Động đất năm 2026 có nhiều hơn so với trước?

Trong tháng qua, ba trận động đất từ 7 độ trở lên đã xảy ra tại Indonesia, Colombia và Mexico, khiến hàng trăm người thiệt mạng. Hồi tháng 6, hai trận động đất mạnh chỉ cách nhau vài giây đã san phẳng nhiều khu vực ở phía bắc Venezuela.

Chuỗi thảm họa này đặt ra câu hỏi thường gặp sau mỗi đợt động đất lớn: Trái Đất có đang rung chuyển nhiều hơn trước hay không?

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 20.000 trận động đất, trung bình 55 trận mỗi ngày. Tuy nhiên, hầu hết đều quá yếu để con người cảm nhận được. Chỉ khi động đất đạt từ 6 độ trở lên, thiệt hại quy mô lớn mới thường xảy ra.

10 trận động đất lớn nhất năm 2026

Philippines ghi nhận trận động đất mạnh nhất trong năm 2026, với độ lớn 7,8 ngoài khơi Mindanao vào tháng 6, khiến hơn 100 người thiệt mạng. Hai trận động đất 7,2 và 7,5 độ tại Venezuela cũng trong tháng 6 đã cướp đi sinh mạng của hơn 6.300 người. Các trận động đất gần đây nhất tại Mexico (tháng 7), Colombia và Indonesia (tháng 8) đều từ 7,4 độ trở lên.

Mười năm động đất và vị thế của năm 2026

Từ năm 2016 đến 2025, thế giới ghi nhận trung bình 133 trận động đất từ 6 độ trở lên mỗi năm. Số trận thấp nhất là 99 trận vào năm 2024, cao nhất là 157 trận vào năm 2021.

Tính đến giữa tháng 8 năm nay, đã có 91 trận động đất từ 6 độ trở lên trên toàn cầu, trong đó có 11 trận trên 7 độ. Cả hai con số này đều cao hơn một chút so với tốc độ của thập kỷ qua nhưng vẫn nằm trong phạm vi bình thường. Chưa có trận nào đạt 8 hoặc 9 độ, mức hủy diệt lớn nhất.

Điều khiến một trận động đất trở nên chết chóc phụ thuộc nhiều vào vị trí hơn là cường độ. Độ sâu, khoảng cách tới thành phố và độ vững chắc của các tòa nhà quan trọng hơn con số trên thang đo. Các trận động đất chết chóc nhất trong thập kỷ qua thường không phải là những trận lớn nhất, mà là những trận xảy ra bên dưới các trung tâm dân cư.

Liệu có 'mùa động đất'?

Không. Các dữ liệu dài hạn cho thấy động đất xảy ra quanh năm và không có quy luật theo mùa. Các nhà khoa học chưa bao giờ dự đoán được thời điểm chính xác một trận động đất lớn sẽ xảy ra, do ứng suất kiến tạo tích tụ dọc theo các đứt gãy qua nhiều thập kỷ hoặc thế kỷ không thể gắn với chu kỳ 12 tháng. Dư chấn có thể kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm sau một trận động đất lớn.

Thay vì dự đoán từng trận động đất, các nhà địa chấn học tính toán xác suất động đất lớn xảy ra tại một khu vực trong nhiều năm, công trình này là nền tảng cho các quy chuẩn xây dựng. Họ cũng vận hành hệ thống cảnh báo sớm để báo động cho người dân ngay khi một trận động đất bắt đầu.

Động đất xảy ra như thế nào?

Đơn giản nhất, động đất xảy ra khi lớp vỏ Trái Đất rung chuyển. Lớp vỏ ngoài cùng của Trái Đất được chia thành các mảng kiến tạo chuyển động, dày khoảng 100 km. Chúng nằm trên lớp đá mantel nóng chảy nhưng chuyển động chậm, kéo và đẩy các mảng này qua hàng triệu năm.

Các mảng kiến tạo luôn chuyển động, nhưng rìa của chúng thường khóa lại với nhau, tích tụ ứng suất cho đến khi đá vỡ dọc theo các đứt gãy, có thể kéo dài hàng trăm km. Nhiều đứt gãy đã được lập bản đồ kỹ lưỡng, nhưng có những đứt gãy khác chỉ được phát hiện khi chúng vỡ tung.

Động đất xảy ra ở đâu?

Khu vực hoạt động địa chấn nhiều nhất thế giới là Vành đai lửa Thái Bình Dương, chiếm khoảng 90% số trận động đất toàn cầu. Vành đai này trải dài dọc theo khu vực châu Mỹ phía tây đến vùng Viễn Đông của Nga và xuống Đông Nam Á, New Zealand, bao gồm Nhật Bản, Philippines và Indonesia.

Động đất cũng có thể xảy ra ngoài Vành đai lửa. Vành đai núi Alpide, trải dài từ Java qua dãy Himalaya đến Thổ Nhĩ Kỳ và Địa Trung Hải, tạo ra 17% số trận động đất lớn nhất thế giới. Ngoài ra, các trận rung chấn hiếm gặp cũng có thể xảy ra dọc theo các đứt gãy cổ xưa nằm xa ranh giới mảng kiến tạo.

Động đất được đo như thế nào?

Độ lớn động đất được đo theo thang mô men, phản ánh năng lượng giải phóng tại tâm chấn. Thang đo này có tính lôgarit, nghĩa là mỗi bậc tăng thêm tương ứng với mức rung lắc lớn gấp khoảng 10 lần và năng lượng giải phóng gấp khoảng 32 lần.

Động đất từ 4 đến 4,9 độ được coi là nhẹ nhưng có thể gây thiệt hại nhỏ. Động đất 5 độ có thể gây hư hại vừa phải cho các tòa nhà. Động đất 6 độ thường được coi là mạnh, giải phóng năng lượng gấp khoảng 1.000 lần so với trận 4 độ. Động đất 7 độ là động đất lớn, có khả năng gây thiệt hại đáng kể về người và cơ sở hạ tầng. Động đất từ 8 độ trở lên được xếp loại là động đất cực mạnh, có thể gần như phá hủy hoàn toàn một khu vực rộng lớn.

Những trận động đất lớn nhất từng được ghi nhận

Trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận là trận động đất 9,5 độ tại Valdivia, Chile, vào ngày 22/5/1960, tạo ra sóng thần trên toàn Thái Bình Dương. Bốn năm sau, một trận động đất 9,2 độ xảy ra tại khu vực Prince William Sound, Alaska, là trận mạnh thứ hai trong lịch sử.

Ngày 26/12/2004, trận động đất từ 9,1 đến 9,3 độ ngoài khơi Sumatra đã gây ra sóng thần khiến khoảng 228.000 người thiệt mạng ở khu vực Ấn Độ Dương.