Ethiopia tổ chức bầu cử ngày 1/6, đảng cầm quyền của Thủ tướng Abiy Ahmed được dự báo thắng lớn

Addis Ababa, Ethiopia – Ngày bầu cử toàn quốc tại Ethiopia đã được ấn định vào ngày 1/6/2026. Đảng Thịnh vượng (PP) cầm quyền của Thủ tướng Abiy Ahmed được giới quan sát dự báo sẽ giành chiến thắng quyết định, trong bối cảnh phe đối lập bị chia rẽ sâu sắc và tình trạng bạo lực kéo dài ở nhiều khu vực.

Tại thủ đô Addis Ababa, chính quyền đã phong tỏa các tuyến đường lớn, bao gồm Quảng trường Meskel ở trung tâm thành phố, để tổ chức các cuộc mít tinh quy mô lớn ủng hộ đảng cầm quyền. Ngược lại, các đảng đối lập cho biết họ bị từ chối cấp phép tổ chức các cuộc tụ tập tương tự.

Henok Gebre-Selassie, 29 tuổi, nhân viên giao hàng hợp đồng tại một cơ quan chính phủ, cho biết anh tham dự một cuộc mít tinh tranh cử quy mô lớn trong tuần này sau khi được đưa từ nơi làm việc đến địa điểm từ sáng sớm, dù bản thân có nhiều bất bình với chính quyền. Anh chia sẻ cảm thấy sẽ bị xa lánh nơi công sở nếu không tham gia cùng các đồng nghiệp, những người đã bị tạo áp lực phải tham dự vì lo ngại mất việc làm trong khu vực công.

“Chính phủ này đã tiến hành những cuộc chiến tranh bất tận trong khi nạn đói vẫn là thách thức lớn, vậy mà họ lại tập trung xây dựng công viên và nhà chọc trời, trong khi đẩy nhiều người trong chúng tôi ra các vùng ven ngoại ô nơi cơ sở hạ tầng còn nghèo nàn,” Henok nói.

Bầu cử trong bóng tối của xung đột

Ủy ban Bầu cử Ethiopia cho biết hơn 50 triệu người đã đăng ký bỏ phiếu trong tổng dân số ít nhất 130 triệu người. Tuy nhiên, các nhà phê bình tranh cãi về con số này, chỉ ra rằng nhiều khu vực rộng lớn của đất nước vẫn bị ảnh hưởng bởi xung đột tại các vùng Amhara, Oromia, cũng như tình trạng bất ổn kéo dài sau cuộc xung đột Tigray.

Một số khu vực đông dân nhất của Ethiopia, bao gồm Amhara, Oromia, Gambella và Tigray, vẫn bất ổn sau cuộc nội chiến kết thúc năm 2022, khiến khoảng 600.000 người thiệt mạng và hàng triệu người phải di dời.

“Cuộc bỏ phiếu chủ yếu là một bài tập tượng trưng nhằm hợp pháp hóa quyền lực của đương nhiệm,” Kjetil Tronvoll, giáo sư tại Đại học Oslo New College và là chuyên gia về Ethiopia, nhận định. “Các cuộc bầu cử đa đảng ở Ethiopia chưa bao giờ là một cuộc cạnh tranh thực sự với khả năng thay đổi chính phủ, cả dưới thời Mặt trận Nhân dân Cách mạng Dân chủ Ethiopia (EPRDF) lẫn dưới thời PP.”

Việc loại trừ Tigray làm dấy lên lo ngại

“Với việc loại trừ Tigray, thách thức thậm chí còn lớn hơn nhiều so với vẻ bề ngoài,” Tronvoll nói, đồng thời cho rằng điều này phản ánh cuộc khủng hoảng chính trị và lãnh thổ của Ethiopia. Ông nhấn mạnh đó là hệ quả của việc chính phủ liên bang thiếu kiểm soát lãnh thổ và sự xói mòn quyền lực liên bang đối với các thể chế chính trị trong khu vực.

Nhiều tiếng nói đối lập đã bị đẩy ra khỏi không gian chính trị chính thức, trong khi các phong trào vũ trang hoạt động rộng khắp các vùng Amhara, Oromia và những nơi khác. Tigray đã bị loại trừ hoàn toàn khỏi cuộc bầu cử, khi Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF), một lực lượng chính trị có ảnh hưởng nhưng bị cấm hoạt động ở khu vực này, củng cố quyền lực của họ, làm dấy lên lo ngại về sự đối đầu mới với chính phủ liên bang và bất ổn lan rộng hơn ở vùng Sừng châu Phi.

