EU ngoại trưởng họp kín, bế tắc về Israel và Ukraine

Cuộc họp không chính thức của các ngoại trưởng Liên minh châu Âu (EU) diễn ra trong hai ngày 1 và 2/9 tại Wicklow, Ireland, đã kết thúc mà không mang lại đột phá nào trong các vấn đề lớn, khi khối tiếp tục bế tắc trong việc áp đặt trừng phạt thương mại đối với Israel và nhất trí tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine.

Ngoại trưởng Ireland Helen McEntee, nước đang giữ chức chủ tịch luân phiên Hội đồng châu Âu, thừa nhận: “Chúng ta đã rơi vào bế tắc”. Ireland cùng Tây Ban Nha đã thúc đẩy các biện pháp hạn chế thương mại trên toàn EU đối với hàng hóa sản xuất tại các khu định cư Israel bất hợp pháp ở Bờ Tây, trong bối cảnh bạo lực của người định cư nhằm vào người Palestine leo thang.

Pháp kêu gọi EU có phản ứng mạnh mẽ hơn trước các phát ngôn của quan chức Israel đối với người Palestine. Ngoại trưởng Jean-Noel Barrot nhấn mạnh: “Việc các quan chức Israel lên án là khởi đầu tốt, nhưng chưa đủ”, đề cập đến lời kêu gọi di dời hàng loạt người Palestine ở Dải Gaza của Bộ trưởng An ninh quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir.

Tuy nhiên, một số quốc gia thành viên, trong đó có Đức và Hungary, phản đối đề xuất này tại cuộc họp. Đây là cuộc họp Gymnich, với nỗ lực mới của Dublin nhằm khôi phục các cuộc thảo luận về trừng phạt người định cư Israel ở Bờ Tây – một đề xuất đã bị đình trệ nhiều tháng do bất đồng giữa các nước thành viên.

EU là đối tác thương mại lớn nhất của Israel, với kim ngạch song phương hơn 50 tỷ USD.

Bế tắc về Israel

Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại Kaja Kallas thừa nhận việc thiếu nhất trí một lần nữa ngăn cản khối tiến tới các biện pháp chống Israel, dù nhiều chính phủ gây sức ép đòi phản ứng mạnh hơn trước việc mở rộng khu định cư và bạo lực của người định cư ở vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng.

Ireland lập luận rằng uy tín của EU phụ thuộc vào việc áp dụng luật pháp quốc tế một cách nhất quán. Dublin cũng chỉ ra sự khác biệt giữa việc khối sẵn sàng áp đặt trừng phạt với Nga và sự dè dặt khi áp các biện pháp tương tự đối với Israel.

Bất đồng không chỉ về cách nhìn nhận xung đột Israel-Palestine, mà còn về các bước đi thực tế EU nên thực hiện. Ireland và một số chính phủ khác muốn có biện pháp mạnh hơn, gồm hành động chống các cá nhân liên quan bạo lực định cư và hạn chế thương mại với khu định cư bất hợp pháp, trong khi các nước khác dè dặt ủng hộ.

Chia rẽ về Ukraine

Ukraine chiếm phần lớn thời gian thảo luận trong ngày đầu tiên khi Kiev tiếp tục kêu gọi hỗ trợ quân sự nhiều hơn. Cuộc xâm lược toàn diện của Nga đã bước sang năm thứ năm với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa vào các thành phố và cơ sở hạ tầng Ukraine.

Kiev lại thúc giục các chính phủ châu Âu cung cấp thêm hệ thống phòng không sau nhiều tháng bị tập kích. Tuy nhiên, Hy Lạp và Tây Ban Nha vẫn phản đối dùng quỹ chung EU để tài trợ mua thêm hệ thống phòng không, khiến Ukraine không nhận được tên lửa và thiết bị bổ sung như kỳ vọng.

Bên lề hội nghị, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha hối thúc truyền thông châu Âu, cảnh báo việc trì hoãn hỗ trợ quân sự sẽ phải trả giá khi Nga tăng cường chiến dịch không kích. Tuy nhiên, điều này không tạo ra thay đổi đáng kể.

Cuộc tranh luận cũng bộc lộ rạn nứt lâu nay trong khối. Trong khi Ba Lan, Thụy Điển, Đan Mạch và Hà Lan kêu gọi dùng tài sản Nga bị đóng băng để tài trợ nỗ lực quân sự cho Ukraine, Bỉ – nước nắm phần lớn tài sản này – lại phản đối vì lo ngại pháp lý và tài chính chưa được giải quyết.

Thách thức an ninh rộng hơn

Các ngoại trưởng cũng chú ý tới Trung Đông. Cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran bước sang tháng thứ bảy khiến các chính phủ châu Âu có ít sức ép ngoại giao dù xung đột ảnh hưởng trực tiếp tới châu lục, gồm lo ngại an ninh năng lượng mùa đông tới.

Tương lai Lebanon với các cuộc tấn công của Israel cũng được bàn thảo. Các bộ trưởng xem xét khả năng triển khai phái đoàn EU đào tạo quân đội Lebanon khi nhiệm vụ của Lực lượng lâm thời Liên hợp quốc tại Lebanon (UNIFIL) kết thúc trong năm nay.

Ngày 30/8, lực lượng EU hoạt động ở Địa Trung Hải đã áp sát một tàu chở dầu bị nghi liên quan đến hạm đội bóng tối của Nga, trong khuôn khổ nỗ lực thực thi trừng phạt Moscow và ngăn trốn tránh.

Căng thẳng nội bộ

Một ngày trước hội nghị, Italy tăng cường kiểm tra hàng không và đường bộ với du khách từ Tây Ban Nha do tranh chấp liên quan di cư và kiểm soát biên giới. Madrid đáp trả bằng biện pháp có đi có lại.

Tranh chấp bắt nguồn từ dòng người di cư vào thành phố Ceuta của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, sau đó Italy áp kiểm tra bổ sung với một số du khách đến từ Tây Ban Nha. Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares kêu gọi các nước khác ủng hộ Madrid và chỉ trích các chính phủ không hỗ trợ trong cuộc khủng hoảng Ceuta.

Kết thúc cuộc họp kéo dài hai ngày, các bộ trưởng ra về với những tuyên bố không khác trước. Ngoại trưởng kiêm Phó Thủ tướng Luxembourg Xavier Bettel bày tỏ bức xúc: “Chúng ta là con chó sủa nhưng không cắn”, ám chỉ việc thiếu hành động trừng phạt Israel.

Sau cuộc họp, EU gần như trở lại điểm xuất phát – có nhiều quan ngại chung nhưng rất ít hành động chung. Quy tắc nhất trí vẫn là gót chân Achilles của EU: mọi người phải đồng ý, nghĩa là gần như không điều gì được thực hiện.