Diễn viên Mark Ruffalo vướng tranh cãi vì chỉ trích Israel, giới nghệ sĩ Do Thái lên tiếng bảo vệ

Hôm thứ Tư, hơn 180 nhân vật Do Thái nổi tiếng, chủ yếu trong ngành giải trí, đã công khai bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với diễn viên Hollywood Mark Ruffalo, bác bỏ các cáo buộc bài Do Thái mà anh phải đối mặt sau khi phản đối thương vụ sáp nhập gây tranh cãi giữa Paramount Skydance và Warner Bros Discovery.

Ruffalo, nổi tiếng với vai Người khổng lồ xanh trong loạt phim Marvel và Avengers, đã liên hệ thương vụ mua lại Warner Bros trị giá 111 tỷ USD của Paramount với Larry Ellison – đồng sáng lập tập đoàn công nghệ Oracle và là người trong gia đình sở hữu Paramount – cùng sự ủng hộ của ông này đối với điều Ruffalo gọi là 'diệt chủng' ở Gaza, cũng như việc Oracle hợp tác với quân đội Israel.

Paramount đã phản hồi bằng cách cáo buộc Ruffalo viện dẫn 'những luận điệu bài Do Thái', cho rằng việc đề cập đến 'diệt chủng' và 'apartheid' trong một giao dịch doanh nghiệp là 'đi quá giới hạn'.

Ruffalo bác bỏ cáo buộc của Paramount là 'đáng kinh ngạc và hoàn toàn thiếu trung thực', lập luận rằng chỉ trích chính sách của chính phủ Israel, hợp đồng công nghệ quân sự và các giám đốc điều hành liên quan không phải là chỉ trích người Do Thái.

Nguồn cơn tranh cãi

Ngày 21/8, Ruffalo đã chia sẻ lại một đoạn clip cũ trên Instagram story về phó chủ tịch điều hành Oracle Safra Catz, người tự hào nhấn mạnh công việc của công ty nhằm hỗ trợ Israel sau cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo vào miền nam Israel tháng 10/2023, khẳng định công ty có trụ sở tại California này đã giúp 'thúc đẩy chương trình nghị sự cho quân đội Israel' trong cuộc diệt chủng ở Gaza.

Trong clip, Catz nói: 'Chúng tôi có một số công nghệ thực sự đáng sợ tại Oracle và chúng tôi muốn đảm bảo rằng nó sẵn sàng cho nỗ lực này'.

Ruffalo sau đó chỉ trích Catz, cáo buộc bà 'hả hê với cuộc diệt chủng' do cái mà anh gọi là 'hệ thống áp bức apartheid được Oracle tiếp sức'. Anh nói thêm: 'Từ một trong những công ty công nghệ lớn nhất thế giới. Tiếp sức cho một số lực lượng hủy diệt và phi nhân tính nhất thế giới. Tại sao Trump lại thúc đẩy thương vụ sáp nhập bất hợp pháp này? Những vụ sáp nhập như thế này hầu như luôn gây hại cho người lao động, người tiêu dùng và ngành công nghiệp mà chúng muốn thống trị'.

Giám đốc điều hành Trung tâm Simon Wiesenthal, Jim Berk, vốn ủng hộ Israel mạnh mẽ, đã lên án bình luận của Ruffalo là 'một trường hợp kinh điển của sự ám ảnh và ma quỷ hóa' người Do Thái, trong khi người đứng đầu Liên đoàn chống phỉ báng (ADL), Jonathan Greenblatt, gọi phát biểu này là 'hoài nghi và bệnh hoạn'.

Ruffalo sau đó làm rõ rằng 'quan điểm của tôi xuất phát từ niềm tin chính trị của riêng tôi và không bao giờ nên bị hiểu là thù địch với người Do Thái'.

