Đại học không nên trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng AI

Mùa lễ tốt nghiệp năm nay tại Mỹ chứng kiến nhiều diễn giả ca ngợi trí tuệ nhân tạo (AI) như chìa khóa cho mọi vấn đề. Tuy nhiên, phản ứng từ các tân cử nhân không phải lúc nào cũng tích cực, khi nhiều người la ó phản đối thông điệp này.

Sinh viên rời ghế nhà trường trong bối cảnh AI không chỉ được quảng bá như một công cụ cần thiết, mà còn là thế lực có thể làm biến đổi thị trường lao động. Thách thức vượt xa vấn đề việc làm: các trường đại học cũng được khuyến khích tái cấu trúc xoay quanh AI, coi đây là giải pháp cho áp lực ngân sách, gánh nặng hành chính và yêu cầu từ nhà tuyển dụng.

Nguy cơ thực sự nằm ở chỗ các trường đại học có thể trở thành nạn nhân của sự đón nhận AI thiếu phản biện, đặc biệt trong thời kỳ khó khăn tài chính. Các bên liên quan trong ngành công nghệ đã khuyến khích mạnh mẽ xu hướng này.

Một báo cáo do tập đoàn Cisco tài trợ cho rằng các tổ chức giáo dục 'có tư duy tiến bộ' coi AI là giải pháp cho hạn chế nguồn lực. Báo cáo nhấn mạnh AI có thể tự động hóa các tác vụ thường ngày, cải thiện dịch vụ sinh viên và giúp trường vận hành hiệu quả hơn. Đáng chú ý, báo cáo khẳng định các trường đại học phải chấp nhận 'vai trò là mắt xích trong chuỗi cung ứng kỹ năng AI', khi sinh viên mong đợi sự tích hợp AI và nhà tuyển dụng ngày càng yêu cầu kiến thức về AI.

Nhiều trường đã chấp nhận logic này. Đại học Minnesota, Dartmouth College và Đại học Syracuse đã ký thỏa thuận với các công ty AI. Năm 2025, Đại học Bang California (CSU) đạt thỏa thuận 17 triệu USD với OpenAI để cung cấp chatbot 'tập trung vào giáo dục' cho hơn nửa triệu sinh viên và giảng viên.

Mặc dù các khảo sát cho thấy nhiều giảng viên và sinh viên CSU không bị thuyết phục bởi 'những lời hứa hào nhoáng của AI', thỏa thuận vẫn được coi là bước ngoặt. Đối với OpenAI, việc ký kết với hệ thống đại học công lớn nhất nước Mỹ là minh chứng cho khả năng triển khai AI quy mô lớn. Với CSU, đó là 'cơ hội xây dựng thương hiệu khổng lồ'. Dù phải đối mặt với khoản cắt giảm ngân sách khoảng 144 triệu USD, CSU vừa gia hạn thỏa thuận với điều khoản đắt đỏ hơn, cam kết chi 13 triệu USD mỗi năm trong ba năm, tổng cộng khoảng 39 triệu USD.

Một ví dụ nhỏ nhưng đáng chú ý xảy ra tại lễ tốt nghiệp ở trường Cao đẳng Cộng đồng Glendale (GCC), Arizona. Ban lãnh đạo trường sử dụng hệ thống AI để đọc tên sinh viên khi họ lên nhận bằng. Hệ thống không thể ghép đúng tên với sinh viên, dẫn đến tên trên màn hình lớn không khớp với người nhận bằng. Hiệu trưởng Tiffany Hernandez bị la ó khi giải thích sự cố. Một sinh viên tốt nghiệp cho rằng lời xin lỗi 'không có vẻ chân thành'.

Vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn khi AI xâm nhập vào giảng dạy và đánh giá. Một nghiên cứu do nhóm của Đại học Cambridge dẫn đầu cho thấy AI thường đánh giá thấp 'các bài được giám khảo là con người chấm điểm cao nhất' và đánh giá quá cao các bài luận dựa trên độ dài, vốn từ vựng và độ phức tạp của câu, những yếu tố thường không liên quan đến tiêu chuẩn học thuật. Deborah Talmi, trưởng nhóm nghiên cứu, cảnh báo việc sử dụng AI trong đánh giá gây rủi ro cho các giá trị giáo dục.

Những người chỉ trích cảnh báo về 'bong bóng AI' khi lợi nhuận phụ thuộc vào việc AI được chấp nhận rộng rãi, ở mọi nơi, với tốc độ chưa từng có. Các trường đại học đặc biệt có giá trị trong dự án này: họ mang lại cho các công ty AI tính hợp pháp, quy mô và khả năng tiếp cận lực lượng lao động tương lai. Vấn đề là các trường đang bị coi như bánh răng trong cỗ máy tạo lợi nhuận cho Big Tech.

Bài học từ những tiếng la ó của sinh viên tốt nghiệp là lời từ chối chấp nhận một hệ thống coi họ như công nhân cần được chuẩn bị, dữ liệu cần xử lý và người tiêu dùng cần quản lý, thay vì những sinh viên cần được giáo dục. Trong 'kỷ nguyên AI', đây là sứ mệnh của trường đại học mà các nhà giáo dục, sinh viên và công chúng phải bảo vệ.