Dù ngừng bắn từ tháng 4, Mỹ và Iran vẫn liên tiếp tập kích nhau

Iran và Mỹ tiếp tục trao đổi các cuộc tập kích bất chấp lệnh ngừng bắn từ tháng 4, làm gia tăng căng thẳng trên khắp Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, đồng thời dấy lên lo ngại lệnh ngừng bắn mong manh có thể tan vỡ trong bối cảnh các nỗ lực hòa giải vẫn đang diễn ra tại Doha.

Ngày 26/5, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã tiến hành các cuộc tập kích mới vào miền nam Iran, nhắm vào các bệ phóng tên lửa và các tàu bị cáo buộc tìm cách đặt thủy lôi hải quân. CENTCOM tuyên bố các cuộc tấn công được thực hiện nhằm “tự vệ” để bảo vệ binh sĩ Mỹ trước các mối đe dọa từ lực lượng Iran.

Một ngày sau đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) của Mỹ và nã đạn vào một máy bay chiến đấu cùng một UAV khác xâm phạm không phận Iran. Iran cũng khẳng định giữ quyền “hợp pháp và rõ ràng” để đáp trả bất kỳ vi phạm nào đối với lệnh ngừng bắn.

Kể từ khi lệnh ngừng bắn tạm thời được công bố ngày 8/4, Iran vẫn tiếp tục kiểm soát hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz – nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới trong thời bình – trong khi lực lượng Mỹ thực thi phong tỏa tương ứng đối với các cảng của Iran. Các cuộc đàm phán cho một lệnh ngừng bắn dài hạn vẫn đang tiếp diễn, nhưng các vụ bùng phát giao tranh lặp đi lặp lại cho thấy sự ngờ vực sâu sắc giữa hai bên, khi Iran và Mỹ cạnh tranh giành lợi thế giữa các đề xuất hòa bình qua lại.

Mốc thời gian các sự kiện kể từ khi ngừng bắn

Ngày 8/4: Ngừng bắn được công bố sau 40 ngày chiến tranh

Mỹ và Israel đã tiến hành các cuộc tập kích vào Iran từ ngày 28/2, trong bối cảnh các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran tiến triển thông qua trung gian, với cáo buộc Iran đang phát triển vũ khí hạt nhân. Phía Mỹ và Israel không đưa ra bằng chứng để hỗ trợ cáo buộc, Iran tiếp tục phủ nhận. Iran đáp trả bằng tên lửa và UAV nhằm vào Israel cùng các mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng của Mỹ ở Vùng Vịnh và Trung Đông rộng lớn hơn.

Ngày 8/4, sau trung gian hòa giải của Pakistan, hai bên đồng ý tạm dừng giao tranh trong hai tuần để cho phép đàm phán thêm. Các phái đoàn hai nước gặp nhau tại Islamabad ngày 11-12/4 nhưng không đạt được thỏa thuận rộng hơn, với các đề xuất dự thảo được trao đổi qua trung gian Pakistan nhằm kết thúc xung đột. Lệnh ngừng bắn được gia hạn để cho phép trao đổi thêm các đề xuất.

Theo Bộ Y tế Iran, ít nhất 3.468 người – từ 8 tháng tuổi đến 88 tuổi – đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran kể từ ngày 28/2, trong đó có 7 trẻ sơ sinh, 376 trẻ em và 496 phụ nữ. Ít nhất 26 người Israel thiệt mạng và 7.791 người bị thương trong các cuộc tấn công của Iran, trong khi quân đội Mỹ xác nhận 13 binh sĩ tử trận trên khắp khu vực. Nhiều người cũng thiệt mạng tại các nước vùng Vịnh. Lebanon là nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất trong khu vực, nơi bất chấp lệnh ngừng bắn, Israel vẫn tiếp tục các cuộc tấn công trong bối cảnh xâm lược trên bộ. Hơn 3.200 người đã thiệt mạng.

Ngày 10/4: Kuwait cáo buộc Iran tấn công bằng UAV

Lệnh ngừng bắn lập tức gặp căng thẳng khi Kuwait cho biết 7 UAV xâm nhập không phận nước này ngày 10/4 và cáo buộc Iran cùng các nhóm vũ trang liên quan thực hiện vụ tấn công. Bộ Ngoại giao Kuwait lên án các hành vi vi phạm chủ quyền và không phận. Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc các nhóm vũ trang thân Iran ở Iraq phát động tấn công từ lãnh thổ Iraq. Iran phủ nhận mọi liên quan.

Ngày 12/4: Phong tỏa hải quân của Mỹ làm gia tăng căng thẳng

Bốn ngày sau lệnh ngừng bắn và sau khi đàm phán trực tiếp tại Islamabad thất bại, Mỹ công bố phong tỏa hải quân nhắm vào tàu thuyền ra vào các cảng Iran, với lý do Iran hưởng lợi từ việc tiếp tục xuất khẩu dầu trong khi eo biển Hormuz gần như đóng cửa với các tàu khác. Lệnh phong tỏa chính thức có hiệu lực từ ngày hôm sau, mặc dù Washington cho biết tàu thuyền đến các cảng không phải của Iran sẽ được phép đi qua. Iran lên án động thái này là “bất hợp pháp” và cảnh báo các cảng ở Vùng Vịnh sẽ không an toàn nếu cảng Iran bị đe dọa.

