El Raval - 'điểm nóng' nhất Barcelona giữa đợt nắng nóng kỷ lục

Barcelona, Tây Ban Nha - Khi mặt trời khuất dần sau đường chân trời, bầu trời thành phố nhuốm màu hồng, cam và xanh dương, nhưng cái nóng và độ ẩm vẫn ngột ngạt đến khó thở. Trên bãi biển Barcelona, một nhóm phụ nữ Pakistan tìm nơi trú ẩn khỏi cái nóng thiêu đốt, người thì nằm trên cát ướt cho sóng biển mát lạnh, người nhảy múa trong làn nước nông theo điệu nhạc quê hương, người thì tắm dưới vòi sen.

Thành phố Tây Ban Nha này đã phá kỷ lục nhiệt độ vào ngày 8/7 với mức 40,7 độ C trong đợt nắng nóng ở châu Âu. Riêng tỉnh Barcelona ghi nhận khoảng 205 ca tử vong liên quan đến nhiệt kể từ đầu tháng.

Theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Medicine năm ngoái, trong kịch bản tồi tệ nhất, thành phố này có thể chứng kiến hơn 246.000 ca tử vong do nhiệt trong giai đoạn 2015-2099, con số cao hơn bất kỳ thành phố châu Âu nào khác, chủ yếu do vị trí ven Địa Trung Hải và mật độ đô thị dày đặc. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, nơi các khu vực xây dựng dày đặc, ô nhiễm, nhựa đường và thiếu không gian xanh giữ nhiệt và đẩy nhiệt độ lên cao, cũng là một yếu tố nghiêm trọng.

El Raval - điểm nóng giữa lòng thành phố

Nhưng ngay trong lòng Barcelona, nguy cơ tử vong do nhiệt độ cao không được phân bổ đều. El Raval, khu phố cổ của thành phố, được xếp hạng là khu phố "dễ tổn thương nhất" trước nắng nóng, đặc biệt là vào ban đêm, theo Chỉ số Dễ bị tổn thương Khí hậu (IVAC), công cụ được tạo ra vào năm 2022 để lập bản đồ những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Elena Domene, điều phối viên kiêm đồng tác giả của chỉ số này, cho biết những năm trước đó "ngày càng có nhiều đợt nắng nóng", do đó cần tìm ra "nơi mọi người sẽ phải chịu đựng nhiều nhất". Ở Barcelona, nắng nóng được định nghĩa là ba ngày liên tiếp trở lên có nhiệt độ tối đa trên 33,1 độ C.

El Raval đặc biệt dễ bị tổn thương vì nhiều yếu tố: nằm trong số 15 khu phố đông dân nhất thành phố, có thu nhập trung bình thấp thứ hai ở Barcelona (15.050 euro/năm), và là một trong những khu vực có ít không gian xanh nhất. Bên trong các căn nhà, người dân cũng không có mấy nơi trú ẩn. Một bản đồ do Nhóm nghiên cứu Kiến trúc, Năng lượng và Môi trường của Đại học Bách khoa Catalonia (UPC) thiết kế cho thấy tỷ lệ cao các ngôi nhà thiếu lớp cách nhiệt và thông gió chéo, khiến hơi nóng bị giữ lại, tạo ra môi trường ngày càng ngột ngạt khi nhiệt độ tăng cao.

Khu phố này cũng là một trong những trung tâm di cư của thành phố. Với 67% cư dân sinh ra ở nước ngoài (chủ yếu từ Pakistan, Philippines và Ấn Độ), đây là nơi có tỷ lệ cư dân nước ngoài cao thứ hai tại Barcelona.

Những giây phút giải nhiệt hiếm hoi

Nằm sâu trong một con phố hẹp của El Raval, Trung tâm Văn hóa, Giáo dục và Xã hội của Phụ nữ Pakistan (ACESOP) là một nơi trú ẩn khỏi cái nóng. Huma Jamshed Bashir, người sáng lập ACESOP, cho biết trong những buổi chiều và đêm nóng nực, nhiều người trong cộng đồng phải đi bộ 20 phút ra khỏi khu phố để tìm chút không khí mát trong trung tâm thương mại có điều hòa, hoặc ra biển để thoát khỏi những căn hộ chật chội, ngột ngạt. Họ thường ở đó cho đến khi buồn ngủ. Những người không đi được xa thì ngồi dọc theo Rambla del Raval, một trong số ít không gian có cây xanh trong khu phố.

Sự thiếu hụt khả năng giải nhiệt vào ban đêm là điều có thể đo đếm được. Đến ngày 20/7, Barcelona đã ghi nhận 25 đêm nhiệt đới (nhiệt độ thấp nhất từ 20-24,9 độ C) và 25 đêm "cực nóng" (nhiệt độ thấp nhất từ 25-29,9 độ C), gần bằng con số 36 đêm nắng nóng cực đoan mà thành phố đã trải qua trong cả năm 2025.

Reena Mazhar, người đến Barcelona từ Lahore, Pakistan cách đây 6 tháng, chia sẻ rằng vợ chồng cô vẫn chưa tìm được việc làm. Họ chia sẻ một phòng trong một căn hộ ở El Raval với bốn người khác ở phòng bên cạnh và thậm chí không có quạt. "Tất cả những gì tôi có thể làm là liên tục làm ướt người, tắm thường xuyên hoặc ra khỏi nhà để tìm nơi nào đó có thể thở", người phụ nữ 40 tuổi này nói.

