Elon Musk sắp trở thành tỷ phú nghìn tỷ đầu tiên trong lịch sử

Khi SpaceX của Elon Musk chính thức lên sàn Nasdaq vào thứ Sáu (ngày 12/6 theo giờ Mỹ), vị tỷ phú công nghệ gây tranh cãi này gần như chắc chắn sẽ ghi tên mình vào lịch sử với tư cách là người đầu tiên trên thế giới sở hữu khối tài sản 1 nghìn tỷ USD.

Theo Chỉ số Tỷ phú Bloomberg, Musk hiện đang là người giàu nhất thế giới với tài sản khoảng 696 tỷ USD trước khi SpaceX công bố đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) kỷ lục vào hôm thứ Năm (11/6). Tuy nhiên, 42% cổ phần của ông tại công ty tên lửa kiêm trí tuệ nhân tạo (AI) này sẽ đưa ông đến một vùng đất chưa từng có tiền lệ.

SpaceX sẽ bắt đầu giao dịch với mức định giá 1,77 nghìn tỷ USD ngay khi ra mắt, với 555,6 triệu cổ phiếu được bán ra với giá 135 USD mỗi cổ phiếu. Theo ước tính, giá trị cổ phần của Musk nắm giữ có thể dao động từ 743 tỷ USD đến 866,5 tỷ USD. Nếu mọi việc suôn sẻ, Musk – người cũng đang lãnh đạo Tesla – sẽ chính thức củng cố vị thế tỷ phú nghìn tỷ trước khi thị trường đóng cửa vào thứ Sáu.

1 nghìn tỷ USD là một con số khổng lồ vượt quá khả năng hình dung của con người. Tổ chức từ thiện Oxfam của Anh cho biết, nếu Musk tiêu 1 triệu USD mỗi ngày, ông vẫn sẽ mất 2.740 năm để tiêu hết 1 nghìn tỷ USD. So với các tỷ phú khác, Musk sẽ giàu hơn gấp ba lần đồng sáng lập Google Larry Page – người giàu thứ hai thế giới với khối tài sản 304 tỷ USD, theo Chỉ số Tỷ phú Bloomberg.

Musk cũng sẽ nằm trong số những người giàu nhất mọi thời đại. Dù việc so sánh tài sản xuyên suốt lịch sử gặp nhiều khó khăn do khác biệt về sức mua và mức sống, Musk đang trên đà nắm giữ tỷ trọng tài sản lớn hơn so với nền kinh tế Mỹ so với những ông trùm thế kỷ 19 – những người đã khởi xướng thời đại công nghiệp. John Jacob Astor, người được coi là triệu phú Mỹ đầu tiên, khi qua đời năm 1848 có tài sản từ 20 đến 30 triệu USD – tương đương khoảng 1% GDP của Mỹ thời đó. Vài thập kỷ sau, ông trùm thép Andrew Carnegie tích lũy khoảng 380 triệu USD – tương đương 0,5% GDP Mỹ khi ông mất năm 1919. Ông trùm dầu mỏ John D. Rockefeller sở hữu khối tài sản 1,4 tỷ USD khi qua đời năm 1937, chiếm khoảng 1,5% GDP Mỹ. Với tư cách tỷ phú nghìn tỷ, Musk sẽ nắm giữ khoảng 3% GDP Mỹ.

Guido Alfani, giáo sư lịch sử kinh tế tại Đại học Bocconi (Milan, Italy) cho biết, một cách khác để so sánh tài sản của Musk và các tiền bối là xem xét lượng lao động mà khối tài sản đó có thể mua được. “Nếu làm vậy, chúng ta chắc chắn có thể kết luận rằng Elon Musk có thể là người giàu nhất từng sống – ngoại trừ các hoàng đế hoặc những nhà cai trị có tài sản khó phân biệt với tài sản nhà nước”, Alfani nói với Al Jazeera. Ông dẫn số liệu cho thấy Musk có thể thuê được 557.800 người lao động năm 2025, so với 116.000 người của Rockefeller năm 1937 hay 48.000 người của Carnegie năm 1901.