Nam diễn viên của Avengers là một trong nhiều ngôi sao Hollywood chỉ trích thương vụ sáp nhập. Hồi tháng 4, hơn 1.400 nhân vật trong ngành điện ảnh – trong đó có các diễn viên, đạo diễn nổi tiếng như Ben Stiller và Emma Thompson – đã ký vào lá thư phản đối thương vụ sáp nhập đề xuất giữa Paramount và Warner Bros Discovery, nhận định giao dịch này sẽ 'tiếp tục củng cố một bối cảnh truyền thông vốn đã tập trung, giảm cạnh tranh vào thời điểm ngành công nghiệp của chúng ta và khán giả ít có khả năng chịu đựng nhất'.

'Tiêu chuẩn kép phi lý'

Zachary Foster, một nhà sử học Do Thái về Palestine, mô tả cáo buộc bài Do Thái chống lại Ruffalo là 'một tiêu chuẩn kép hoàn toàn vô nghĩa và phi lý'. Foster nói với Al Jazeera: 'Nếu bạn tấn công Israel, bạn là người bài Do Thái, nhưng nếu bạn tấn công bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới, bạn không bị buộc tội cố chấp với bản sắc tôn giáo của quốc gia đó'.

Nhà sử học người Mỹ, người sáng lập Palestine Nexus – một nền tảng trực tuyến về giáo dục, nghiên cứu và đưa tin tập trung vào Palestine – cho rằng việc liên hệ giữa việc gia đình Ellison củng cố các tài sản truyền thông lớn, bao gồm cả phiên bản TikTok tại Mỹ và CBS, với mối quan hệ chặt chẽ của họ với quân đội Israel là 'rất quan trọng'.

Foster nhấn mạnh: 'Điều này không liên quan gì đến việc kiếm tiền nhanh', mà mục tiêu là chính trị. Ông chỉ ra rằng 'làn sóng chỉ trích Israel ngày càng tăng ở Mỹ, châu Âu và trên thế giới... ông ta (Larry Ellison) đang cố đảo ngược xu thế', ám chỉ sự ủng hộ dành cho Israel đang suy giảm trên khắp các phổ chính trị ở nhiều quốc gia phương Tây.

Hồi tháng 10, Paramount-Skydance đã mua lại thành công trang web bình luận The Free Press, bổ nhiệm người sáng lập Bari Weiss – người ủng hộ Israel và theo chủ nghĩa bảo thủ – làm tổng biên tập của CBS News. Bản thân Larry Ellison từng là nhà tài trợ chính cho tổ chức Friends of the Israeli army, quyên góp 16,6 triệu USD chỉ riêng trong năm 2017, đồng thời tuyên bố 'không có vinh dự nào lớn hơn việc hỗ trợ một số người dũng cảm nhất thế giới'.

Lịch sử lâu dài của các cáo buộc

Ruffalo không phải là nhà phê bình Israel nổi bật đầu tiên phải đối mặt với cáo buộc bài Do Thái. Các chuyên gia chỉ ra rằng những cáo buộc như vậy từ lâu đã được sử dụng để đàn áp tiếng nói ủng hộ Palestine và chỉ trích Israel ở Mỹ và các nơi khác.

Jenin Younes, giám đốc pháp lý của Ủy ban chống phân biệt đối xử người Mỹ gốc Ả Rập (ADC), nói với Al Jazeera: 'Người Mỹ đang bắt đầu nhận ra rằng các cáo buộc bài Do Thái thường bị lạm dụng để bịt miệng những lời chỉ trích Israel, nhưng nhiều người không biết chiến thuật này có lịch sử lâu dài'.

Bà dẫn ra các trường hợp của hai học giả nổi tiếng tại Mỹ là Norman Finkelstein và Steven Salaita, những người phải đối mặt với 'hậu quả nghề nghiệp nghiêm trọng' vì công khai chỉ trích cách Israel đối xử với người Palestine. Finkelstein và Salaita lần lượt bị từ chối nhiệm kỳ và lời mời làm việc, bị loại khỏi công việc giảng dạy toàn thời gian tại các trường đại học Mỹ.

