Điều trần về COVID-19 tại Thượng viện Mỹ làm dấy lên tranh cãi về nguồn gốc virus

Washington, DC – Một phiên điều trần của Ủy ban An ninh Nội địa và Các vấn đề Chính phủ Thượng viện Mỹ hôm 29/7 tiếp tục làm nóng cuộc tranh luận về nguồn gốc đại dịch COVID-19, khi các thượng nghị sĩ Cộng hòa cáo buộc bác sĩ Anthony Fauci che giấu sự thật về giả thuyết rò rỉ virus từ phòng thí nghiệm Vũ Hán.

Phiên điều trần do Thượng nghị sĩ Rand Paul, chủ tịch ủy ban, dẫn dắt, tái hiện hàng loạt chỉ trích nhằm vào Fauci, người từng lãnh đạo Viện Quốc gia về Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm (NIAID) và là cố vấn y tế trưởng của chính quyền Tổng thống Joe Biden. Theo các nghị sĩ Cộng hòa, virus SARS-CoV-2 có thể đã phát tán từ Phòng thí nghiệm Vũ Hán ở Trung Quốc, thay vì lây truyền tự nhiên từ động vật sang người.

Stephen Morrison, giám đốc Trung tâm Chính sách Y tế Toàn cầu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định phiên điều trần phản ánh sự chia rẽ đảng phái kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, ông cho rằng cuộc họp này không tiết lộ thêm điều gì mới về đại dịch sau nhiều năm điều tra và tranh cãi chính trị.

Bằng chứng mâu thuẫn

Phiên điều trần dựa trên báo cáo dài 520 trang của Ủy ban Con COVID-19 do đảng Cộng hòa kiểm soát từ năm 2024, khẳng định virus có khả năng xuất phát từ Viện Virus học Vũ Hán. Trang web của Nhà Trắng, được công bố hồi tháng 4/2025, cũng đưa ra các tuyên bố tương tự, nhưng các chuyên gia cho rằng những tuyên bố này không phản ánh đúng tranh luận khoa học.

Joel Wertheim, giáo sư y khoa tại Đại học California San Diego, nói với Factcheck.org rằng cả hai tuyên bố của Nhà Trắng đều sai. Một nghiên cứu năm 2022 cho thấy có ít nhất hai con đường lây nhiễm ban đầu khác nhau, trái ngược với khẳng định về “một lần xâm nhập duy nhất”.

Đa số các nhà khoa học, bao gồm cả Fauci, cho rằng chưa có bằng chứng kết luận nào xác định virus có nguồn gốc tự nhiên hay rò rỉ từ phòng thí nghiệm. Một cuộc khảo sát năm 2024 của Viện Nghiên cứu Rủi ro Thảm họa Toàn cầu cho thấy hầu hết các nhà virus học tin rằng khả năng lây truyền tự nhiên cao hơn, dù không thể loại trừ hoàn toàn giả thuyết rò rỉ.

Nhật ký của Fauci

Trước phiên điều trần, các trích đoạn từ nhật ký cá nhân của Fauci, thu được qua Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., đã được công bố. Trong một mục ghi ngày 26/1/2020, Fauci viết rằng dữ liệu ban đầu cho thấy ca nhiễm đầu tiên xảy ra vào đầu tháng 12 và không liên quan đến chợ hải sản Huanan ở Vũ Hán, đồng thời gọi nơi này là “nơi khuếch đại” chứ không phải nguồn gốc.

Các thượng nghị sĩ Cộng hòa cho rằng nhật ký cho thấy Fauci đã “cố tình đánh lừa công chúng” khi hạ thấp khả năng rò rỉ phòng thí nghiệm. Ngược lại, những người bảo vệ Fauci cho rằng các phát ngôn công khai và riêng tư của ông nhất quán trong bối cảnh hiểu biết về virus thay đổi từng ngày.

Chỉ trích lẫn nhau

Trong phiên điều trần, Fauci, 85 tuổi, đã viện dẫn quyền im lặng của Hiến pháp khoảng 100 lần và tố cáo phiên điều trần nhằm “gài bẫy” khiến ông mắc tội khai man. Một số thượng nghị sĩ Dân chủ, trong đó có Gary Peters, cáo buộc đảng Cộng hòa “xét lại lịch sử” và biến một cá nhân thành “tấm bia đỡ đạn” cho cuộc khủng hoảng do nhiều quan chức của cả hai chính quyền xử lý.

Các nhà phân tích cho rằng phiên điều trần diễn ra trước thềm bầu cử giữa kỳ tháng 11, khi đảng Cộng hòa đối mặt nguy cơ mất quyền kiểm soát Hạ viện và Thượng viện. Khảo sát của Trường Y tế Công cộng Harvard cho thấy tỷ lệ tin tưởng vào các khuyến nghị của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) đã giảm từ 77% xuống còn 50% kể từ đầu năm 2025.

Stephen Morrison cảnh báo phiên điều trần có thể tạo ra “sự trả thù mang tính cá nhân” và làm nản lòng các nhà khoa học muốn tham gia chính phủ. “Tony Fauci có thể đã làm khác đi một chút, mắc vài sai lầm và nên thừa nhận chúng. Nhưng không điều gì trong số đó biện minh cho những gì đang xảy ra ở đây”, ông nói.