Đồng thuận của đảng Cộng hòa về Israel bắt đầu rạn nứt

Liên minh mạnh mẽ giữa đảng Cộng hòa và Israel — được tái khẳng định nhiều lần dưới nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Donald Trump — bắt nguồn từ sự trỗi dậy của Kitô giáo bảo thủ như một lực lượng chính trị từ hơn nửa thế kỷ trước. Từ mối quan hệ giữa Mục sư Billy Graham và Tổng thống Richard Nixon, đến phong trào Moral Majority của Jerry Falwell cuối thập niên 1970, các nhà lãnh đạo Phúc âm đã đưa Israel trở thành một phần trong bản sắc chính trị của đảng Cộng hòa. Nhiều tín đồ Phúc âm nhìn ủng hộ Israel qua lăng kính Kinh Thánh hơn là lợi ích chiến lược thuần túy. Những nhân vật như John Hagee và tổ chức Christians United for Israel sau đó đã xây dựng một mạng lưới thể chế, biến niềm tin tôn giáo thành sức ép chính trị.

Với những người theo chủ nghĩa Zion Kitô giáo, liên minh này không chỉ là thiện cảm tôn giáo. Nhiều người coi Israel là trung tâm trong lời tiên tri Kinh Thánh, bao gồm những giải thích về ngày tận thế và sự trở lại của Chúa Giêsu Kitô. Những niềm tin này đã nâng ủng hộ Israel từ một ưu tiên chính sách đối ngoại thành một cam kết tôn giáo. Khi cử tri Phúc âm trở thành thành phần nòng cốt của đảng Cộng hòa, các chính trị gia có động lực bầu cử mạnh mẽ để nắm lấy cam kết đó, gắn kết thần học, lòng trung thành đảng phái và lợi ích chiến lược lại gần nhau hơn.

Những người kế thừa chính trị

Các nhà lãnh đạo Cộng hòa ngày nay thừa hưởng hệ thống đó. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson của Louisiana là hiện thân cho ảnh hưởng đương thời. Ông từng viện dẫn các đoạn Kinh Thánh để mô tả quan hệ Mỹ - Israel không chỉ là một quan hệ đối tác chiến lược thông thường. Vị trí chủ tịch Hạ viện cho ông ảnh hưởng đáng kể đối với lập pháp, chi tiêu quốc hội và các cuộc tranh luận về viện trợ quân sự cho Israel.

Thượng nghị sĩ Ted Cruz của Texas nhiều lần diễn giải ủng hộ Israel bằng ngôn từ Kitô giáo rõ rệt. Thượng nghị sĩ Tom Cotton của Arkansas đại diện cho phiên bản dân tộc chủ nghĩa và diều hâu hơn của liên minh này. Nỗ lực thay thế thuật ngữ “Bờ Tây” bằng “Judea và Samaria” trong văn bản liên bang của ông cho thấy ngôn ngữ Kinh Thánh có thể đi vào chính sách chính phủ như thế nào.

Cựu Thống đốc Arkansas Mike Huckabee, hiện là đại sứ của Trump tại Israel, cũng đại diện cho giao điểm giữa Kitô giáo Phúc âm và chính trị Cộng hòa. Việc ông bảo vệ các khu định cư của Israel và bác bỏ thuật ngữ lãnh thổ thông thường phản ánh một thế giới quan trong đó các tuyên bố Kinh Thánh có trọng lượng chính trị đáng kể.

Những nhân vật này không tạo ra liên minh; họ là những người trông coi hiện tại. Ảnh hưởng của họ vượt ra ngoài diễn ngôn. Các cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội về viện trợ quân sự, bảo vệ ngoại giao và trừng phạt biến cam kết chính trị thành chính sách. Các tổ chức Zion Kitô giáo duy trì ảnh hưởng đó thông qua mạng lưới nhà thờ, vận động hành lang, huy động cơ sở và tiếp xúc trực tiếp với các quan chức dân cử, giữ cho các ưu tiên của họ luôn nổi bật ngay cả khi những người Cộng hòa khác đặt câu hỏi về các cam kết ở nước ngoài.

Trump và sự phức tạp America First

Tổng thống Donald Trump đã củng cố liên minh Phúc âm với Israel đồng thời đưa một lực lượng cạnh tranh vào chính sách đối ngoại của đảng Cộng hòa: America First. Việc chính quyền của ông công nhận Jerusalem là thủ đô của Israel và di dời đại sứ quán Mỹ đã hoàn thành một ưu tiên lâu dài của Zion Kitô giáo. Tuy nhiên, liên minh của Trump cũng bao gồm những cử tri hoài nghi về các ràng buộc nước ngoài, can thiệp quân sự ở nước ngoài và viện trợ nước ngoài quy mô lớn. Điều này tạo ra căng thẳng trong sự đồng thuận của đảng Cộng hòa.

Với những người theo chủ nghĩa Zion Kitô giáo, ủng hộ Israel có thể là một nghĩa vụ Kinh Thánh. Với một số người Cộng hòa theo America First, câu hỏi là liệu cam kết đó có thúc đẩy một lợi ích Mỹ được xác định rõ ràng hay không. Các lập trường này chồng lấn nhưng không đồng nhất.