Diễn viên từng đoạt giải Oscar Susan Sarandon và ngôi sao phim Scream Melissa Barrera đã bị các công ty quản lý sa thải sau những bình luận phản đối cuộc diệt chủng ở Gaza. Nhà giáo dục trẻ em kiêm YouTuber Ms Rachel cũng bị chỉ trích sau khi liên tục lên tiếng về việc trẻ em bị giết và bị bỏ đói tại vùng đất ven biển này trong bối cảnh Israel tấn công và phong tỏa.

Bà Younes nói thêm: 'Phương thức chính là bóp méo luật dân quyền bằng cách gộp lời nói chống Israel hoặc chống chủ nghĩa Zion với chủ nghĩa bài Do Thái'.

Nhà phân tích chính trị người Mỹ gốc Palestine Yousef Munayyer đồng tình với quan điểm của bà Younes, cho rằng trong thập kỷ qua, chính phủ Israel và những người ủng hộ đã quyết định 'tấn công những người chỉ trích Israel – chuyển từ phòng thủ sang tấn công'. 'Họ tin rằng chỉ bảo vệ chính sách của họ không còn hiệu quả nữa. Rất khó để bảo vệ apartheid và diệt chủng. Sẽ hiệu quả hơn nhiều trong việc kiểm soát câu chuyện nếu tấn công những người chỉ trích. Và họ đã làm điều này bằng nhiều cách, nhưng cáo buộc những người chỉ trích là bài Do Thái là một trong những chiến thuật lâu đời nhất', Munayyer nói với Al Jazeera.

Theo Foster, một chiến thuật lớn khác của nhiều nhóm ủng hộ Israel nhằm 'đánh lạc hướng' khỏi những chỉ trích về Israel là tấn công người Hồi giáo và thổi phồng cái gọi là 'mối đe dọa của đạo Hồi'. Một số chuyên gia đồng tình, nêu bật những phát ngôn chống người Hồi giáo và chống đạo Hồi gần đây của các nhà lãnh đạo Israel và những người ủng hộ Israel. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng gợi ý rằng 'nước cộng hòa Hồi giáo đầu tiên có vũ khí hạt nhân sẽ là Cộng hòa Hồi giáo Anh'. Nhân vật truyền thông bảo thủ nổi tiếng của Mỹ và là người ủng hộ Israel mạnh mẽ Ben Shapiro tháng này đã công chiếu đoạn giới thiệu bộ phim Infidel của công ty Daily Wire, bị giới phê bình lên án vì đẩy mạnh những luận điệu chống Hồi giáo.

Tác động tiêu cực đến hoạt động ủng hộ Palestine

Các cáo buộc bài Do Thái đã có tác động 'bất lợi' đến hoạt động ủng hộ Palestine, theo bà Younes của ADC. Bà nói: 'Trên các khuôn viên trường đại học không còn các cuộc biểu tình nữa, vì việc đàn áp bất đồng chính kiến của Quốc hội và chính quyền Trump đã quá thành công. Tôi nghi ngờ đó là một lý do khiến không có phong trào phản đối sinh viên đáng kể nào chống lại cuộc chiến Iran'.

Hơn nữa, bà Younes cho biết các nhóm ủng hộ Israel có 'một đối tác sẵn sàng trong các vụ vi phạm quyền dân sự ở chính quyền liên bang và một số chính quyền tiểu bang và địa phương', gây ra những hậu quả đủ nghiêm trọng khiến mọi người chọn cách im lặng. 'Bạn không cần phải trừng phạt tất cả mọi người: bạn chỉ cần hủy hoại cuộc sống của một vài người như Mahmoud Khalil, Rumeysa Ozturk ... và mọi người sẽ hiểu thông điệp', bà lưu ý.

