolsonaro là "lịch sử" trước "Lula cộng sản". Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng chúc mừng và bày tỏ mong muốn khôi phục quan hệ giữa Israel và Brazil.

Phát biểu sau khi kết quả vòng một được xác nhận, Tổng thống Lula thể hiện tinh thần quyết tâm, tuyên bố sẽ khởi động chiến dịch mới cho vòng hai và cho rằng với chỉ hai ứng viên, cử tri sẽ thấy rõ khác biệt giữa các đề xuất. Ông cam kết sẽ phơi bày quá khứ đen tối của đối thủ, gồm các quan hệ được ghi nhận với giới tội phạm ở Rio de Janeiro và những cáo buộc tham nhũng mà ông Flávio Bolsonaro đã phủ nhận.

Tuy nhiên, không khí tại sự kiện sau bầu cử của ông Lula được mô tả là nặng nề. Flávio Bolsonaro bước vào vòng hai với vị thế ứng viên được đánh giá cao nhất, có thể được hưởng lợi từ phiếu của các ứng viên cánh hữu khác như Ronaldo Caiado, Renan Santos và Romeu Zema, nhóm người cộng lại giành hơn 5,5 triệu phiếu.

Ông Santos tuyên bố sẽ không ủng hộ ứng viên nào vì cho rằng cả Lula và Bolsonaro đều là "kẻ bất lương". Ông Zema cam kết bỏ phiếu chống đảng Công nhân (PT) của Lula ở vòng hai, trong khi ông Caiado chưa đưa ra quan điểm.

Hy vọng lớn nhất của Lula có thể là thuyết phục một phần trong số kỷ lục 33 triệu cử tri Brazil không đi bỏ phiếu ở vòng một tham gia bỏ phiếu ở vòng hai. Nhà khoa học chính trị Camila Rocha, chuyên gia nghiên cứu cánh hữu mới của Brazil, cho rằng đây sẽ là nhiệm vụ vô cùng khó khăn do tình trạng thờ ơ với chính trị, đặc biệt trong nhóm cử tri không gắn với phong trào Bolsonaro và có thể bỏ phiếu cho Lula.

Theo bà Rocha, dù Flávio Bolsonaro đã giữ chức vụ chính trị hơn 20 năm, với nhiều cử tri chưa quyết định, điểm tích cực chính của ông là hình ảnh "đổi mới", bất chấp những cáo buộc tham nhũng và liên quan đến các nhóm bán quân sự.

Ông Lago cho rằng chỉ một thay đổi lớn trong chiến dịch của Lula, như đổi ứng viên, hoặc một bê bối nghiêm trọng liên quan đến Flávio Bolsonaro, mới có thể thay đổi kết quả cuộc bầu cử, nhưng ông không tin điều đó sẽ xảy ra.