Đại dịch Ebola tại Congo: Chỉ có viện trợ nhân đạo mới ngăn chặn được dịch bệnh
Catherine Wambua-Soi (Al Jazeera)
Giới chức y tế cảnh báo nếu không giải quyết cuộc khủng hoảng nhân đạo, việc ứng phó với dịch Ebola tại CHDC Congo sẽ thất bại. Hơn một triệu người sống trong các trại tị nạn thiếu nước, thực phẩm và thuốc men, khiến công tác kiểm soát dịch gặp nhiều trở ngại. Tổng giám đốc CDC châu Phi kêu gọi 1,4 tỷ USD để vừa chống dịch vừa cứu trợ nhân đạo.
Kinshasa, CHDC Congo – Đợt bùng phát dịch Ebola mới nhất tại miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo đang diễn ra trong bối cảnh một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo phức tạp nhất thế giới. Các cuộc xung đột giữa các nhóm vũ trang và bạo lực giữa các cộng đồng đã khiến nhiều người phải rời bỏ nhà cửa, trong khi tình trạng mất an ninh khiến nhân viên y tế khó tiếp cận nhiều khu vực, đặc biệt là các trại dành cho người di tản nội địa (IDP).
Các quan chức cho biết việc thiếu khả năng tiếp cận đang cản trở công tác phát hiện ca bệnh, truy vết tiếp xúc và điều trị, trong khi các cộng đồng đã lâu không được tiếp cận các dịch vụ cơ bản vẫn tỏ ra nghi ngờ đối với các biện pháp ứng phó chỉ tập trung vào Ebola.
Trao đổi với Al Jazeera, ông Jean Kaseya, Tổng giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (CDC châu Phi), đã chỉ ra những thách thức nhân đạo đang cản trở nỗ lực ứng phó, khoảng trống tài chính và những điều cần thiết để kiểm soát dịch bệnh.
Al Jazeera: Những ưu tiên chính là gì?
Jean Kaseya: Chúng tôi đang ở trong một khu vực có khoảng một triệu người sống trong các trại dành cho người di tản nội địa. Những người này không thể tiếp cận ngay cả những dịch vụ cơ bản nhất, và việc tiếp cận các trại đó là một thách thức lớn. Một số người từ các trại đến tìm cách điều trị cho chúng tôi biết rằng ở đó còn nhiều ca bệnh hơn nữa, nhưng chúng tôi không thể tiếp cận được. Chúng tôi đang nói đến gần hai triệu người.
Al Jazeera: Ông không thể đến đó vì lý do an ninh?
Jean Kaseya: Chúng tôi không thể đến đó vì lo ngại về an ninh, liên quan không chỉ đến các nhóm nổi dậy mà còn đến xung đột giữa cộng đồng Hema và Lendu. Những người sống trong các trại này đã không nhận được hỗ trợ nhân đạo trong một thời gian rất dài. Khi nhân viên y tế đến đó để nâng cao nhận thức về Ebola, người dân hỏi: “Tại sao bây giờ các ông mới đến? Có phải vì căn bệnh của các ông không?” Họ nói với chúng tôi rằng họ không có đủ nước, thực phẩm hoặc thuốc men cho các bệnh khác. Họ hỏi các tình nguyện viên của chúng tôi: “Tại sao các ông chỉ đến đây vì Ebola?” Đó là một câu hỏi khó trả lời.
Al Jazeera: Ông vừa gặp Tổng thống CHDC Congo Felix Tshisekedi và Chủ tịch Liên minh châu Phi, Tổng thống Burundi Evariste Ndayishimiye. Kết quả của các cuộc gặp đó là gì?