Cáo buộc đe dọa và gây áp lực

Một số đảng đối lập cho biết họ tham gia bầu cử chỉ để bảo vệ giấy phép hoạt động của mình, vì lo sợ sẽ bị thu hồi nếu tẩy chay. Lãnh đạo đối lập Mistresilasie Tamerat, 23 tuổi, người đứng đầu Đảng Nhân dân Cách mạng Ethiopia (EPRP), cho biết bà liên tục bị từ chối cấp phép và địa điểm tổ chức các cuộc mít tinh, một vấn đề cũng đã được Ủy ban Nhân quyền Ethiopia (EHRC), một cơ quan nhân quyền do chính phủ thành lập, nhấn mạnh.

“Tôi tin rằng dân chủ là có thể đối với nền chính trị Ethiopia, nhưng không thể thiếu những nỗ lực không mệt mỏi và sự đối mặt trung thực với thực tế,” bà Tamerat nói. Đối với bà và nhiều nhân vật đối lập cũng như nhà báo bị coi là không thân thiện với chính phủ, các rủi ro bao gồm bị giam giữ và bỏ tù, nhiều người buộc phải rời khỏi đất nước.

Giới truyền thông bị giám sát

Phần lớn các phương tiện truyền thông và nhà báo của Ethiopia đã bị cảnh báo không được đưa tin chỉ trích về cuộc bầu cử sắp tới, trong khi cơ quan quản lý truyền thông bị chỉ trích vì các hành động chống lại báo chí, bao gồm việc trục xuất các nhà báo và các hạn chế đối với các tờ báo như The Economist và The Africa Report.

Trong tuần này, Liên đoàn Quốc tế về Nhân quyền (FIDH) tuyên bố chính phủ phải “thực hiện các bước cụ thể, trong ngắn hạn và dài hạn, để bảo vệ các nhà hoạt động nhân quyền, khôi phục không gian xã hội dân sự và đảm bảo một môi trường bầu cử phù hợp với hiến pháp của Ethiopia và các nghĩa vụ nhân quyền quốc tế.”

Theo Chỉ số Tự do Báo chí năm 2025 của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới, Ethiopia hiện xếp thứ 145 trên 180 quốc gia, cùng với Eritrea, Triều Tiên và Iran ở gần cuối bảng xếp hạng. Tạp chí điện tử đối lập hàng đầu Addis Standard đã bị thu hồi giấy phép, trong khi tờ báo có số lượng phát hành lớn nhất nước The Reporter đã bị cảnh báo phải điều chỉnh nội dung đưa tin theo các câu chuyện của chính phủ.

Chính phủ chỉ mời một số ít quan sát viên quốc tế, chủ yếu từ Liên minh châu Phi và Cơ quan Phát triển Liên chính phủ (IGAD), mà các nhà phê bình cho rằng có ảnh hưởng hạn chế trong việc đánh giá tính công bằng của cuộc bầu cử.

Không khí vận động tranh cử trầm lắng

Những ngày trước cuộc bầu cử, bầu không khí ở thủ đô Addis Ababa khá ảm đạm. Có rất ít biển báo tranh cử ngoài những biển báo của đảng cầm quyền, và hầu như không thấy hoạt động chính trị nào khác, phản ánh tâm trạng bị ảnh hưởng bởi lạm phát hai con số và làn sóng người di tản chạy trốn bất ổn ở những nơi khác trong nước. Người dân cho biết ngay cả âm nhạc bị coi là chỉ trích chính phủ, bao gồm các bài hát của nghệ sĩ nổi tiếng Teddy Afro, cũng ngày càng vắng bóng trên các không gian công cộng và sóng phát thanh.

Đối với Yosef Asnake, một giáo viên trường công 41 tuổi, cuộc bầu cử là điều cuối cùng anh nghĩ tới. Phát biểu tại một quán cà phê ở Addis Ababa, anh đặt câu hỏi tại sao chính phủ lại chi tiêu mạnh tay cho những gì anh mô tả là một bài tập quan hệ công chúng hơn là một cuộc bầu cử thực sự cạnh tranh. “Bỏ phiếu và lãng phí thời gian có ích gì khi chính phủ sẽ thắng bằng mọi cách, trong khi những vấn đề cấp bách như chiến tranh, xung đột và nạn đói vẫn tiếp tục bị bỏ qua?” anh đặt câu hỏi.