Một cậu bé 16 tuổi tên Adam Halui cho biết mỗi khi nhiệt độ tăng cao, cậu lại bị chảy máu cam. Cậu rửa mặt ở đài phun nước công cộng trước trung tâm dành cho người cao tuổi Josep Trueta - một "nơi trú ẩn khí hậu" có điều hòa. Barcelona vận hành khoảng 500 nơi trú ẩn tương tự (15 nơi ở El Raval), bao gồm thư viện, bảo tàng và công viên. Tuy nhiên, các địa điểm này có giới hạn của chúng.

Theo một nghiên cứu năm 2023 của kiến trúc sư Blanca Arellano Ramos, vào ban đêm, chỉ 15% người cao tuổi có thể tiếp cận các trung tâm này trong phạm vi đi bộ 10 phút, vì nhiều nơi đóng cửa sau khi trời tối. Các trung tâm khác, như sân trường được chỉ định làm nơi trú ẩn, lại đóng cửa trong những tháng mùa hè. "Chất lượng cũng quan trọng - không phải bất cứ nơi nào cũng có thể làm nơi trú ẩn", bà nói thêm, đề cập đến giờ mở cửa hạn chế và nhu cầu về chỗ ngồi, nước uống hoặc nơi rửa ráy.

Margarita Medina, 70 tuổi, sống một mình và mắc chứng đau cơ xơ hóa. Bà có máy điều hòa ở nhà nhưng không thể sử dụng vì nó làm tình trạng bệnh của bà tồi tệ hơn. "Tôi không có đủ oxy trong phổi, vì vậy tôi thực sự phải chịu đựng cái nóng", bà nói.

Một nghiên cứu gần đây của Viện Nghiên cứu Đô thị Barcelona (IDRA) nhấn mạnh rủi ro đối với những người cao tuổi như Medina. Theo nghiên cứu này, phụ nữ lớn tuổi, thu nhập thấp, sống một mình trong những ngôi nhà cách nhiệt kém có nguy cơ tử vong cao nhất trong các đợt nắng nóng.

Giải pháp và những rào cản

Kiến trúc sư Ramos cho rằng thiết kế đô thị cần tập trung vào việc "tái thiên nhiên hóa thành phố" bằng cách đưa thêm nhiều không gian xanh, mặc dù điều này đòi hỏi nguồn cung cấp nước đáng kể và đủ không gian cho cây phát triển.

Chính quyền thành phố Barcelona đang đặt mục tiêu đưa cây chịu khí hậu ấm vào trồng và cuối cùng muốn chúng chiếm 36% số cây ở quận Ciutat Vella, nơi có El Raval, như một phần trong kế hoạch thích ứng với khí hậu. Tuy nhiên, Pere de Mas, điều phối viên cây xanh đô thị của hội đồng thành phố, cho biết bên cạnh các trở ngại về kinh tế và hậu cần, các đợt rét đậm bất thường vào mùa đông khiến các loài này khó phát triển mạnh và các vườn ươm châu Âu vẫn chuyên sâu về các loài cây khí hậu lạnh. "Có rất ít nhà sản xuất cây chịu khí hậu ấm", ông nói.

Khu vườn cộng đồng đối mặt nguy cơ bị giải tỏa

Trong khu phố oi bức này, một "ốc đảo" do chính người dân xây dựng đang đứng trước nguy cơ bị đóng cửa. Đó là Agora Juan Andres Benitez, một khu vườn cộng đồng tự quản, hoàn toàn do tình nguyện viên xây dựng và duy trì.

Năm 2014, hàng chục người dân đã chiếm giữ một lô đất bỏ hoang gần nơi cảnh sát giết một người đàn ông và thiết lập một không gian cộng đồng mang tên ông. Sáu cảnh sát khu vực Catalonia đã bị kết tội ngộ sát liên quan đến cái chết của Juan Andres Benitez. Khu vực này từ đó trở thành một "không gian tự do" với cây xanh tươi tốt, giúp làm mát môi trường. Nhưng hiện nay, tòa án đã ấn định ngày giải tỏa là 8/10.

"Đây là một không gian cộng đồng thúc đẩy sự gắn kết xã hội. Chúng tôi rất cần những không gian như thế này trong khu phố", Margarita Hernandez, một cư dân El Raval và là thành viên của Agora, nói.

Không chỉ là nơi tránh nóng, khoảng 16.000 bữa ăn miễn phí hoặc giá rẻ được phục vụ tại đây mỗi năm. Nó cũng hoạt động như một mạng lưới chăm sóc cộng đồng không chính thức, tổ chức các chuyến thăm của trường học, các hội thảo giáo dục miễn phí, cung cấp thông tin sức khỏe và là nơi trú ẩn an toàn cho những người bị thiệt thòi nhất ở El Raval, bao gồm người nhập cư không giấy tờ, người vô gia cư, người bán dâm và gia đình thu nhập thấp.

Isa Fernandez, một người dùng không gian này, lo lắng về sự mất mát của nó. "Họ không hiểu tại sao chúng tôi khăng khăng rằng Agora phải tiếp tục. Họ không nhận ra nó có ý nghĩa gì, nó ảnh hưởng đến cả khu phố như thế nào", Fernadez nói. "Nó đã trở thành nơi chào đón rất nhiều người. Thật tuyệt khi đến đây - không giống như ngồi trên ghế đá trên phố trong cái nóng".

Bài viết có sử dụng thông tin từ phóng viên Diego Arredondo và Serena Lordache. Việc thực hiện bài viết có sự hỗ trợ của Học bổng Nghiên cứu Báo chí Montserrat Roig 2025.