Đàm phán Mỹ-Iran vẫn bế tắc, chuyên gia cảnh báo ‘gián đoạn dài hạn’

Khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bước sang ngày thứ 60, các chuyên gia cảnh báo chưa có dấu hiệu kết thúc, trong bối cảnh đàm phán vẫn “bế tắc” cùng giá dầu và lạm phát leo thang.

Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công vào Iran ngày 28/2. Tehran đáp trả bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến đường hẹp nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, qua đó khoảng 20% lượng dầu và khí đốt xuất khẩu của thế giới từ Trung Đông, chủ yếu sang châu Á và một phần sang châu Âu.

Gần đây, Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa riêng để chặn mọi tàu chở dầu Iran, buộc nước này phải ngừng sản xuất khi hết kho chứa và tìm kiếm giải pháp.

Trong bế tắc, giá dầu liên tục tăng. Ngày thứ Ba, dầu WTI ở mức 100,09 USD/thùng lúc 12h30 ET (16h30 GMT) – tăng từ 67,02 USD trước ngày tấn công – và dầu Brent giao dịch ở 111,85 USD, tăng từ 72,87 USD ngày 27/2.

Tại Mỹ, giá xăng trung bình đạt mức cao nhất trong gần 4 năm, gần 4,18 USD/gallon (1,10 USD/lít) vào thứ Ba, tăng từ mức trung bình toàn quốc 2,92 USD kể từ cuối tháng 2, theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ.

“Đàm phán dường như bế tắc… và khó có giải pháp trong ngắn hạn,” Rachel Ziemba, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm An ninh Mỹ mới, cho biết.

“Kinh tế Mỹ kiên cường hơn một số nước khác, nhưng cuối cùng, chúng ta sẽ thấy tác động toàn cầu lên giá cả,” Ziemba nói thêm.

Giữa bối cảnh này, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày thứ Ba tuyên bố sẽ rời khỏi tổ chức dầu mỏ OPEC và OPEC+ từ ngày 1/5, một động thái từng được đồn đoán khi nước này bất bình với hạn ngạch sản xuất của OPEC và bất đồng với Saudi Arabia – lãnh đạo thực tế của OPEC. Dù UAE muốn sản xuất và bán nhiều dầu hơn, điều đó không khả thi khi eo biển vẫn bị phong tỏa, và hiện tại giá sẽ tiếp tục tăng.

Giá cả leo thang

Tác động lên giá cũng thể hiện tại Mỹ, khi chỉ số giá tiêu dùng tháng trước đạt 3,3% hàng năm – mức cao nhất kể từ tháng 5/2024 – do giá năng lượng tăng vọt.

Bernard Yaros, chuyên gia kinh tế Mỹ tại Oxford Economics, cho biết hiệu ứng lan tỏa từ giá năng lượng cao hơn sẽ làm tăng thêm lạm phát cốt lõi trong năm tới.

“Điều này phản ánh việc chi phí năng lượng cao hơn chuyển sang hàng hóa và dịch vụ phi năng lượng, thường đạt đỉnh ba tháng sau cú sốc năng lượng ban đầu,” Yaros nói. “Rủi ro đối với ước tính này nghiêng về phía tăng, vì giá năng lượng cao sẽ làm tăng kỳ vọng lạm phát ngắn hạn, ảnh hưởng đến hành vi thiết lập tiền lương.”

Về mặt toàn cầu, hậu quả kinh tế của xung đột dự kiến sẽ kéo dài ngay cả khi có lệnh ngừng bắn.

Ben May, Giám đốc Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô Toàn cầu tại Oxford Economics, cho biết trong báo cáo ngày 13/4 rằng công ty hạ dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu 0,4 điểm phần trăm kể từ đầu tháng 3 xuống 2,4% “vì chúng tôi dự kiến sự gián đoạn kéo dài hơn đối với hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz… Nhưng ngay cả khi có lệnh ngừng bắn, sẽ mất thời gian để sản xuất năng lượng và giao thông vận tải trở lại bình thường.”

May dự báo giá dầu Brent trung bình khoảng 113 USD/thùng trong quý hiện tại, trước khi giảm xuống dưới 80 USD/thùng vào cuối năm nay.

Giá dầu cao hơn, cùng với giá xăng, phân bón và nông sản tăng, dự kiến sẽ đẩy lạm phát toàn cầu lên cao, ông cảnh báo.

Đối với Mỹ, sự bất ổn gia tăng và áp lực thu nhập thực tế của hộ gia đình cộng thêm với thuế quan của Tổng thống Donald Trump, vốn đã đẩy giá lên và làm chậm tuyển dụng và đầu tư trong năm qua. Oxford Economics hạ dự báo tăng trưởng GDP của Mỹ từ 2,8% xuống 1,9%, với lý do “hoạt động yếu hơn dự kiến” vào đầu năm.

Cuộc chiến kéo dài cũng sẽ ảnh hưởng đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Cuộc thăm dò kéo dài bốn ngày của Reuters/Ipsos hoàn thành hôm thứ Hai cho thấy 34% người Mỹ chấp thuận hiệu quả làm việc của Trump tại Nhà Trắng, giảm từ 36% trong cuộc thăm dò trước đó từ ngày 15-20/4.

Phần lớn phản hồi được thu thập trước vụ nổ súng tại bữa tối của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng, nơi Trump dự kiến phát biểu, và chưa rõ vụ việc có thay đổi quan điểm của người dân hay không.

Uy tín của Trump với công chúng Mỹ giảm dần kể từ khi nhậm chức tháng 1/2025, khi 47% người Mỹ ủng hộ. Hiện chỉ 22% số người được hỏi chấp thuận hiệu quả của Trump về chi phí sinh hoạt, giảm từ 25% trong cuộc thăm dò trước.

‘Gián đoạn dài hạn’

David Coffey, chuyên gia tư vấn chuỗi cung ứng tại Catalant, cảnh báo tình hình sẽ tồi tệ hơn và ông bắt đầu thấy các kệ hàng không còn đầy đủ.

Lý do là khoảng 11% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua eo biển mỗi năm – bao gồm khoáng sản và hàng hóa thâm dụng năng lượng như phân bón, hóa chất, dầu cốc, xi măng, hạt có dầu và ngũ cốc, Scott Lincicome từ Viện Cato giải thích trong một bài báo tháng trước.

Sự gián đoạn nguồn cung và giá cả toàn cầu tăng đang gây tổn hại cho các ngành công nghiệp ở khắp mọi nơi, bao gồm cả Mỹ.

Coffey liệt kê danh sách dài các lĩnh vực nhạy cảm với thắt chặt, bao gồm sản xuất công nghiệp, phụ tùng ô tô, dược phẩm, phân bón.

“Ngay cả khi nguồn cung nhiên liệu khởi động lại, sẽ mất vài tuần mới đến được bất cứ đâu. Sẽ có gián đoạn dài hạn… Và không có dấu hiệu kết thúc, mọi chuyện sẽ tồi tệ hơn. Các công ty đang xem xét, 'Làm thế nào để tái cơ cấu nguồn cung?' Nhưng không có chất thay thế cho nhiên liệu.”