Dịch hantavirus khác COVID-19 thế nào?
Sarah Shamim
Các chuyên gia y tế khẳng định hantavirus khác biệt hoàn toàn so với COVID-19 về khả năng lây lan, mức độ nguy hiểm và nguy cơ gây đại dịch. Dù một ổ dịch bùng phát trên du thuyền MV Hondius khiến ba người tử vong, việc lây truyền từ người sang người vẫn cực kỳ hiếm và chỉ xảy ra trong điều kiện tiếp xúc gần gũi kéo dài. WHO đánh giá nguy cơ sức khỏe cộng đồng từ hantavirus hiện ở mức thấp và không gây khủng hoảng toàn cầu.
Hành khách cuối cùng trên du thuyền MV Hondius bị nhiễm hantavirus đã được đưa về Hà Lan, nhưng các ca bệnh mới vẫn tiếp tục xuất hiện khi các nhà khoa học đang chạy đua tìm nguồn gốc ổ dịch. Nhiều cộng đồng nơi hành khách đi qua đã phản ứng giận dữ và biểu tình vì lo ngại nguy cơ lây nhiễm.
Nỗi lo này bắt nguồn từ trải nghiệm đại dịch COVID-19 cách đây sáu năm, khiến gần 15 triệu người thiệt mạng trong hai năm và thế giới rơi vào phong tỏa. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế công cộng nhấn mạnh hantavirus rất khác COVID-19 về cách lây lan, mức độ nguy hiểm và khả năng gây ra khủng hoảng toàn cầu.
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus khẳng định: “Đây không phải một COVID khác. Nguy cơ sức khỏe cộng đồng hiện tại từ hantavirus vẫn ở mức thấp.”
Hantavirus là gì?
Hantavirus là một họ virus gây hai bệnh chính ở người: hội chứng phổi do hantavirus (HPS) tấn công phổi và sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) ảnh hưởng đến thận. Virus được đặt tên theo sông Hantan ở Hàn Quốc, nơi chủng đầu tiên được phân lập năm 1978.
Đây là bệnh nhiễm trùng hiếm gặp lây từ loài gặm nhấm sang người qua nước tiểu, nước bọt hoặc phân khô bay trong không khí. HPS có tỷ lệ tử vong khoảng 40%, trong khi HFRS dao động 1-15%, theo CDC Mỹ. Triệu chứng giống cúm xuất hiện sau 1-8 tuần phơi nhiễm, rồi chuyển thành ho, khó thở và tràn dịch phổi sau 4-10 ngày.
Hantavirus đã lưu hành hàng thế kỷ ở châu Á và châu Âu. Một nhóm hantavirus mới xuất hiện đầu những năm 1990 tại tây nam nước Mỹ, gây bệnh hô hấp nặng mà CDC bắt đầu theo dõi từ năm 1993.
Hantavirus có lây từ người sang người không?
Chủng Andes – gây ra hầu hết ca HPS ở Chile và Argentina, cũng là virus phát hiện trên du thuyền MV Hondius – là chủng hantavirus duy nhất được ghi nhận có khả năng lây hạn chế giữa người với người. Sự lây truyền này rất hiếm, chỉ xảy ra khi tiếp xúc gần gũi kéo dài trong cùng hộ gia đình hoặc quan hệ thân mật, chứ không lây qua không khí như giao tiếp thông thường.
“Các sự kiện lây truyền từ người sang người thỉnh thoảng xảy ra, nhưng cần điều kiện cụ thể và thời gian phơi nhiễm lâu,” Tomas Strandin, nhà virus học tại Đại học Helsinki, cho biết. “Tuy nhiên, nhiễm trùng từ loài gặm nhấm đang gia tăng do biến đổi khí hậu.”
Cập nhật mới nhất về ổ dịch hantavirus
WHO hôm thứ Ba xác nhận ca nhiễm hantavirus thứ 11 từ du thuyền MV Hondius, sau khi Bộ Y tế Tây Ban Nha thông báo một hành khách người Tây Ban Nha có kết quả dương tính. Trước đó, 28 người di tản cuối cùng đã hạ cánh xuống Hà Lan, kết thúc chiến dịch đưa 94 người về khoảng 20 nước để cách ly.
Bộ Y tế Mỹ cho biết một trong 18 hành khách Mỹ đã có kết quả dương tính tại đơn vị cách ly sinh học ở Nebraska. Du thuyền MV Hondius khởi hành từ Nam Mỹ ngày 1/4, neo đậu tại cảng Tenerife để sơ tán. Ba người – một cặp vợ chồng Hà Lan và một du khách Đức – đã tử vong trong ổ dịch.
Theo ECDC, một số hành khách có thể đã nhiễm virus khi ở Argentina trước khi lên tàu, nơi hantavirus lưu hành đặc hữu. Các biện pháp kiểm dịch hiện tại được đánh giá là đầy đủ.
Khác biệt giữa hantavirus và COVID-19
Cả hai đều là virus RNA, nhưng có cấu trúc khác biệt. Coronavirus có protein gai nhô ra, cho phép dễ dàng bám vào thụ thể ACE2 ở đường hô hấp trên, giúp virus nhân lên nhanh và lây qua giọt bắn. Trong khi đó, hantavirus có vỏ glycoprotein dạng móc, bám vào thụ thể β3 integrin ở sâu trong phổi và lòng mạch máu, khiến việc lây lan khó hơn.
COVID-19 có thời gian ủ bệnh ngắn (2-14 ngày), cho phép lây lan nhanh. Hantavirus có thời gian ủ bệnh dài hơn (1-8 tuần), làm chậm quá trình lây truyền. Ngoài ra, COVID-19 là virus RNA dương tính, bắt đầu sao chép ngay khi vào cơ thể; hantavirus là RNA âm tính, cần thêm bước chuyển đổi trước khi nhân lên.
Tuy nhiên, hantavirus có thể gây nhiễm trùng nặng ở người trẻ khỏe mạnh, trong khi COVID-19 thường được kiểm soát tốt hơn ở nhóm này. Chủng Andes, dù hiếm, có thể lây nhiễm đường hô hấp trên do tải lượng virus cao.
Mức độ phòng ngừa cần thiết
Người có triệu chứng cần được đánh giá nhanh và di tản đến bệnh viện có khả năng chăm sóc đặc biệt. Nhân viên y tế phải sử dụng thiết bị bảo hộ. Hành khách không triệu chứng được yêu cầu cách ly và theo dõi triệu chứng trong tối đa sáu tuần.
“Xét nghiệm âm tính không loại trừ nhiễm trùng, nên việc theo dõi là quan trọng,” Gianfranco Spiteri, trưởng ban tình báo dịch bệnh toàn cầu của ECDC, nói.
Liệu hantavirus có thể gây đại dịch tiếp theo?
Các chuyên gia cho rằng khả năng lây truyền thấp khiến điều này gần như “không thể”. Spiteri khẳng định nguy cơ với dân số châu Âu vẫn thấp, vì ổ chứa tự nhiên là loài gặm nhấm không phổ biến ở lục địa này. “Mọi người không nên hoảng sợ, vì lây từ người sang người quá hiếm để gây đại dịch,” Strandin kết luận.
