Đảng Xanh Anh gây tranh cãi khi định nghĩa chủ nghĩa phục quốc Do Thái là phân biệt chủng tộc

Đảng Xanh Vương quốc Anh đã chính thức thông qua định nghĩa chủ nghĩa phục quốc Do Thái (Zionism) là một hình thức phân biệt chủng tộc, động thái lập tức vấp phải sự lên án từ chính phủ Israel và gây ra những phản ứng trái chiều ngay trong nội bộ đảng.

Theo kết quả bỏ phiếu ràng buộc được tiến hành tại đại hội đảng vào cuối tuần, các thành viên đã thông qua định nghĩa mới cùng một loạt chính sách được đánh giá là ủng hộ Palestine mạnh mẽ. Nghị quyết này không chỉ thu hút chỉ trích quốc tế mà còn cho thấy sự chia rẽ nội bộ khi bốn trong số năm nghị sĩ của đảng tại quốc hội phản đối.

Hôm thứ Hai, Israel đã cấm thủ lĩnh đảng Xanh Zack Polanski nhập cảnh, chỉ một ngày trước khi ông tham gia cuộc bầu cử phụ ở khu vực bầu cử London từng do cựu Thủ tướng Keir Starmer đại diện.

Nghị quyết gồm những gì?

Đảng Xanh đã thông qua động thái đánh đồng Zionism với phân biệt chủng tộc với tỷ lệ phiếu 1.022 thuận và 813 chống. Ngoài ra, đảng còn tái khẳng định "cam kết giải phóng Palestine" và kêu gọi "thành lập một nhà nước dân chủ duy nhất trên toàn bộ vùng đất Palestine lịch sử".

Đảng cũng tái cam kết ủng hộ quyền hồi hương của người Palestine cũng như phong trào Tẩy chay, Thoái vốn và Cấm vận (BDS) nhằm vào Israel.

Trong một tuyên bố, Đảng Xanh nêu rõ: "Biểu hiện thực tế, cụ thể của chủ nghĩa phục quốc Do Thái là việc phi nhân tính hóa, xua đuổi, chiếm đoạt, tước quyền và hủy diệt người Palestine trong lịch sử cũng như hiện tại."

Tuy nhiên, một số lượng đáng kể thành viên đảng, bao gồm bốn trong năm nghị sĩ, phản đối một phần nghị quyết, phơi bày những rạn nứt trong nội bộ. Phó thủ lĩnh đảng Rachel Millward viết trên X rằng dù đảng cam kết "chấm dứt nạn diệt chủng", thuật ngữ Zionism mang "ý nghĩa khác nhau với mỗi người", nên cá nhân bà không cho rằng chính sách này giúp ích cho công việc chung.

Trong khi đó, Polanski - người Do Thái và vắng mặt trong cuộc bỏ phiếu do đang vận động tranh cử - nói với báo giới sau đó rằng nếu Zionism đồng nghĩa với việc xua đuổi người Palestine thì "điều đó rõ ràng là phân biệt chủng tộc". Tuy vậy, ông không ủng hộ việc đề cập đến một nhà nước Palestine duy nhất và cho rằng các thế lực bên ngoài không nên quyết định tương lai của nhà nước đó.

Israel phản ứng ra sao?

Israel cáo buộc đảng Xanh hợp pháp hóa "chủ nghĩa khủng bố", trong khi các quan chức cấp cao đánh đồng động thái này với chủ nghĩa bài Do Thái. Bộ Ngoại giao Israel viết trên mạng xã hội: "Đảng Xanh không chỉ khoác lên mình màu xanh của Hamas mà còn cả hệ tư tưởng của tổ chức này: xóa sổ Nhà nước Israel bằng đấu tranh vũ trang."

Tổng thống Israel Isaac Herzog cho rằng động thái này sẽ "cố ý gây nguy hiểm cho người Do Thái và người Israel ở khắp mọi nơi". Lãnh đạo đối lập Yair Lapid gọi đảng Xanh là "phân biệt chủng tộc".

