Ngày 26/3, chính quyền Honduras đã bắt giữ ba người, trong đó có một chính trị gia quyền lực, bị cáo buộc lên kế hoạch ám sát một nhà lãnh đạo môi trường vào năm 2024 – một vụ việc trở thành biểu tượng cho nạn tham nhũng của chính phủ.
Adan Funez, cựu thị trưởng thành phố Tocoa, bị bắt tại nhà riêng hôm thứ Ba (25/3) với tội danh chủ mưu vụ giết người, sau nhiều năm bị các nhà lãnh đạo tôn giáo và môi trường chỉ trích liên quan đến vụ việc này.
Juan Lopez là một chiến binh chống tham nhũng, người dẫn đầu nỗ lực cộng đồng phản đối dự án khai thác quặng sắt tại Colon – khu vực nông thôn phía tây bắc Honduras. Các nhà hoạt động cho rằng dự án này đe dọa những khu rừng rậm và dòng suối trong vắt, bao gồm cả các khu bảo tồn.
Lopez từng là một trong những người chỉ trích gay gắt nhất đối với Funez (lúc đó là thị trưởng địa phương), đồng thời là người ủng hộ mỏ quặng và là đồng minh thân cận của cựu Tổng thống Honduras Xiomara Castro – người kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2024.
Tháng 9/2024, Lopez kêu gọi Funez từ chức vì một vụ bê bối tham nhũng. Vài ngày sau, nhà hoạt động môi trường và nhân quyền này bị một tay súng đeo mặt nạ bắn sáu phát vào ngực và một phát vào đầu. Vụ việc đã thúc đẩy các yêu cầu công lý từ Giáo hoàng Francis, Liên Hợp Quốc và chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Các cáo buộc cũng nhắm vào Funez, một người có ảnh hưởng trong cuộc xung đột nông nghiệp kéo dài hàng thập kỷ tại khu vực này. Cái chết của Lopez gợi lại những ký ức đau thương về vụ sát hại nhà hoạt động môi trường người Honduras Berta Caceres vào năm 2016 đã gây chấn động toàn cầu.
Funez bị bắt cùng với hai người khác vào thứ Ba: doanh nhân Hector Eduardo Méndez và Juan Angel Ramos Gallegos. Cả ba bị Văn phòng Công tố viên cáo buộc tội liên kết tội phạm gây tổn hại đến các quyền cơ bản.
Người phát ngôn Văn phòng Công tố viên, Yuri Mora, thông báo với AP: “Ba cá nhân này bị cho là những người chủ mưu đằng sau cái chết của nhà hoạt động môi trường Juan Lopez.”
Các vụ bắt giữ này diễn ra sau một số vụ bắt giữ khác trước đó vài tháng, nhưng Funez từ lâu đã bị các nhà lãnh đạo môi trường và tôn giáo địa phương xác định là người chủ mưu vụ ám sát. Phiên tòa xét xử ba người này dự kiến bắt đầu vào tháng 6 năm sau.
Bảo vệ môi trường là một nghề nguy hiểm ở Honduras. Những người như Lopez thường đóng vai trò như “tai mắt” không mong muốn tại các khu vực giàu tài nguyên ở châu Mỹ Latinh – khu vực nguy hiểm nhất thế giới đối với các nhà hoạt động môi trường, theo tổ chức phi chính phủ Global Witness.
Global Witness ghi nhận 117 vụ sát hại các nhà hoạt động môi trường và đất đai ở châu Mỹ Latinh chỉ trong năm 2024, chiếm 82% tổng số toàn cầu. Tại thành phố Tocoa của Lopez, các nhà hoạt động môi trường phản đối dự án khai thác mỏ đã bị nhắm mục tiêu trong nhiều năm. Tám nhà hoạt động đã bị bỏ tù hơn hai năm, theo luật sư là sự trả đũa cho công việc của họ.
Dalila Santiago – bạn thân của Lopez và là lãnh đạo trong phong trào của ông – cho biết, sau tình trạng không bị trừng phạt tràn lan ở Honduras, việc Funez bị bắt hôm thứ Ba là một bất ngờ. Bà thêm rằng chính quyền Honduras phải tiếp tục truy đuổi những người chịu trách nhiệm khác và các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đứng sau dự án khai thác mỏ.
“Chúng tôi đã kêu gọi công lý quá lâu rồi,” Santiago nói. “Và chúng tôi cần những kẻ chủ mưu đằng sau vụ việc này bị bắt và bị trừng phạt.”