Jean Kaseya: Chúng tôi đã gặp hai nguyên thủ quốc gia cùng với lực lượng đặc nhiệm chống Ebola và Bộ Nhân đạo. Chúng tôi kết luận rằng chúng tôi cần khoảng 1,4 tỷ USD trong sáu tháng tới để giải quyết cuộc khủng hoảng nhân đạo này nếu chúng tôi thực sự nghiêm túc trong việc ngăn chặn dịch bệnh. Tại cuộc họp ngày 16 tháng 6, chúng tôi đã nhận được cam kết 910 triệu USD, nhưng chỉ dành cho ứng phó y tế. CHDC Congo đã cung cấp 50 triệu USD trong số 200 triệu USD được yêu cầu cho kế hoạch ứng phó y tế. Giờ đây, vì quy mô của cuộc khủng hoảng nhân đạo, những nhu cầu đó đang được xem xét lại. Chúng tôi đang nói về 1,4 tỷ USD ngoài 200 triệu USD cần thiết cho ứng phó y tế.
Al Jazeera: 1,4 tỷ USD là một số tiền rất lớn trong thời điểm các nhà tài trợ đang mệt mỏi. Tại sao mức tài trợ đó lại cần thiết?
Jean Kaseya: Tôi muốn nói rõ điều này. Nếu không giải quyết cuộc khủng hoảng nhân đạo, chúng ta sẽ không ngăn chặn được dịch bệnh. Đó là điều khiến đợt bùng phát này phức tạp và khó khăn hơn những đợt khác mà chúng ta từng thấy trong quá khứ. Bạn không thể kiềm chế dịch Ebola mà không giải quyết những thách thức nhân đạo này.
Al Jazeera: Làm thế nào để đảm bảo nguồn tài trợ đó?
Jean Kaseya: Đó là vấn đề lựa chọn. Không ai được bảo vệ. Nếu các đối tác của chúng tôi nghiêm túc, họ sẽ cung cấp kinh phí cần thiết để ngăn chặn dịch bệnh này ngay tại vị trí hiện tại. Nếu họ không hành động và ngày mai dịch bệnh vượt khỏi tầm kiểm soát, họ cũng có thể bị ảnh hưởng. Khi đó họ sẽ nhận ra rằng việc ứng phó với dịch bệnh ở chính quốc gia mình sẽ tốn kém gấp 5 đến 10 lần so với những gì chúng tôi đang yêu cầu hôm nay để ngăn chặn nó ngay từ nguồn.
Al Jazeera: Một thách thức lớn khác là truy vết tiếp xúc. Tại sao?
Jean Kaseya: Một trong những chỉ số chính của chúng tôi là chúng tôi đang thấy các ca bệnh từ các trại dành cho người di tản. Có ba hoặc bốn trại lớn và chúng tôi đang gặp khó khăn trong việc truy vết tiếp xúc ở đó. Hầu hết những người bị ảnh hưởng đều ở độ tuổi từ 15 đến 45. Họ còn trẻ và có hoạt động kinh tế. Bất kỳ ai tiếp xúc với virus đều cần được cách ly và theo dõi trong 21 ngày, điều đó có nghĩa là họ không thể đi làm hoặc điều hành công việc kinh doanh của mình. Chúng tôi cần bồi thường cho họ, cung cấp thực phẩm và cho họ chỗ ở. Một số người trong số họ thậm chí không có nhà.
Al Jazeera: Mối quan tâm lớn nhất của ông là gì?
Jean Kaseya: Tỷ lệ tử vong hiện đang tiến gần đến 25% và chúng tôi không biết tình hình sẽ đi đến đâu. Chúng tôi biết rằng tỷ lệ tử vong do Ebola thường khoảng 20%, nhưng các triệu chứng chúng tôi đang thấy đang thay đổi. Một số khác với những gì chúng tôi đã thấy trong các đợt bùng phát trước đây. Vẫn còn nhiều điều chưa biết. Chúng tôi phải cung cấp hỗ trợ cần thiết để ngăn chặn virus ngay tại vị trí hiện tại. Đóng cửa biên giới không phải là giải pháp.
Bài phỏng vấn này đã được biên tập để ngắn gọn và rõ ràng.