Đảng Xanh bác bỏ việc đánh đồng chỉ trích Israel với chủ nghĩa bài Do Thái và tái khẳng định lập trường chống "mọi hình thức phân biệt đối xử hoặc quấy rối". Trong tuyên bố hôm Chủ nhật, Polanski cùng các lãnh đạo cấp cao của đảng nêu rõ: "Chúng tôi biết không có xung đột giữa việc ủng hộ quyền của người Palestine và quyền của người Do Thái."

Zionism từng bị đánh đồng với phân biệt chủng tộc chưa?

Rồi. Năm 1975, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết "xác định rằng chủ nghĩa phục quốc Do Thái là một hình thức phân biệt chủng tộc và phân biệt đối xử chủng tộc". Nghị quyết do khối Xô Viết và Liên đoàn Arab bảo trợ, được thông qua với 72 quốc gia - chủ yếu ở Trung Đông và châu Phi - bỏ phiếu thuận. Israel và 34 quốc gia khác, phần lớn từ phương Tây, bỏ phiếu chống, trong khi 32 nước khác bỏ phiếu trắng.

Chỉ một năm trước đó, tại Đại hội đồng năm 1974, lãnh đạo Palestine Yasser Arafat đã có bài phát biểu "cành ô liu" nổi tiếng. Cùng thời điểm, các quốc gia châu Phi chống chế độ apartheid ở Nam Phi - vốn ngày càng liên minh với Israel - đã riêng rẽ kết luận rằng chính phủ Israel là "phân biệt chủng tộc" và cả hai đều có "nguồn gốc đế quốc".

Cũng trong năm 1975, tại hội nghị quốc tế đầu tiên về phụ nữ ở Mexico City, người tham dự xác định rằng không thể có hòa bình quốc tế nếu không "loại bỏ chiếm đóng nước ngoài, chủ nghĩa phục quốc Do Thái, chế độ apartheid" cùng mọi hình thức "phân biệt chủng tộc" khác.

Tuy nhiên, cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đồng gây nhiều tranh cãi. Chaim Herzog, khi đó là đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc và sau này là tổng thống, nói trước đại hội rằng nghị quyết "dựa trên thù hận, dối trá và kiêu ngạo", rồi xé bản sao nghị quyết ngay trước mặt cử tọa. Mỹ cũng cáo buộc Liên Hợp Quốc biến "chủ nghĩa bài Do Thái thành luật quốc tế".

Tháng 12 năm 1991, dưới thời Tổng thống George HW Bush, Mỹ đẩy mạnh chiến dịch thu hồi nghị quyết. Bush tuyên bố tại Liên Hợp Quốc rằng đánh đồng Zionism với phân biệt chủng tộc "là phủ nhận chính Israel" và "thách thức quyền tồn tại của quốc gia này". Israel cũng khẳng định sẽ không tham gia Tiến trình Hòa bình Madrid nếu nghị quyết không bị hủy bỏ. Dưới áp lực lớn từ Mỹ, đa số áp đảo các quốc gia đã bỏ phiếu thu hồi nghị quyết với tỷ lệ 111 thuận và 25 chống, bao gồm cả các nước châu Âu và châu Phi.

Những ai cũng đánh đồng Zionism với phân biệt chủng tộc?

Tổ chức Jewish Voice for Peace, nhóm vận động người Mỹ gốc Do Thái chống Zionism và ủng hộ Palestine, cũng gọi Zionism là phong trào tạo ra "thứ bậc phân biệt chủng tộc với người Do Thái gốc châu Âu ở trên cùng". Trong tuyên bố hồi tháng Hai, nhóm tái khẳng định lập trường chống lại cái mà họ gọi là "hệ tư tưởng thực dân" của những người sáng lập Zionism.

Tương tự, tại Vương quốc Anh, một tòa án lao động năm 2024 đã phán quyết ủng hộ nhà hoạt động chống Zionism, giáo sư David Miller, người từng bị Đại học Bristol sa thải năm 2021 vì quan điểm cho rằng phong trào này "vốn dĩ mang tính phân biệt chủng tộc".