Cựu Thủ tướng Qatar: Netanyahu dùng chiến tranh Iran để tái định hình Trung Đông

Cựu Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar, Sheikh Hamad bin Jassim Al Thani, đưa ra nhận định gay gắt về bối cảnh địa chính trị khu vực đang thay đổi nhanh chóng, trong đó ông cảnh báo cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz là hậu quả nguy hiểm nhất từ cuộc chiến mới đây, đồng thời chỉ trích tham vọng mở rộng lãnh thổ của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình Al Muqabala của Al Jazeera, Sheikh Hamad nhấn mạnh rằng cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran không phải là một sự leo thang bất ngờ mà là đỉnh điểm của một chương trình nghị sự kéo dài từ phía Israel, nhằm tái định hình Trung Đông bằng bạo lực. “Chúng ta đang chứng kiến một cuộc tái cấu trúc lớn của khu vực,” ông nói, lưu ý rằng những chấn động địa chính trị hiện tại sẽ định hình Trung Đông trong nhiều thập kỷ tới.

Sheikh Hamad đã từng cảnh báo về một cuộc xung đột sắp xảy ra vào năm ngoái và kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh thúc đẩy một giải pháp ngoại giao để ngăn chặn các cuộc tấn công quân sự vào Iran. Ông xác định một phe cứng rắn trong chính phủ Israel, do Netanyahu lãnh đạo, đang thúc đẩy xung đột. Netanyahu, theo Sheikh Hamad, đã cố gắng lôi kéo Mỹ vào một cuộc chiến với Iran kể từ thời chính quyền Tổng thống Bill Clinton vào những năm 1990.

Sheikh Hamad lập luận rằng các chính quyền Mỹ trước đây, bao gồm cả nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, đã do dự khi phát động một cuộc chiến toàn diện chống Iran. Tuy nhiên, Netanyahu cuối cùng đã thành công khi bán cho Washington một “ảo tưởng” rằng cuộc chiến sẽ ngắn và nhanh chóng, và chế độ Iran sẽ sụp đổ trong vài tuần. Ông chỉ trích sự phụ thuộc của Mỹ vào sức mạnh quân sự: “Sức mạnh thực sự của Mỹ luôn nằm ở khả năng tránh sử dụng vũ lực, chứ không phải ở việc triển khai nó.” Ông lưu ý rằng cuộc chiến cuối cùng đã buộc tất cả các bên quay lại bàn đàm phán. Theo ông, chỉ cần thêm hai tuần đàm phán tại Geneva hồi đầu năm, một nỗ lực ngoại giao do Oman dẫn đầu, có thể đã ngăn chặn được thảm họa.

Netanyahu, theo Sheikh Hamad, là người hưởng lợi chính từ cuộc chiến, khi sử dụng hỗn loạn để thúc đẩy tầm nhìn về “Greater Israel” (Đại Israel), một kế hoạch mở rộng biên giới của Israel vào sâu trong các quốc gia Ả Rập láng giềng.

Eo biển Hormuz: Điểm nóng toàn cầu mới

Đánh giá chiến lược của Tehran, Sheikh Hamad cho rằng Iran đã hấp thụ thành công các đòn tấn công quân sự ban đầu của cuộc chiến và sau đó kéo dài thời gian đạt được thỏa thuận sau khi nhận ra mình có thể tận dụng một lợi thế chiến lược mới: eo biển Hormuz. Ông gọi việc vũ khí hóa tuyến đường thủy quan trọng này là “kết quả nguy hiểm nhất” của cuộc chiến và cảnh báo Iran đang coi nó như lãnh thổ có chủ quyền của riêng mình, gây ra mối đe dọa trực tiếp và nghiêm trọng hơn đối với nền kinh tế toàn cầu so với chương trình hạt nhân Iran.

Sheikh Hamad chỉ trích các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, công nghiệp và dân sự của vùng Vịnh dưới chiêu bài nhắm vào lợi ích của Mỹ, trong khi các quốc gia này đã phản đối cuộc chiến. Kết quả là Tehran đã làm cạn kiệt phần lớn vốn chính trị của mình tại vùng Vịnh, gây ra sự phẫn nộ rộng rãi trong công chúng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng địa lý quyết định sự chung sống và kêu gọi một cuộc đối thoại tập thể thẳng thắn giữa vùng Vịnh và Tehran.

Kêu gọi thành lập 'Gulf NATO'

Theo Sheikh Hamad, mối đe dọa lớn nhất đối với vùng Vịnh không phải là Iran, Israel hay các căn cứ quân sự nước ngoài, mà là sự thiếu đoàn kết nội bộ. Ông đề xuất thành lập một “Gulf NATO” (NATO vùng Vịnh), một dự án chính trị và quốc phòng chung bắt đầu với một nhóm cốt lõi gồm các quốc gia vùng Vịnh liên kết chiến lược, với Saudi Arabia làm trụ cột tự nhiên. Ông so sánh mô hình này với sự khởi đầu của Liên minh châu Âu, khi chỉ có một số ít quốc gia trước khi mở rộng.

Về sự hiện diện quân sự của Mỹ, Sheikh Hamad thừa nhận rằng các căn cứ của Mỹ đã cung cấp khả năng răn đe quan trọng trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng việc Washington chuyển hướng chiến lược sang châu Á và kiềm chế Trung Quốc có nghĩa là vùng Vịnh không thể tiếp tục phụ thuộc vô thời hạn vào ô bảo hộ an ninh của Mỹ. Ông kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh phát triển các quan hệ đối tác chiến lược dài hạn, dựa trên lợi ích với các cường quốc khu vực như Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Ai Cập.

Gaza, bình thường hóa quan hệ và một bí mật từ cuối những năm 1990

Về vấn đề Palestine, Sheikh Hamad lên án việc giết hại dân thường từ tất cả các bên, nhưng cáo buộc Israel đã gây ra một “thảm họa đạo đức và chính trị” tại Gaza, nơi hơn 72.500 người Palestine đã thiệt mạng kể từ khi cuộc chiến diệt chủng của Israel bắt đầu vào tháng 10/2023. Ông cảnh báo về một âm mưu của Israel nhằm tàn phá dải Gaza, dẫn chứng thông tin cho thấy có tiền được đưa ra để khuyến khích người Palestine rời khỏi vùng đất này, biến Gaza thành một dự án bất động sản.

Mặc dù thừa nhận sự đồng cảm chưa từng có trên toàn cầu dành cho người Palestine kể từ ngày 7/10/2023, Sheikh Hamad kêu gọi các phe phái Palestine, bao gồm Hamas, cân nhắc kỹ lưỡng cái giá nhân mạng to lớn. Ông bác bỏ mọi cuộc thảo luận về việc giải giáp Hamas nếu không có một chân trời chính trị đảm bảo cho một nhà nước Palestine độc lập. Ông ca ngợi thái độ kiên quyết của Saudi Arabia trong việc không bình thường hóa quan hệ với Israel nếu không có một lộ trình cho vấn đề này, một lập trường đã làm đảo lộn các tính toán khu vực của Netanyahu.

Trong cuộc phỏng vấn, Sheikh Hamad cũng tiết lộ một bí mật ngoại giao: vào cuối những năm 1990, giới lãnh đạo Qatar đã cử ông đến Tehran để chuyển một thông điệp từ chính quyền Clinton. Mỹ yêu cầu Iran giao chương trình hạt nhân non trẻ của mình cho Nga hoặc phải tuân theo các thỏa thuận quốc tế.