Cũng như Musk là nhân vật gây tranh cãi ngày nay, các ông trùm tích lũy khối tài sản khổng lồ trong thời kỳ giữa đến cuối thế kỷ 19 cũng từng là những nhân vật gây tranh cãi. Astor nổi tiếng là một trong những chủ nhà lớn và thiếu đạo đức nhất thành phố New York. Carnegie, Rockefeller và những người cùng thời trong Thời đại Mạ vàng (Gilded Age) bị gọi là “Những tên trộm cướp” (Robber Barons) vì các hoạt động kinh doanh tàn nhẫn và phi cạnh tranh. Richard Wright, giáo sư danh dự ngành lịch sử tại Đại học Stanford (Mỹ), nhận xét: “Điều khiến họ nổi tiếng là họ rất giỏi kiếm và giữ tiền. Có rất ít dấu hiệu cho thấy họ làm được nhiều hơn thế. Một số người ngưỡng mộ họ vì sự giàu có. Hầu hết người cùng thời khinh ghét họ.”

Musk cũng can thiệp sâu vào chính trị khi liên minh với chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 của Donald Trump, sau đó dẫn đầu chiến dịch gây tranh cãi của chính quyền Trump nhằm cắt giảm lãng phí và gian lận trong chính phủ liên bang. Kể từ khi thâu tóm Twitter trị giá 40 tỷ USD vào năm 2022, Musk đã dùng nền tảng mạng xã hội này (nay đổi tên thành X) làm loa phóng thanh cá nhân, quảng bá quan điểm cánh hữu về các vấn đề văn hóa nhạy cảm như nhập cư và quyền của người chuyển giới.

Tuy nhiên, Musk khác biệt với các tiền bối ở khía cạnh từ thiện. Các ông trùm Thời đại Mạ vàng từng là những nhà hảo tâm xuất sắc, xây bệnh viện, thư viện, trường đại học và bảo tàng, quyên góp lớn cho các nỗ lực diệt trừ bệnh tật. Carnegie nổi tiếng hiến tặng 90% tài sản trong hai thập kỷ cuối đời. Năm 2010, Bill Gates và Warren Buffett khởi xướng “Lời hứa cho đi” (Giving Pledge) – kêu gọi những người giàu nhất thế giới hiến tặng phần lớn tài sản cho từ thiện. Musk tham gia cam kết này năm 2012, nhưng phần lớn hoạt động từ thiện của ông được thực hiện qua Quỹ Musk và thường hướng đến các mục tiêu liên quan đến hoạt động kinh doanh. Theo Capital Research Centre, Musk cũng có xu hướng quyên góp qua các quỹ trung gian như Vanguard Charitable và Fidelity Charitable.

Có lẽ khác biệt lớn nhất là, ít nhất cho đến nay, khối tài sân khổng lồ của Musk chưa thúc đẩy những thay đổi chính trị hay xã hội sâu rộng. Thời đại Mạ vàng từng chứng kiến bất ổn lao động và hoạt động xã hội rộng khắp, đỉnh cao là việc thông qua các đạo luật chống độc quyền mang tính bước ngoặt và thành lập Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC). Joshua Rosenbloom, giáo sư kinh tế tại Đại học Iowa State, cho rằng hệ thống chính trị và kinh tế hiện tại có cấu trúc kháng cự thay đổi hơn so với trật tự “linh hoạt hơn nhiều” từ thập niên 1870 đến cuối thập niên 1920. “Rockefeller và Carnegie từng có quyền lực đáng kể trong thời đại của họ, và tầm ảnh hưởng của Musk cũng không khác họ là mấy. Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, sự tập trung tài sản lớn từng là vấn đề chính trị gây tranh cãi, và có lẽ còn hơn cả ngày nay”, Rosenbloom nói. Daniel Waldenström, giáo sư kinh tế tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Công nghiệp (Stockholm, Thụy Điển), nhận định: “Musk đối mặt với cạnh tranh và định giá thị trường các tập đoàn của ông ấy có thể thay đổi. Năm 2022, bong bóng lạm phát từng khiến Tesla mất hơn 60% giá trị thị trường.”