Khalil, một nghiên cứu sinh tốt nghiệp Đại học Columbia và là nhân vật nổi bật trong các cuộc biểu tình trong khuôn viên trường về cuộc diệt chủng ở Gaza, đã bị Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) bắt giữ và giam giữ nhiều tháng vì tham gia vào cuộc biểu tình kéo dài nhiều tháng tại trường. Ozturk, một công dân Thổ Nhĩ Kỳ và là sinh viên Đại học Tufts, đã bị các đặc vụ ICE bắt giữ giữa ban ngày bên ngoài nhà riêng ở Somerville, Massachusetts, chỉ vì viết một bài quan điểm trên báo trường chỉ trích hành động của Israel ở Gaza. Cả hai sau đó đã được trả tự do sau khi kháng cáo việc giam giữ. 'Ngay cả những người có thiện chí thường không sẵn sàng liều mạng sống hoặc cuộc sống của gia đình họ cho các mục tiêu chính trị – điều đó có thể hiểu được', bà Younes nói.

Làn sóng ủng hộ và sự thay đổi dư luận

Trước các cuộc tấn công nhắm vào Ruffalo, một số nhân vật Hollywood nổi tiếng đã lên tiếng bảo vệ anh, bao gồm Jane Fonda, John Cusack và ngôi sao phim Hacks Hannah Einbinder. Hôm thứ Tư, hơn 180 nhân vật Do Thái đã tham gia cùng họ để ủng hộ Ruffalo.

Trong lá thư, họ viết: 'Đã đủ với việc vũ khí hóa một cách sai trái và nguy hiểm các cáo buộc bài Do Thái chống lại những người đủ dũng cảm để chỉ ra điều hiển nhiên: rằng cuộc tấn công vào người Palestine và cuộc tấn công vào tự do của chúng ta ở quê nhà có mối liên hệ sâu sắc với nhau, và không có gì bài Do Thái khi nhận ra sự thật đó'. Ký tên trong lá thư có đạo diễn Joel Coen, diễn viên Joaquin Phoenix và đạo diễn Jonathan Glazer, cùng nhiều nhân vật Hollywood khác.

Trong bối cảnh làn sóng chỉ trích Ruffalo ngày càng gia tăng, dư luận Mỹ về Israel đang có những thay đổi rõ rệt. Bất chấp những nỗ lực của Israel và những người ủng hộ nhằm bịt miệng các cuộc tranh luận về hành vi tàn bạo của Israel cũng như việc chiếm đóng và phong tỏa kéo dài hàng thập kỷ đối với lãnh thổ Palestine, các chuyên gia cho rằng những nỗ lực này đang thất bại.

Kể từ khi cuộc diệt chủng bắt đầu, hết cuộc thăm dò này đến cuộc thăm dò khác cho thấy mức độ ủng hộ Israel tại Mỹ và châu Âu, đặc biệt là giới trẻ, đã giảm mạnh. Một cuộc khảo sát của Gallup vào tháng 2 cho thấy 41% người Mỹ đồng cảm với người Palestine hơn, trong khi 36% vẫn nghiêng về phía Israel. Ngược lại, trước tháng 10/2023, 54% người Mỹ đồng cảm với Israel hơn và 31% với Palestine.

Foster nói: 'Thực tế trên mặt đất đã thay đổi quan điểm của mọi người. Tất cả chúng ta đều thấy những video. Tất cả chúng ta đều thấy những cảnh tượng kinh hoàng từ Gaza. Và rõ ràng là xa hơn nữa – Lebanon, Bờ Tây bị chiếm đóng, Yemen và bây giờ là Iran. Israel đã tấn công tám quốc gia trong ba năm. Mọi người đều thấy Israel thực sự là gì'.

Bà Younes cho rằng các nhóm ủng hộ Israel đang 'sợ hãi'. 'Họ đang mất kiểm soát câu chuyện và sự ủng hộ của người dân', bà nói, đồng thời cảnh báo những người như Ruffalo nên giữ vững lập trường: 'Mỗi khi ai đó đầu hàng, họ coi đó là một câu chuyện thành công và làm điều đó với nhiều người hơn'.