Căng thẳng trở nên gay gắt hơn khi ủng hộ Israel có nguy cơ dẫn đến một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn, thêm triển khai quân hoặc kéo dài sự tham gia của Mỹ vào Trung Đông. Cuộc chiến Iran đã phơi bày chính xác mâu thuẫn này, buộc đảng Cộng hòa phải đối mặt với điểm mà ủng hộ Israel va chạm với sự phản đối của America First đối với can dự quân sự kéo dài ở nước ngoài. Những người bảo thủ tôn giáo có thể coi các cam kết Kinh Thánh là quyết định, trong khi những người Cộng hòa biệt lập hơn đặt câu hỏi về chi phí tài chính, thương vong tiềm tàng của người Mỹ và trách nhiệm mà Washington đảm nhận thay cho các quốc gia khác.

Trump đã tìm cách dung hòa cả hai nhóm cử tri, nhưng các ưu tiên cạnh tranh của họ ngày càng khó hòa giải.

Rạn nứt thế hệ

Một thách thức có hệ quả lớn hơn có thể đang nổi lên trong thế hệ Cộng hòa trẻ. Một cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew hồi tháng 3 cho thấy nhìn chung đảng Cộng hòa có quan điểm thuận lợi hơn là bất lợi về Israel, với tỷ lệ 58% so với 41%. Tuy nhiên, trong số đảng viên Cộng hòa từ 18 đến 49 tuổi, 57% có quan điểm bất lợi. Những người Cộng hòa lớn tuổi vẫn thuận lợi hơn đáng kể. Một cuộc khảo sát riêng của Pew vào tháng 5 cho thấy 42% người Mỹ nghiêng về đảng Cộng hòa trong độ tuổi 18 đến 29 có quan điểm thuận lợi về người Israel, so với 83% ở độ tuổi từ 65 trở lên. Mặc dù hai cuộc khảo sát đo lường các nhóm dân số và câu hỏi khác nhau, cả hai đều cho thấy sự chia rẽ thế hệ rõ rệt.

Những phát hiện này không có nghĩa là người Cộng hòa trẻ đã từ bỏ Israel hoặc phản đối quan hệ Mỹ - Israel. Chúng gợi ý rằng thành phần cử tri làm nền tảng cho liên minh đang trở nên ít đồng nhất hơn. Lý do vượt ra ngoài ý thức hệ. Người Mỹ trẻ tiếp cận cuộc xung đột qua mạng xã hội, các bản tin về Gaza và hình ảnh thương vong dân sự. Một số đặt câu hỏi liệu các cam kết chính sách đối ngoại dựa trên tôn giáo có phục vụ lợi ích Mỹ hay không. Những người khác ủng hộ Israel nhưng phản đối các chính sách cụ thể của chính phủ Israel. Quan điểm bất lợi về Israel không nên tự động được đánh đồng với thù địch với người Israel hoặc từ chối quan hệ song phương.

Tuy nhiên, một thế hệ ngày càng chia rẽ về Israel có thể tỏ ra ít tiếp nhận hơn với những lời kêu gọi coi ủng hộ quốc gia này là một phép thử không thể nghi ngờ của bản sắc bảo thủ.

Di sản Cộng hòa đang thay đổi

Israel đã phát triển thành hơn một ưu tiên chính sách đối ngoại. Với hàng triệu người bảo thủ, ủng hộ Israel là một phần trong bản sắc tôn giáo và đạo đức của đảng Cộng hòa. Di sản đó vẫn mạnh mẽ, nhưng nền tảng đang dịch chuyển. Người Cộng hòa trẻ trưởng thành trong thời kỳ chiến tranh Iraq và Afghanistan, chủ nghĩa dân tộc của Trump, sự hoài nghi đối với can thiệp nước ngoài và cuộc chiến của Israel ở Gaza. Những câu hỏi của họ ngày càng liên quan không chỉ đến thần học mà còn đến lợi ích quốc gia: ủng hộ của Mỹ dành cho Israel đạt được điều gì, chi phí là bao nhiêu và khi nào niềm tin tôn giáo nên nhường chỗ cho cân nhắc chiến lược?

Những câu hỏi như vậy có thể định hình lại liên minh mà không ngay lập tức tháo gỡ nó. Các tổ chức Phúc âm vẫn nắm giữ nguồn lực đáng kể, khả năng tiếp cận các nhà lãnh đạo chính trị và năng lực huy động cử tri. Các đồng minh tại Quốc hội của họ giữ những vị trí có ảnh hưởng đáng kể, và thay đổi dư luận không tự động chuyển thành cương lĩnh đảng mới hoặc các cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội.

Tuy nhiên, sự chia rẽ ngày càng tăng giữa cử tri Phúc âm lớn tuổi và người Cộng hòa trẻ đặt ra thách thức dài hạn. Chủ nghĩa Zion Kitô giáo đã thành công đến mức các tiền đề của nó trở thành chính thống của đảng Cộng hòa. Nhưng một liên minh được duy trì bởi niềm tin tôn giáo, ảnh hưởng thể chế và lòng trung thành đảng phái trở nên khó bảo tồn hơn khi một thế hệ mới đặt câu hỏi về những giả định nền tảng đó.

Trong nhiều thập kỷ, ủng hộ Israel có thể được trình bày đồng thời như chính sách đối ngoại và đức tin. Ngày càng nhiều, người Cộng hòa trẻ có thể đòi hỏi một lý lẽ khác, dựa trên lợi ích Mỹ có thể chứng minh thay vì chỉ nghĩa vụ tôn giáo. Liệu ủng hộ Israel của đảng Cộng hòa có thể tồn tại qua sự thay đổi đó có thể trở thành một phép thử định hình bản sắc đang tiến hóa của đảng này.

Quan điểm trong bài viết là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.