Đóng cửa biên giới ngăn Ebola cắt đứt ‘huyết mạch’ giữa Goma và Rwanda
Theo Prosper Heri Ngorora (Al Jazeera)
Việc đóng cửa khẩu Petite Barrière từ ngày 16/5 sau ca Ebola tại Goma (CHDC Congo) đã cắt đứt tuyến thương mại huyết mạch giữa thành phố này và Rwanda, đẩy hàng nghìn tiểu thương vào cảnh mất kế sinh nhai. Dù giới chức y tế biện minh hành động nhằm ngăn dịch lây lan, các chuyên gia cho rằng biện pháp này không hiệu quả và gây tổn thất kinh tế nặng nề.
Goma, CHDC Congo – Giữa các cửa khẩu nối Goma (CHDC Congo) với thị trấn Gisenyi (Rwanda), tại Petite Barrière, từng có một túp lều gỗ tấp nập thương nhân và lữ khách qua lại mỗi ngày. Giờ đây, nó đứng trống không.
Cách đó vài chục mét, một trạm gác sơn màu cờ CHDC Congo nhìn ra biên giới vốn nuôi sống hàng nghìn người. Bên kia biên giới, một trạm gác màu xanh đánh dấu lối vào Gisenyi.
Kể từ khi nhà chức trách công bố ca Ebola tại Goma vào ngày 16/5, cửa khẩu này đã bị đóng cửa, cắt đứt tuyến thương mại huyết mạch đối với hàng nghìn người có sinh kế phụ thuộc vào việc đi lại giữa hai thành phố.
Nhiều cư dân cho biết họ đã bị từ chối vào Rwanda từ ngày 17/5. Trong số đó có Murielle Ihora, mẹ của ba đứa con, kiếm sống bằng nghề bán cà chua. Chị nhớ lại: “Ngày 17/5, tôi mang hai giỏ định sang Rwanda mua cà chua về bán ở Goma. Khi tới nơi, tôi được thông báo việc qua lại đã bị chính quyền Rwanda đình chỉ.”
Không thể tiếp tục công việc thường ngày, Ihora giờ phải tìm nguồn hàng từ các làng lân cận, như Minova (cách Goma 30 km về phía tây nam). Trải nghiệm của chị ngày càng phổ biến ở thành phố nơi thương mại xuyên biên giới nuôi sống vô số hộ gia đình. Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới năm 2015, mỗi ngày có từ 20.000 đến 30.000 người qua cửa khẩu Petite Barrière, phần lớn là tiểu thương.
Y tế công cộng đối đầu sinh kế
Khi Ebola tiếp tục ảnh hưởng đến các khu vực của CHDC Congo, các nước láng giềng như Rwanda và Uganda áp dụng biện pháp ngăn vi rút xâm nhập. Rwanda áp lệnh cấm nhập cảnh đối với du khách nước ngoài từng có mặt tại CHDC Congo trong 30 ngày. Tuy nhiên, một số chuyên gia y tế đặt câu hỏi về hiệu quả của việc đóng cửa biên giới.
Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhắc lại rằng tổ chức này không khuyến nghị đóng cửa biên giới khi bùng phát Ebola, cho rằng biện pháp này không hiệu quả và có thể gây ra tác hại đáng kể. Tiến sĩ Elie Bajo, nhà phân tích chính sách y tế, cho rằng giám sát dịch tễ là công cụ hiệu quả nhất: “Trong trường hợp dịch bệnh, có hoạt động giám sát được thực hiện theo nhiều cách, chủ yếu tại các điểm nhập cảnh và trạm kiểm soát, tương tự như sân bay, rào chắn đường bộ.” Ông chia sẻ quan điểm của WHO rằng sàng lọc người đi lại hiệu quả hơn là đóng cửa hoàn toàn biên giới.
Đối với các tiểu thương ở Goma, cuộc tranh luận không chỉ về y tế công cộng, mà còn về sự sống còn.
“Chúng tôi không còn đủ để sống”
Furaha Kiza, 45 tuổi, nuôi sáu con nhờ buôn bán chanh nhỏ lẻ. Việc đóng cửa khiến thu nhập giảm mạnh. Kiza nói: “Từ khi biên giới đóng, chúng tôi chẳng có việc gì làm. Khi còn mở, chúng tôi qua đó lấy hàng và mang về bán.” Tại chợ Birere, các tiểu thương cho biết doanh số bán hàng giảm mạnh.
Fatuma Mapendo, 32 tuổi, mua ớt ở Rwanda về bán lại ở Goma. “Tôi mua ớt sỉ ở Rwanda. Mấy ngày nay, có lúc kiếm được đồ bán, có lúc chẳng có gì. Tôi muốn tuân thủ các biện pháp an toàn hơn là thấy biên giới đóng cửa.”
Gustave Bolingo, nhà phân tích kinh tế tại Goma, cho biết các hạn chế giáng đòn nặng nề vào những cộng đồng vốn đã khó khăn: “Dịch bệnh ập đến bất ngờ và làm suy yếu sinh kế của nhiều gia đình buôn bán giữa hai thị trấn. Thành phố Goma vốn đã dễ tổn thương về kinh tế, không có ngân hàng hay sân bay, việc đóng cửa biên giới gây hậu quả nghiêm trọng.”
Những lời kêu gọi mở lại biên giới ngày càng lớn từ chính quyền tại các khu vực do M23 kiểm soát. Lãnh đạo nhóm vũ trang M23, vốn kiểm soát nhiều khu vực miền đông CHDC Congo, cho biết không có ca Ebola nào được xác nhận tại các vùng dưới quyền. “Tổng cộng, chúng tôi chỉ có bốn ca: một tử vong, ba hồi phục. Hôm nay không còn ca nào hoạt động,” Tiến sĩ Freddy Kaniki, người đứng đầu Lực lượng đặc nhiệm ứng phó Ebola trong nhóm, viết trên tài khoản X của mình.
Đối với các tiểu thương chờ đợi ở biên giới đóng cửa, cuộc tranh luận không phải về số liệu dịch tễ, mà là về khi nào họ có thể kiếm sống trở lại. Các hiệp hội tiểu thương cho biết đang tiếp tục đàm phán với chính quyền Rwanda và AFC-M23 tại Goma nhằm nới lỏng hạn chế. Rock Ngelema Tshomba, người đứng đầu Tổ chức Tuungane dành cho người khuyết tật thể chất, đại diện cho các tiểu thương xuyên biên giới sống với khuyết tật, cho biết: “Điều quan trọng nhất là chúng tôi bắt đầu được qua lại. Chúng tôi không còn đủ để sống. Hy vọng một thỏa thuận sẽ đạt được, và chúng tôi sẵn sàng tuân thủ các biện pháp bảo vệ chống Ebola.”