Ngày 18-22/4: Các vụ bắt giữ tàu và tấn công trên biển

Ngày 18/4, lực lượng Iran nã đạn vào hai tàu Ấn Độ ở eo biển Hormuz với lý do không được phép đi qua. Căng thẳng hàng hải leo thang ngày 20/4 khi lực lượng Mỹ bắt giữ một tàu container của Iran gần Vùng Vịnh, động thái mà Tehran gọi là “hành vi cướp biển”. CENTCOM và Tổng thống Donald Trump cho biết tàu Touska mang cờ Iran đã phớt lờ lệnh rút khỏi tuyến đường qua eo biển Hormuz. Ngày 22/4, IRGC nã đạn vào ba tàu và bắt giữ hai tàu container nước ngoài mang cờ Panama và Liberia, nói rằng các tàu thiếu giấy phép quá cảnh.

Ngày 4/5: Cáo buộc Iran tấn công nhà máy lọc dầu UAE

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cáo buộc Iran phóng tên lửa và UAV vào nước này, gây ra hỏa hoạn tại một nhà máy lọc dầu ở Fujairah và làm ba công dân Ấn Độ bị thương. UAE cho biết hệ thống phòng không đã đánh chặn 12 tên lửa đạn đạo, 3 tên lửa hành trình và 4 UAV phóng từ Iran. Abu Dhabi lên án các cuộc tấn công “vô cớ” nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự. Iran cảnh báo các tàu thương mại chấp nhận hộ tống của Mỹ và đe dọa tấn công nếu vào eo biển. Trump từ bỏ nỗ lực hộ tống tàu chở dầu sau một ngày.

Ngày 14/5: Các tàu thương mại lại bị nhắm mục tiêu

Một tàu hàng Ấn Độ chở gia súc từ châu Phi đến UAE bị chìm ngoài khơi Oman, trong khi Văn phòng Thương mại Hàng hải Anh báo cáo “người không có thẩm quyền” lên một tàu khác gần Fujairah và điều hướng về Iran. Ấn Độ lên án vụ tấn công, nói rằng vận tải thương mại và thủy thủ dân sự tiếp tục bị nhắm mục tiêu bất chấp lệnh ngừng bắn.

Ngày 17/5: UAV tấn công gần nhà máy hạt nhân Barakah của UAE

Một cuộc tấn công bằng UAV đã gây ra hỏa hoạn ở vành đai Nhà máy Điện hạt nhân Barakah tại UAE, làm dấy lên lo ngại về leo thang khu vực mới. Chính quyền Abu Dhabi cho biết đám cháy bùng phát tại một máy phát điện bên ngoài vành đai bên trong. UAE không đổ lỗi cụ thể cho Iran nhưng nói rằng UAV được phóng từ “biên giới phía tây”.

Cùng ngày 17/5: Ả Rập Xê Út đánh chặn UAV

Ả Rập Xê Út cho biết đã đánh chặn 3 UAV phóng từ không phận Iraq và sẽ thực hiện “các biện pháp tác chiến cần thiết” nếu có âm mưu vi phạm chủ quyền.

Đàm phán tiếp diễn bất chấp sự ngờ vực

Các nỗ lực ngoại giao nhằm đạt được thỏa thuận hòa bình rộng hơn vẫn đang tiếp tục. Các quan chức cấp cao Iran tới Qatar trong tuần này để đàm phán nhằm kết thúc chiến tranh Mỹ-Israel với Iran, với các cuộc thảo luận tập trung vào việc giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran. Iran cũng tìm kiếm việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu và hóa dầu trong thời gian 60 ngày được đề xuất để tổ chức các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân. Một khung thời gian 30 ngày tiếp theo sẽ chứng kiến Mỹ dỡ bỏ phong tỏa các cảng dầu của Iran trong khi Tehran khôi phục vận tải thương mại qua eo biển Hormuz.

Tehran cũng tìm kiếm các bảo đảm liên quan đến lệnh ngừng bắn ở Lebanon, nơi Israel tiếp tục tấn công và chiếm đóng các thị trấn, làng mạc ở miền nam nước này. Trong khi đó, Trump được cho là đang cố gắng liên kết các cuộc đàm phán với nỗ lực để Ả Rập Xê Út, Qatar và Pakistan bình thường hóa quan hệ với Israel theo Hiệp định Abraham. Các nhà phân tích cho rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng vẫn nhạy cảm về mặt chính trị, với sự ngờ vực sâu sắc tồn tại khi tất cả các bên tìm kiếm lợi thế để đạt được một thỏa thuận mà họ có thể trình bày trong nước như một chiến thắng.